Is覺r覺k

Hayvan 覺s覺r覺klar覺

Hayvan 覺s覺r覺klar覺n覺n 癟ou, evde beslenen hayvanlardan kaynaklan覺r. K繹pekler kedilerden daha fazla 覺s覺r覺rlar fakat kedi 覺s覺rmas覺nda mikrop kapma olas覺l覺覺 daha fazlad覺r. Bu y羹zden hayvan 覺s覺r覺klar覺nda en iyi tedavi 繹nceden 繹nlemini almakt覺r. Hayvan 覺s覺rmalar覺n覺n 癟ounlukla ev hayvanlar覺ndan kaynaklan覺r ama sokak k繹pek ve kedileri, kokarca, rakun, sincap, yarasa gibi doadaki hayvanlar da her y覺l binlerce kiiyi 覺s覺rmaktad覺r. Yabani hayvanlar 癟ok tehlikelidirler. 羹nk羹 kuduz vir羹s羹 ta覺yabilirler, fakat hangi t羹r hayvan 覺s覺r覺rsa 覺s覺rs覺n kuduz vir羹s羹 i癟in kontrol edilmesi artt覺r.

Is覺r覺k

Acil M羹dahale

Basit 覺s覺r覺klar: Basit 覺s覺r覺klara (deri a癟覺lm覺 ama y覺rt覺lma eklinde deil ve hafif kanama) da dier hafif yaralar gibi m羹dahale edilmelidir. Yara su ve sabun ile y覺kan覺p 羹zerine antibiyotikli bir merhem s羹r羹lmeli, 覺s覺r覺lan kiinin son 5 y覺l i癟inde tetanoz a覺s覺 olup olmad覺覺 繹renilmelidir. Eer a覺s覺 yoksa doktora veya acil yard覺ma bavurulmal覺d覺r.

nemli 覺s覺r覺klar: Is覺r覺k sonucu yara yeri 癟ok derin veya par癟alanm覺 ise ve kan dinmiyorsa, kan覺 durdurmak i癟in 羹zerine tampon yap覺lmal覺 ve hemen acil yard覺m 癟ar覺lmal覺d覺r.

Mikrop kapman覺n belirtileri: Yara y羹zeysel dahi olsa, 覺s覺r覺lmadan sonraki saatler ve g羹nlerde mikrop kap覺p kapmad覺覺 yak覺ndan izlenmelidir. ime, k覺zarma, cerahatli ak覺nt覺 veya ar覺 varsa derhal doktora bavurulmal覺d覺r. Baz覺 hastal覺klar 覺s覺rma veya 癟izilme yoluyla bulaabilir. Yara 癟evresinde ime ve ar覺dan baka ate, ba ar覺s覺 veya dier grip benzeri belirtiler olabilir, bu gibi durumlarda derhal doktora bavurulmal覺d覺r.

襤nsan Is覺r覺klar覺

襤nsan 覺s覺r覺覺 iki t羹rd羹r. Birincisi, genelde 覺s覺r覺k olarak tan覺mlanan alt ve 羹st diler aras覺nda kalan etin s覺k覺mas覺n覺 ifade eder. 襤kincisi, kavga 覺s覺r覺覺 denen ve 癟ene veya aza yumruk atan kiinin elini kar覺 taraf覺n dilerinin y覺rtmas覺yla oluan yarad覺r. 襤nsan 覺s覺r覺覺 覺s覺r覺klar覺n en tehlikelisidir. 羹nk羹 kiiler utan癟tan veya mahkemeye verilme korkusuyla doktora bavurmaya 癟ekinirler. Ayr覺ca insanlar覺n a覺zlar覺ndaki bakteriler 癟ok tehlikeli olabilir. Salya ile yaraya ge癟en bakteriler v羹cutta 繹nemli iltihaplara neden olabilirler. Ayr覺ca 覺s覺r覺k deri alt覺na ge癟ip tendon ve eklemleri de yaralayabilir.

Acil Bak覺m

Eer bir insan taraf覺ndan 覺s覺r覺l覺n覺rsa, derhal doktora haber verilmeli. Kurban 覺s覺r覺覺 kesinlikle kendi ba覺na tedavi etmemelidir. Mikrop kapmas覺 halinde hastanede uzun s羹re kal覺nmas覺 gerekebilir, eklemlerde kal覺c覺 sertlikler ve hatta kesilmeye kadar varan sorunlar 癟覺kabilir. Kan tampon yaparak durdurulmal覺d覺r, yara su ve sabunla temizlendikten sonra sar覺lmal覺d覺r. Daha sonra doktora veya acil servise bavurulmal覺d覺r.

Is覺r覺k

B繹cek Is覺rmalar覺 ve Sokmalar覺

r羹mcek Is覺r覺覺

Kara r羹mcek (Latrodectus mactans) 1. 5 cm. b羹y羹kl羹kte parlak ve siyah renktedir ve genelde midesinde kum saati eklinde k覺rm覺z覺 bir leke vard覺r. Kahverengi 繹r羹mcek (Laxosceles reclusa) uzun bacakl覺 ve v羹cudu ortalama 1 cm. civar覺ndad覺r. Her iki t羹r de genelde karanl覺k k繹elerde saklan覺rlar. Kara 繹r羹mcek 覺slak yerleri sever (ya odun k羹meleri, 覺slak toprak birikintileri gibi). Kahverengi 繹r羹mcek ise kuru 癟evreleri tercih eder. Kara 繹r羹mcein 覺s覺r覺覺 癟ok ufak ine batmas覺 gibi bir his yarat覺r. Bazen 覺s覺r覺lan kii bunu hissetmeyebilir. Balang覺癟ta 繹nce hafif bir ime ve belli belirsiz k覺rm覺z覺 noktac覺klar oluur. Fakat birka癟 saat i癟inde iddetli bir ar覺 ve sertlik belirir.

羹me, titreme, ate, bulant覺 ve iddetli kar覺n ar覺s覺 bunlar覺 takip eder. Is覺r覺k pek ender olarak 繹l羹me neden olur. Kahverengi 繹r羹mcein 覺s覺r覺覺 繹nce hafif bir s覺z覺 sonra 覺s覺r覺k 癟evresinde k覺rm覺z覺l覺k ve 8 saat i癟inde iddetli bir kar覺n ar覺s覺 yapar. Is覺r覺覺n 癟evresinde i癟i s覺v覺 dolu bir sivilce belirir, sivilcenin derisi d羹er ve k繹t羹, derin bir yara b覺rak覺r. V羹cudun reaksiyonu hafif ate ve bulant覺dan b羹y羹k halsizlik haline kadar deiebilir.

Is覺r覺k

Akrep Is覺rmalar覺 Baz覺 akreplerin zehri 繹ld羹r羹c羹 olabilir. Serin, nemli yerlerde yaarlar; bodrum, 癟繹pl羹kler ve odunluklar en sevdii yerlerdir. Genelde akam serinliinde 覺s覺r覺rlar. ld羹r羹c羹 olan t羹rlerle (Centruroides salpturatus) zarars覺z t羹rleri ay覺rt etmek 癟ok zor olduundan, t羹m akrep 覺s覺r覺klar覺n覺 acil tedaviye almak gerekir.

Ar覺, Eek Ar覺s覺, B羹y羹k Eek Ar覺s覺, Ate Kar覺ncas覺 veya Sar覺ceket sokmas覺

Hymenoptera ailesinden gelen b繹ceklerin zehrine alerjisi olan insan say覺s覺 onda birdir. B繹yle alerjisi olan kiilerde ise ar覺n覺n veya Hymenoptera ailesinden gelen bir b繹cein sokmas覺 acil tedavi gerektiren 繹l羹mc羹l olabilecek ve anafilaktik reaksiyon denilen bir duruma yol a癟ar. Ar覺 sokmas覺na reaksiyon belirtileri, g繹zlerin 癟evresinde, dilde, dudaklarda veya boazda ime, nefes almakta zorluk, 繹ks羹rme ve h覺r覺lt覺 ve v羹cutta hissizlik ve kramplar eklinde ortaya 癟覺kar. Ciltte 羹rtiker g繹r羹l羹r. Dil s羹r癟er ve huzursuzluk, zihinde bulan覺kl覺k, bulant覺 hissi ve kusma ve hatta bayg覺nl覺k olabilir.

Kene Is覺r覺klar覺 Keneler, bitler gibi, 癟eitli ku ve hayvan cinslerinin t羹yleri aras覺nda yaarlar. Esas tehlike keneden deil fakat kenenin ta覺d覺覺 ve Lyme Hastal覺覺 denilen bir hastal覺a yol a癟an bakterilerden gelmektedir. Lyme hastal覺覺 bir cins artirit (eklem romatizmas覺) belirtisi verir ama ayr覺ca baka t羹r belirtileri de olabilir. Kenelerin yaad覺覺 t羹rden s覺k otluk veya 癟al覺l覺k alanlardan ge癟ilmise ve ciltte yuvarlak k覺rm覺z覺 lekeler g繹r羹l羹rse, iltihap yapabilen kenedeki bakteriden 羹phelenilebilir. Kene g繹r羹nmemi dahi olsa 覺s覺rabilir.

Is覺r覺k

Acil Tedavi

Hafif b繹cek 覺s覺r覺klar覺: Bir ar覺n覺n veya b繹cein inesi deride kalm覺sa, dikkatli ekilde 癟覺kar覺lmal覺d覺r. Ar覺 inelerinin 繹zellikle u癟lar覺 癟覺kar覺l覺rken daha fazla zehir ak覺tmamaya dikkat edilmelidir. Hafif b繹cek 覺s覺rmalar覺nda yaran覺n 羹st羹ne karbonat, souk, 覺slak bir bez veya buz k羹pleri koyarak ac覺 hafifletilebilir. Hidrokortizonlu merhem veya kalamin losyonu s羹rerek ka覺nt覺 ve ime azalt覺labilir. Eer v羹cut hafif 覺s覺rmalara kar覺 kuvvetli reaksiyon verirse doktora bavurulmal覺d覺r.

Zehirli sokmalar: Kara 繹r羹mcek, kahverengi 繹r羹mcek veya akrep sokarsa veya Hymenoptera ailesinden b繹cek 覺s覺rmalar覺na alerji varsa derhal acil yard覺m istenmelidir. Acil yard覺m 癟ar覺s覺nda yap覺lmadan 繹nce aa覺daki 繹nlemler al覺nmal覺d覺r:

Is覺r覺k kolda veya bacaktaysa, eklemin 羹st羹nden (yara ile kalp aras覺nda) sar覺l覺r. Bu zehirin yay覺lmas覺n覺 durduracak veya yavalatacakt覺r. Sarg覺 derinin hemen alt覺ndaki kan覺n akmas覺n覺 yavalatacak kadar s覺k覺 fakat kol veya bacaktaki kan dola覺m覺n覺 engellemeyecek kadar da gevek sar覺lmal覺d覺r.

Is覺r覺覺n 羹zerine souk suyla 覺slat覺lm覺 veya aras覺na buz konmu bir bez konur.

Sarg覺 5 dakika sonra a癟覺lmal覺 fakat kol ve bacak yere doru sallan覺r bir durumda b覺rak覺lmal覺.

Is覺r覺k

Derhal acil yard覺m 癟ar覺lmal覺.

Ar覺 sokmalar覺na kar覺 kurbanda alerji varsa doktoru kendisine 繹zel bir ila癟 paketi haz覺rlayabilir. zellikle Hymenoptera ailesinden bir b繹cein 覺s覺rma olas覺l覺覺 y羹ksek olduu mevsimlerde bu paket bulunmal覺d覺r. Bunun i癟inde cilt alt覺 inesi ve epinefrine (adrenalin) de bulunmal覺d覺r.

Kene 覺s覺r覺覺: Ciltte dolaan bir kene g繹r羹l羹rse, dikkatlice al覺nmal覺d覺r. Parmaklar覺n aras覺nda ezilmemeli, ya atee at覺lmal覺 ya da iki ta aras覺nda ezilmelidir. Sonra eller y覺kanmal覺d覺r. Kene eer 覺s覺rm覺sa ve deriye yap覺m覺sa 癟ekerek 癟覺kartmaya 癟al覺覺lmamal覺d覺r. zerine ya d繹k羹lmesi, kenenin nefes almas覺n覺 zorlat覺racakt覺r. B繹ylece geveyen kene c覺mb覺zla al覺nabilir. Kene 癟覺kar覺ld覺ktan sonra o b繹lge su ve sabunla y覺kanmal覺 ve birka癟 g羹n hastal覺k belirtileri olup olmad覺覺 g繹zlemlenmelidir.

Is覺r覺k

Y覺lan Is覺rmalar覺

Y覺lan 覺s覺r覺覺, bir y覺lan覺n dileri ile sebep olduu yaralanmad覺r. Y覺lanlar 癟ou zaman avlar覺n覺 覺s覺r覺rlar, ancak s覺k g繹r羹lmese de, genellikle savunma ama癟l覺 olarak insanlar覺 da 覺s覺rd覺klar覺 olur. ou y覺lan zehirsizdir ve s覺kl覺kla avlar覺n覺 zehir kullanmaktan ziyade boarak 繹ld羹r羹rler. Yine de zehirli y覺lanlar Antarktika haricinde her k覺tada bulunurlar.

Is覺r覺klar i癟in 繹nerilen ilkyard覺m y繹ntemleri y覺lan覺n yaad覺覺 b繹lgeye g繹re deiir. Baz覺 t羹rlerin 覺s覺r覺覺nda etkili olan bir tedavi baka bir t羹r羹n 覺s覺r覺覺nda etkisiz olabilir. Y覺lanlar覺n fiziksel g繹r羹n羹leri farkl覺 olabilecei i癟in, genellikle bir t羹r羹 tan覺mlaman覺n pratik bir yolu yoktur ve b繹yle durumlarda profesyonel t覺bbi yard覺m aranmal覺d覺r. Is覺r覺覺n sonucu, y覺lan覺n t羹r羹, 覺s覺r覺lan v羹cut b繹lgesi, enjekte edilen zehir miktar覺 ve kurban覺n ya覺 gibi bir癟ok etmene bal覺d覺r. B羹t羹n 覺s覺r覺klarda meydana gelen, dehet ve taikardi gibi semptomlar, kurban覺n yaad覺覺 panikten kaynaklan覺r ve psikolojiktir.

Zehirli olmayan y覺lanlar覺n 覺s覺r覺klar覺 da s覺kl覺kla diin sebep olduu y覺rt覺lma veya sonu癟ta oluan enfeksiyon y羹z羹nden hasar verebilir. Bir 覺s覺r覺k ayr覺ca potansiyel olarak 繹l羹mc羹l olan anaflaktik reaksiyonu tetikleyebilir. Y覺lanlara atfedilen 繹l羹mlerin say覺s覺 b繹lgelere g繹re deiiklik g繹sterir. Avrupa ve Kuzey Amerika’da 繹l羹m oran覺 g繹reli olarak d羹羹k olsa da y覺lan 覺s覺r覺klar覺 ile birlikte gelen morbidite ve mortalite d羹nyan覺n pek癟ok b繹lgesi, ve 繹zellikle de sal覺k tesislerinin k覺s覺tl覺 olduu k覺rsal kesimler i癟in ciddi bir sal覺k problemidir.

G羹ney Asya, G羹neydou Asya ve Sahraalt覺 Afrikas覺 en fazla 覺s覺r覺覺n meydana geldii yerlerdir. Ayr覺ca Neotropik ve dier ekvatoryal ve subtropikal b繹lgelerde de y羹ksek vaka say覺s覺 olmaktad覺r. Her y覺lan binlerce insan y覺lan 覺s覺r覺klar覺 sebebiyle 繹lmektedir.Ancak, koruyucu ayakkab覺lar giymek, tehlikeli y覺lanlar覺n yaad覺覺 bilinen yerlerden uzak durmak gibi insanlar覺n alabilecei 癟ok say覺da engelleyici tedbir bulunmaktad覺r.

Y覺lanlar覺n 癟ou zehirli deildir. Fakat, 癟覺ng覺rakl覺 y覺lan, baz覺 su y覺lanlar覺 ve 癟amur y覺lan覺, engerek cinsi y覺lanlar ve daha bir癟oklar覺 da zehirli t羹rler olduu i癟in hi癟bir zaman temas edilmemelidir. Zehirli y覺lanlar覺n 癟ounun g繹zleri 癟izgi halinde ve ovaldir. Balar覺 ise 羹癟gen bi癟imindedir ve balar覺n覺n her iki yan覺nda g繹zleriyle burun delikleri aras覺nda ince bir 癟ukurluk vard覺r. Bunlara topluca 癟ukurlu zehirliler denilmesi de bu nedenledir. 覺ng覺rakl覺 y覺lanlar覺n ise kuyruklar覺 癟evresindeki siyah halkalardan 癟覺ng覺rak gibi bir ses gelir.

Su y覺lan覺n az覺n覺n i癟i beyaz覺ms覺 pamuk gibi bir tabakayla kapl覺d覺r. amur y覺lan覺n uzunluu boyunca k覺rm覺z覺, sar覺 ve siyah renkli halkalar vard覺r.

Is覺r覺k

Acil Tedavi

Y覺lan zehirli deilse 覺s覺r覺k g羹zelce y覺kan覺p, bir antibiyotik merhem s羹r羹p sar覺lmal覺d覺r. Bu t羹r 覺s覺rmalar genelde tehlikeli deil ama korkutucudur. Y覺lan覺n zehirli olduundan 羹pheleniliyorsa aa覺daki 繹nlemler al覺nmal覺d覺r. Is覺r覺ld覺ktan sonra hemen sakin ekilde uzan覺lmal覺 ve m羹mk羹nse 覺s覺r覺覺n bulunduu b繹lge kalbe g繹re daha alt d羹zeyde tutulmal覺d覺r. Bu pozisyon zehrin kan dola覺m覺na girmesini geciktirir.

Is覺r覺k 癟evresi k覺zar覺p imeye balar ve ar覺 hissedilirse, b羹y羹k olas覺l覺kla y覺lan zehirlidir. Is覺r覺k kol veya bacaktaysa, kalple 覺s覺r覺lan b繹lge aras覺nda 覺s覺r覺覺n 4-5 santim 羹zerinden s覺k覺 bir sarg覺 yap覺n. Sarg覺 deri alt覺ndaki dola覺m覺 yavalatacak kadar s覺k覺 fakat kol ve bacaktaki dola覺m覺 engellemeyecek kadar hafif olmal覺d覺r. Sarg覺y覺 癟覺karma ilemi bir doktor taraf覺ndan yap覺lmal覺d覺r.

Y覺lan覺n zehirli olduu anla覺lm覺sa ve hastaneden 2 saatten fazla uzakl覺kta bulunuluyorsa ve 覺s覺rma 15 dakika 繹nce olmusa, steril bir b覺癟ak veya jiletle di yerlerinin her birinin 羹zerine 5-6 mm. derinlikte kesikler yap覺lmal覺. Bu kesiklerin kol veya baca覺n boyunca olmas覺 artt覺r. Is覺ran mercan y覺lan覺 ise bu kesikler yap覺lmamal覺, zehir emilmeli ve t羹k羹r羹lmelidir.

En k覺sa s羹rede acil yard覺m 癟ar覺lmal覺d覺r.

Deniz Anas覺 Sokmalar覺

Denizanas覺n覺n 癟eitli t羹rleri ve daha baka deniz canl覺lar覺 dokunga癟lar覺nda zehir ta覺rlar. Dokunduklar覺 anda hatta hayvan 繹l羹 olduu durumlarda bile zehirleyebilirler. Ac覺, ar覺, yara (lezyon) ve k覺rm覺z覺lama en 繹nemli belirtilerdir. Kana kar覺an zehir b羹y羹k miktarda ise, nefes darl覺覺, bulant覺, mide kramplar覺 ve ruhsal bunal覺m hissi olur. Daha ciddi sokmalar kas kramplar覺na, bayg覺nl覺a, 繹ks羹r羹e, kusmaya ve nefes almakta g羹癟l羹e neden olur. Daha seyrek olmakla birlikte 繹l羹me g繹t羹recek reaksiyonlar g繹r羹lebilir.

Acil Bak覺m

Zehirli Denizanas覺 t羹r羹nden bir canl覺n覺n 覺s覺rmas覺 halinde derhal sudan 癟覺k覺lmal覺d覺r. iddetli ar覺 ve kramplar y羹zmeyi engelleyip, boulmaya neden olabilir. Is覺rman覺n verecei 覺zd覺rab覺, sirke, tuz, eker ve hatta kuru kum serperek hafifletilebilir. Yava癟a bu malzeme yaran覺n 羹zerine yay覺lmal覺d覺r.

Yara temizlendikten 15-20 dakika sonra o b繹lge deniz suyuyla y覺kanmal覺d覺r. Tatl覺 su kullan覺lmas覺 ve derinin ovalanmas覺 daha 癟ok zehir yay覺lmas覺na yol a癟ar. Cilde yap覺lm覺 olan dokunga癟lar al覺nmal覺d覺r. Bunun i癟in deniz suyu, kum veya talk pudras覺, un veya karbonatla yap覺lm覺 bir macun kullan覺lmal覺d覺r. Art覺k kalan par癟ac覺klar b覺癟ak veya deniz kabuu gibi sert kenarl覺 bir madde ile s覺yr覺lmal覺d覺r. Bu ilemi yaparken m羹mk羹nse eldiven tak覺lmal覺d覺r.

0,5烽ik hidrokortizon merhemi kullan覺l覺r. Bu, k覺zar覺kl覺k ve ilii hafifletir. Uyuturucu etkisi olan benzokain gibi bir merhem ar覺y覺 ve kalemin losyonu ka覺nt覺y覺 azaltabilir. Aspirin ve asetominofen gibi hafif analjezikler kullan覺labilir. Daha iddetli 覺s覺r覺klarda mutlaka doktor tavsiyesi gerekir.

Yorum yok