Sinekkapan, çanak benzeri yaprakları olan etçil bir bitki. Salgıladığı nektarın cazibesine kapılan hayvanlar yapraklarının içine giriyor. Yapraklar, yüzeylerindeki tüylere dokunulması sonucunda hızla kapanıyor. Öyle ki, saniyede 200 kere kanat çırpan, mükemmel manevra kabiliyetleri olan sinekler bile kapana kısılıyor. İyi ama sinekkapan bitkisinin kasları yok. Öyleyse, yaprakları nasıl bu kadar hızlı kapanabiliyor? Bu soru, uzun yıllardan beri bilim insanlarının kafasını meşgul ediyordu.

Et Yiyen Bitkiler

Fotoğraflar, birçok tip tuzağın ultraviyole ısınları yansıtan dokulara sahip olduğunu ortaya çıkardı. Bu mor ötesi ısınlar çeşitli şekillerde oluşabilmektedir. Meselâ; yapışkan Drosophyllum tuzağının genç yapraklan, geçmiş yıla ait yaslı yaprakların parlaklığına rağmen koyu çıkıntılar seklinde, fotoğrafta açıkça belli oluyordu.

38 FotoÄŸraflar

Fotoğraflar, birçok tip tuzağın ultraviyole ısınları yansıtan dokulara sahip olduğunu ortaya çıkardı. Bu mor ötesi ısınlar çeşitli şekillerde oluşabilmektedir. Meselâ; yapışkan Drosophyllum tuzağının genç yapraklan, geçmiş yıla ait yaslı yaprakların parlaklığına rağmen koyu çıkıntılar seklinde, fotoğrafta açıkça belli oluyordu. Yapraklardaki yapışkan saçaklar ise koyu yaprak ağızlarıyla ters pozisyondaydılar. Birçok saksı bitkisindeki bu hususiyetler, böcekleri tuzakların içine götürücü pırıl pırıl ışıklandırılmış bir yol vazifesi görmektedir. Venüs sinek tuzağının tetik saçaklarından ve hazmedici bezlerden oluşan kısmı, tuzağın koyu renkli kenarlarının aksine parıldar. Böylece av, doğrudan saçaklara yönelir ve burada yakalanarak hazmedilir. Bu bitkilerin bazıları ise ultraviyole ışın yansıtan unsurlarını avlarının çeşitlerini seçmede kullanmaktadır. Meselâ; Drosera Erythrorhiza avlarını hususi yapışkan saçaklarla ve ultraviyole ışın yansıtarak seçmektedir.

Nasıl Oluyor?

Harvard Ãœniversitesi’nden Prof. Lakshminarayanan Mahadevan ve meslektaÅŸları, yaprakların sırrını kısmen de olsa çözdü. AraÅŸtırmacıların elde ettiÄŸi verilere göre, yaprağın iç kısmındaki tüylerin uyarılmasıyla dış yüzeyindeki hücrelere su pompalanıyor. Dış yüzeydeki hücreler uzuyor ama iç yüzey deÄŸiÅŸmiyor. Bu, yaprağın içe doÄŸru bükülmesi için basınç oluÅŸturuyor. Yaprak, yapısından dolayı aniden içe bükülüp kapanıyor. Sonuçta böcek arada hapis kalıyor.

Nepenthes Adlı Bitki Böcekleri Nasıl Yutuyor?

Bundan baÅŸka çok sayıda etçil bitki var. Genellikle besin maddeleri açısından fakir topraklarda yaÅŸayan bu türlerin çoÄŸu böcek gibi küçük hayvanlarla besleniyor. Nepenthes de içi sindirim sıvısıyla dolu, sürahiyi andıran tuzaklara sahip etçil bir bitki. Kaygan yüzeyinden düşen böcekler bu sıvıda boÄŸuluyor. Åžunu da belirtelim, tavanda baÅŸ aÅŸağı yürüyen, duvara tırmanan bu hayvanların yüzeylere tutunmalarını saÄŸlayan özel ‘ayakkabıları’ var. Böceklerin ayakları bilim insanlarının ilgi odağı. Söz gelimi kısa bir süre önce Max Planck Enstitüsü, Stanislav Gorb ve ekibinin ‘güçlü bir bant’ yaptığını açıkladı. Böceklerin ayaklarında bulunan uçları mantar ÅŸeklindeki tüyleri örnek alan, yıkanabilen ve defalarca kullanılabilen bir bant. Ãœnlü karınca uzmanı Prof. Bert Hölldobler ve meslektaÅŸları, karıncaların kaygan bitki yüzeylerinde nasıl yürüyebildiklerini anlayabilmek için örücü karıncalarla (Oecophylla) deneyler yaptı. Bir örücü karınca, kendi ağırlığının 100 katı ağırlığında bir metal parçasını taşıyarak cam tabaktan baÅŸ aÅŸağı sarkabiliyor! Ama Nepenthes’in kaygan yüzeyi örücü karıncanın bile ayaklarını kaydırıyor.

Nepenthes adlı bitkinin, içi sindirim sıvısıyla dolu tuzakları var; yüzeyde kayan böcekler, bu sıvıya düşüyor. AraÅŸtırmacılar, bu maddenin yüzde 90′dan fazla sulandırıldığında bile kısa sürede sineklerin vücudunu tamamen kapladığını ve hareket edemez hale getirdiÄŸini belirledi.

[Kaynak: Sızıntı]