Kompozisyon Nedir?

Kompozisyon Frans─▒zca k├Âkenli bir s├Âzc├╝kt├╝r. Ayr─▒ ayr─▒ par├žalar─▒, nesneleri, ├Â─čeleri en iyi ┼čekilde yerle┼čtirmek anlam─▒na gelir.

─░nsan olarak duygular─▒m─▒z─▒, d├╝┼č├╝ncelerimizi, taslar─▒m─▒z─▒, g├Âr├╝┼člerimizi kar┼č─▒m─▒zdakilere anlatmak; kendimizden s├Âz etmek, toplumsal sorunlar─▒ dile getirmek bir ihtiya├žt─▒r. ├çevremizdekilerle ili┼čkiler kurar, onlar─▒n sorunlar─▒n─▒ dinler ya da kendi sorunlar─▒m─▒z─▒ onlara anlat─▒r─▒z. Bu ili┼čkiden d├╝┼č├╝nce al─▒┼čveri┼či do─čar. D├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝ ve duydu─čunu kar┼č─▒s─▒ndakilere ba┼čar─▒ ile anlatabilmek her vatanda┼č─▒n ba┼čar─▒ ile yapmas─▒ gereken ve yapabilece─či bir ┼čeydir, herkes d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝ duydu─čunu, tasarlad─▒─č─▒n─▒ kar┼č─▒s─▒ndakine ba┼čar─▒ ile anlatabilir.

Kimi ├Â─črenciler i├žin kompozisyon yazmak son derece s─▒k─▒c─▒ bir i┼čtir; bu ├žal─▒┼čmay─▒ ka─č─▒t doldurma olarak alg─▒layanlar olduk├ža ├žoktur. Fakat kompozisyonda ama├ž ka─č─▒d─▒n doldurulmas─▒ de─čil, d├╝┼č├╝ncelerin derli-toplu bir ┼čekilde kar┼č─▒m─▒zdakilere ifade edilmesidir.

Ald─▒─č─▒n─▒z yiyecekleri Pazar ├žantas─▒na geli┼čig├╝zel mi koyuyorsunuz? Yumurtalar─▒n─▒z altta kal─▒rsa k─▒r─▒lmaz m─▒? Domatesin ya da karpuzun ├╝zerine karpuz doldurur musunuz? Elbette hay─▒r. Pazar ├žantas─▒n─▒ ald─▒─č─▒n─▒z yiyeceklerin ├Âzelliklerine g├Âre doldurursunuz. E┼čyalar─▒ yerli yerinde olmayan bir odada arad─▒─č─▒n─▒z ┼čeyi kolayca bulamazs─▒n─▒z. Koltuk tak─▒mlar─▒n─▒z─▒n yeri mutfak de─čildir. Yemek masas─▒n─▒ yatak odas─▒na koymak biraz tuhaf olur. Her ┼čey hizmet edebilece─či bir yere yerle┼čtirilmelidir. ─░┼čte bu kompozisyondur.┬á├çevrenize bak─▒n; baz─▒ binalar ne kadar g├╝zel yap─▒lm─▒┼čt─▒r, ├Âzenirsiniz. Baz─▒lar─▒ ise insan─▒n i├žini karart─▒rlar. Bu da bir kompozisyondur. Mimari bir t├╝r bina kompozisyonu de─čil midir? Kullan─▒lan malzemeler genelde ayn─▒, ama ortaya ├ž─▒kan binalar farkl─▒ farkl─▒d─▒r.

Yap─▒lan plan─▒n iyi uyguland─▒─č─▒, haz─▒rlanan malzemenin iyi yerle┼čtirildi─či bina g├╝zel, uyumlu ve rahat. ├ľteki bina ise ├žirkindir. ├ç├╝nk├╝ orada mimari yok; y─▒─čma, doldurma ve uyumsuzluk var. Bu ├Ârneklerden yararlanman─▒z─▒ ve iyi kompozisyon yazmak i├žin heveslenmenizi ├žok istiyorum.

Bol bol okuyun ve bol bol yaz─▒n. Yazd─▒klar─▒n─▒z ho┼čunuza gitmiyorsa y─▒rt─▒n at─▒n ama asla yazmaktan vazge├žmeyin. Unutmay─▒n ki yazmak yazarak ├Â─črenilir. ├çal─▒┼čma, al─▒┼čkanl─▒k ve sab─▒r i┼čidir, herkesten bir ┼čair, romanc─▒ olmas─▒n─▒ bekleyemeyiz ama, herkes d├╝┼č├╝ncelerini ba┼čar─▒yla anlatabilir.
Kompozisyon, ÔÇťBir konu ├╝zerinde duygu, bilgi ve g├Âr├╝┼člerimizden yararlanarak planl─▒, etkili bir yaz─▒ yazmak ya da konu┼čma yapmakÔÇŁ demektir. ─░yi kompozisyon yazman─▒n yolu bol bol okumaktan ge├žer.

─░Y─░ B─░R KOMPOZ─░SYONUN ├ľGELER─░

  • Konu
  • Ama├ž
  • Plan

 1. KONU

├ťzerinde d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z, yaz─▒ yazma, s├Âz s├Âyleme gere─čini duydu─čumuz her ┼čey konudur. Bu bir olay, varl─▒k, bir d├╝┼č├╝nce, g├Âzlem ya da bir sorun olabilir. Konular niteliklerine g├Âre baz─▒ t├╝rlere ayr─▒l─▒r:

TOPLUMSAL KONULAR

Toplumun t├╝m├╝n├╝ ya da bir kesimini ilgilendiren konulard─▒r:K├Âyden kente g├Â├ž, n├╝fus art─▒┼č─▒, ├ževre kirlenmesi gibi.

B─░REYSEL KONULAR

Ki┼čilerin ├Âzel sorunlar─▒na dayanan konulard─▒r: Bir ki┼činin s├╝slenme ┼čekli, tertipli ya da da─č─▒n─▒k olu┼ču gibi konular ├Âzel niteliklidir. Konular; soyut ya da somut konular, yerel ve verensel konular ┼čeklinde de ayr─▒labilir: D├╝┼č├╝nsel bir konudaki yaz─▒ soyuttur. Sevgi, bar─▒┼č, ├Âl├╝m gibi konular evrensel nitelik ta┼č─▒r. ┼×ehrimizin ├ž├Âp sorunu ise yerel bir konudur. Ya┼čant─▒lar─▒m─▒z, an─▒lar─▒m─▒z, ├╝mitlerimiz, d├╝┼člerimiz, sevgilerimiz, g├Âzlediklerimiz, okuduklar─▒m─▒z bizler i├žin birer konu alan─▒d─▒r.

KONU SEÇİMİ

Okuma-yazma ├žal─▒┼čmalar─▒nda kompozisyon konusunu genelde ├Â─čretmen belirler.

├ľrnekler:

  • Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ÔÇťGelecek ├žal─▒┼čkan olanlar─▒nd─▒rÔÇŁ. S├Âz├╝n├╝ a├ž─▒klay─▒n─▒z.
  • ÔÇťElleriyle ├žal─▒┼čan adam amale, elleriyle birlikte zihni de ├žal─▒┼čan adam usta, zihni ve kalbiyle ├žal─▒┼čan adam sanat├ž─▒d─▒r. ÔÇŁ S├Âz├╝nden ne anlad─▒─č─▒n─▒z─▒ belirten bir kompozisyon yaz─▒n─▒z.
  • Davran─▒┼člar─▒n─▒ ├žok be─čendi─činiz bir ki┼čiyi tan─▒t─▒n─▒z.
  • ÔÇťS├Âz var, i┼č bitirir; s├Âz var ba┼č yitirirÔÇŁ Atas├Âz├╝n├╝ a├ž─▒klay─▒n─▒z.

┬á─░Y─░ B─░R KONUNUN ├ľZELL─░KLER─░

  • Konu ilgin├ž olmal─▒d─▒r: ilgi duymad─▒─č─▒m─▒z bir konuda yarat─▒c─▒ olamay─▒z.
  • Konu a├ž─▒k ve inand─▒r─▒c─▒ olmal─▒d─▒r. Do─črulu─čuna inanmad─▒─č─▒m─▒z bir konuda ba┼čar─▒l─▒ bir yaz─▒ yazamay─▒z.
  • Konunun amac─▒ iyi saptanmal─▒d─▒r.
  • Okurumuzun kim ya da kimler oldu─ču hesaba kat─▒lmal─▒d─▒r.
  • Anlat─▒m ve anlat─▒m tekni─či belirlenmelidir.

 2. AMAÇ

Her yaz─▒n─▒n bir amac─▒ vard─▒r. Ama├ž, bizi yazmaya iten, vermek istedi─čimiz temel d├╝┼č├╝ncedir. Konu, bu d├╝┼č├╝ncelerin aktar─▒lmas─▒nda bir ara├ž g├Ârevindedir.

AMACI BEL─░RLEYEN C├ťMLE (ANA D├ť┼×├ťNCE)

Yaz─▒da amac─▒m─▒z─▒ belirleyen c├╝mleye ana d├╝┼č├╝nce denir. Ana d├╝┼č├╝ncenin, yazmaya ba┼člamadan ├Ânce belirlenmesi gerekir. Yaz─▒n─▒n d├╝┼č├╝nce yap─▒s─▒ ana d├╝┼č├╝nce ├╝zerine kurulur. S├Âyleyeceklerimize bu d├╝┼č├╝nce y├Ân verir. Ana d├╝┼č├╝nce c├╝mlesinin yaz─▒da belli bir yeri yoktur. Yaz─▒n─▒ ba┼č─▒nda, ortas─▒nda verilebilece─či gibi t├╝m├╝ne de yans─▒t─▒lm─▒┼č olabilir. Ama├ž ya da ana d├╝┼č├╝nce, konuya bak─▒┼č a├ž─▒m─▒zla yak─▒nda ilgilidir. Ayn─▒ konuyu ele alan iki ├Â─črenci, farkl─▒ yorumlarda bulunabilirler. Ayn─▒ konu ├╝zerinde ayr─▒ ana d├╝┼č├╝ncelerle kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒karlar. Ku┼čkulanmay─▒ bir zek├ó belirtisi sayanlar oldu─ču gibi, hastal─▒k ┼čeklinde de─čerlendirenler de vard─▒r.

AMACI GER├çEKLE┼×T─░RMEK ─░├ç─░N G├ľZLEM YAPAMALIYIZ

Bir konuda s├Âyleyeceklerimizin olabilmesi, o konu ├╝zerinde g├Âzlem ve ya┼čant─▒lar─▒m─▒z─▒n bulunmas─▒na ba─čl─▒d─▒r. Bir nesneye uzun s├╝re bakmak, o nesnenin ayr─▒nt─▒lar─▒n─▒ daha iyi g├Ârmemizi sa─člar. G├Âzlem ve ya┼čant─▒lar─▒m─▒z─▒n olmad─▒─č─▒ bir konuda ba┼čar─▒l─▒ bir yaz─▒ yazamay─▒z. Hayat─▒nda hi├ž deniz g├Ârmemi┼č olan bir ├Â─črenci, denizdeki f─▒rt─▒nay─▒ anlatamaz. E. HemingwayÔÇÖin dedi─či gibi ÔÇťYa┼čanmadan yaz─▒lmazÔÇŁ.

OKUMALI VE ARA┼×TIRMALIYIZ

Yery├╝z├╝ndeki olaylara ve sorunlara ilk bakan biz de─čiliz. Bizden ├Ânce nice ki┼čiler bir ├žok sorunlara e─čilmi┼čler; bunlarla ilgili d├╝┼č├╝ncelerini yaz─▒la┼čt─▒rm─▒┼člard─▒r. Bu k├╝lt├╝rel kaynaklardan yararlanmal─▒y─▒z.
Okuma ve ara┼čt─▒rmalar─▒m─▒z─▒, g├Âzlem ve d├╝┼č├╝ncelerimizle peki┼čtirmemiz gerekir. S├Âyleyeceklerimiz inand─▒r─▒c─▒ olmal─▒d─▒r. ÔÇťYaln─▒z g├Âzleri olmak yetmez, onlardan yararlanmay─▒ da ├Â─črenmeli insanÔÇŁ.

3. PLÂN VE PLÂNIN YARARLARI

ÔÇťPlans─▒z bir yaz─▒ ├╝zerine adres yaz─▒lmam─▒┼č mektuba benzerÔÇŁ

S├Âyleyeceklerimiz, g├Âzlem ve ya┼čant─▒lar─▒m─▒z─▒, bir plana uygun ┼čekilde s─▒ralamam─▒z gerekir. Neyi, nerede, ni├žin kullanaca─č─▒m─▒z─▒ bilmek zorunday─▒z. S├Âylediklerimizi b├Âyle bir d├╝┼č├╝nsel d├╝zene (pl├óna) dayand─▒rmazsak yaz─▒m─▒z b├╝t├╝nl├╝─če kavu┼čmaz, y├Ân├╝n├╝ yitirir. S├Âylemeyi d├╝┼č├╝nd├╝klerimiz aras─▒nda ba─člant─▒ kopar; denge bozulur. Bir yaz─▒da birlik, denge ve canl─▒l─▒k ┼čartt─▒r. Pl├ón s├Âyleyeceklerimiz denetimden ge├žirme, aralar─▒ndaki ba─člant─▒ya g├Âre s─▒ralama ve bi├žimlendirmedir. Bir mektup yazmadan tutun da bir f─▒kra, bir roman yazmaya kadar t├╝m anlat─▒m bi├žimlerinde pl├ón uygulamak zorunday─▒z.

Roman, ├Âyk├╝ gibi uzun bir yaz─▒ yazacaksak zihnimizde beliren pl├ón─▒ bir ka─č─▒da ge├žirmek yararl─▒ olur. Yapt─▒─č─▒m─▒z pl├óna her zaman s─▒k─▒ s─▒k─▒ya ba─čl─▒ kalamay─▒z. Yazma s─▒ras─▒nda baz─▒ de─či┼čiklikler yapmam─▒z do─čald─▒r. Bu durum pl├ón─▒n gereksizli─či anlam─▒na gelmez. Pl├ón yaz─▒m─▒z i├žin bir ama├ž de─čil, ara├žt─▒r. Onu diledi─čimiz ┼čekilde kullanabiliriz.

  • Pl├ón, d├╝┼č├╝nce ve duygular─▒m─▒z─▒n en etkili ┼čekilde anlat─▒lmas─▒na katk─▒da bulunur.
  • Konuda birlik ve dengeyi sa─člar.
  • Konuda, gereksiz duygu ve d├╝┼č├╝ncelerin ay─▒klanmas─▒n─▒ sa─člar.
  • Pl├ónl─▒ yaz─▒ yazan ki┼či, karars─▒zl─▒k ve da─č─▒n─▒kl─▒ktan kurtulur.

PL├éNIN B├ľL├ťMLER─░

1. G─░R─░┼× B├ľL├ťM├ť

Konunu tan─▒t─▒ld─▒─č─▒ b├Âl├╝md├╝r. A├ž─▒k, sade ve ilgi ├žekici olmal─▒d─▒r; ├žok uzun tutulmamal─▒d─▒r.

2. GEL─░┼×ME B├ľL├ťM├ť

Konuyla ilgili g├Âzlemlerin, betimlemelerin, kan─▒tlar─▒n bulundu─ču b├Âl├╝md├╝r. Merak ve ku┼čku en ├╝st d├╝zeye ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Yazar, amac─▒n─▒ bu b├Âl├╝mde ger├žekle┼čtirir.

3. SONU├ç B├ľL├ťM├ť

Ele al─▒nan konunun bitirildi─či b├Âl├╝md├╝r. ─░leri s├╝r├╝len d├╝┼č├╝nceler ve anlat─▒lan olaylar ├Âzl├╝ ve kesin bir ┼čekilde sonu├žlan─▒r. Sonu├ž b├Âl├╝m├╝ de giri┼č b├Âl├╝m├╝ gibi ilgi ├žekici olmal─▒d─▒r. Sonu├ž b├Âl├╝m├╝ bir atas├Âz├╝.
Bir ├Âzdeyi┼č ya da ┼čiirle bitirilebilir.

KOMPOZ─░SYONUMUZU D├ťZELTME VE GEL─░┼×T─░RME YOLLARI

Buraya kadar anlatt─▒─č─▒m─▒z kurallar─▒ ├žok iyi bellesek bile, hemen ba┼čar─▒l─▒ bir yaz─▒ yazaca─č─▒m─▒z─▒ s├Âyleyemeyiz. ─░yi, do─čru ve etkili yazmaya giden yol denemelerden ge├žer. ├ç─▒rakl─▒ktan ustal─▒─ča ge├ži┼č yaza yaza olur. Anton ├çehov, yazmaya yeni ba┼člayanlara ┼čunlar─▒ s├Âyl├╝yor: ÔÇťD├╝nyada her ┼čey gibi yetenek de ├žal─▒┼čmayla elde edilir. Olabildi─čince ├žok yaz─▒n. Yaza yaza daha iyiye varacaks─▒n─▒z. ├ľnemli olan al─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒z─▒ yitirmemektir. Dolamba├žl─▒ c├╝mlelerden ka├ž─▒n─▒n, sade, yal─▒n yaz─▒n. Okuyucu, sizin yorumunuz olmadan da ├Âyk├╝n├╝z├╝ anlayabilmelidir. Gereksizi silip at─▒nÔÇŁ.

KOMPOZ─░SYON YAZARKEN D─░KKAT ED─░LECEK NOKTALAR

1. B─░├ç─░MSEL Y├ľNDEN

  • Kompozisyon yazd─▒─č─▒n─▒z ka─č─▒d─▒n kenarlar─▒nda uygun bo┼čluklar─▒ b─▒rak─▒n─▒z.
  • Ad─▒n─▒z─▒, s─▒n─▒f─▒n─▒z─▒, ┼čubenizi, numaran─▒z─▒ ve g├╝n├╝n tarihini yaz─▒n─▒z.
  • Gerekli malzemelerinizi haz─▒rlay─▒n─▒z.
  • Amac─▒n─▒z─▒, ana d├╝┼č├╝ncenizi iyi tespit ediniz.
  • Hitap edece─činiz insanlar─▒n seviyesini g├Âz ard─▒ etmeyiniz.
  • Kompozisyonunuzu d├╝zg├╝n ve okunakl─▒ bir el yaz─▒s─▒yla yaz─▒n─▒z.
  • Paragraf ba┼člar─▒n─▒ biraz i├žeriden (1-2 cm) ba┼člat─▒n─▒z.
  • Sat─▒rlar─▒ fazla s─▒k─▒┼čt─▒rmay─▒n─▒z.

┬á2. ─░├çER─░KSEL Y├ľNDEN

  • Kompozisyon konusunu olu┼čturan temel kavramlar ├╝zerinde durunuz.
  • D├╝┼č├╝ncelerinizi ilgi ve ├Ânem derecesine g├Âre s─▒raya koyunuz.
  • Yaz─▒n─▒za konuya uygun bir ba┼čl─▒k koyunuz; Ba┼čl─▒ks─▒z yaz─▒ olmaz. Ba┼čl─▒k ilgi ├žekici ve k─▒sa olmal─▒d─▒r.
  • ├ľne s├╝rd├╝─č├╝n├╝z ana d├╝┼č├╝nceyi iyi vurgulay─▒n─▒z.
  • D├╝┼č├╝nceyi geli┼čtirme yollar─▒ndan (├Ârnekleme, kar┼č─▒la┼čt─▒rma, tan─▒k g├Âsterme) yararlan─▒n─▒z.
  • C├╝mlelerinizi k─▒sa tutunuz, tek yarg─▒ bildiren basit c├╝mleler kurunuz.
  • Yaz─▒n─▒zda gereksiz b├Âl├╝mler ve tekrarlar varsa at─▒n─▒z.
  • Okuyucunun kafas─▒nda resim yaratacak s├Âzc├╝kler kullanmaya ├žal─▒┼č─▒n─▒z.
  • Noktalama i┼čaretlerini do─čru kullan─▒n─▒z.

Yorum yok