Mimar Sinan veya Koca Mi’mâr Sinân Âğâ (Sinaneddin Yusuf - Abdulmennan oÄŸlu Sinan) (d. 29 Mayıs 1489 Ağırnas Kayseri - ö. 9 Nisan 1588, Ä°stanbul), Osmanlı baÅŸ mimarı ve inÅŸaat mühendisi. Osmanlı padiÅŸahları I. Süleyman, II. Selim ve III. Murat dönemlerinde baÅŸ mimar olarak görev yapan Mimar Sinan, yapıtlarıyla geçmiÅŸte ve günümüzde dünyaca tanınmıştır. En büyük baÅŸyapıtı, “ustalık eserim” dediÄŸi Selimiye Camisi‘dir.

Yavuz Sultan Selim zamanında devÅŸirme olarak Ä°stanbul’a getirildi. Zeki, genç ve dinamik olduÄŸu için seçilenler arasındaydı. Sinan, At Meydanı’ndaki saraya verilen çocuklar içinde mimarlığa özendi, vatanın baÄŸlarında ve bahçelerinde suyolları yapmak, kemerler meydana getirmek istedi. Devrinin mahir ustaları mahiyetinde han, çeÅŸme ve türbe inÅŸaatında çalıştı. 1514′te Çaldıran, 1517′de Mısır seferlerine katıldı. Kanunî Sultan Süleyman zamanında yeniçeri oldu ve 1521′de Belgrad, 1522′de Rodos seferinde bulunarak atlı sekban oldu. 1526′da katıldığı Mohaç Meydan Muharebesinden sonra sırası ile acemi oÄŸlanlar yayabaşılığı, kapı yayabaşılığı ve zenberekçibaşılığa yükseldi.

1532′de Alman, 1534′de Tebriz ve BaÄŸdat seferlerinden dönüşte “Haseki” rütbesi aldı. BaÄŸdat seferinde Van Kalesi Muhasarasında, göl üzerinde nakliyat yapan kalyonlara top yerleÅŸtirdi.

Korfu, Pulya (1537) ve Moldovya (1538) seferlerine katılan Mimar Sinan, Moldovya (Kara BuÄŸdan) seferinde Prut nehri üzerine onüç günde kurduÄŸu köprü ile Kanunî Sultan Süleyman’ın takdirini kazandı. Aynı sene baÅŸ mimarlığa yükseldi.

Mimar Sinan, katıldığı seferlerde Suriye, Mısır, Irak, Ä°ran, Balkanlar, Viyana’ya kadar Güney Avrupa’yı görüp mimari eserleri inceledi ve kendisi de birçok eser verdi. Ä°stanbul’da devrin en meÅŸhur mimarları ile Bayezid Camii’nin ustası Mimar Hayreddin ile tanıştı.

Bazı Eserleri

Sinan’ın mimarbaşılığa getirilmeden evvel yaptığı üç eser dikkat çekicidir. Bunlar Halep’de Hüsreviye Külliyesi, Gebze’de Çoban Mustafa PaÅŸa Külliyesi ve Ä°stanbul’da Hürrem Sultan için yapılan Haseki Külliyesi’dir.

Mimarbaşı olduktan sonra verdiÄŸi üç büyük eser, O’nun sanatının geliÅŸmesini gösteren basamaklar gibidir. Bunların ilki, Åžehzadebaşı Camii ve Külliyesidir. Külliyede ayrıca imaret, tabhane (mutfak), kervansaray ve bir sokak ile ayrılmış medrese bulunmaktadır.

Süleymaniye Camii, Mimar Sinan’ın Ä°stanbul’daki en muhteÅŸem eseridir. Yirmi yedi metre çapındaki büyük kubbe, zeminden itibaren tedricen yükselen binanın üzerine gayet nispetli ve ahenkli bir ÅŸekilde oturtulmuÅŸtur. Sükûnet ve asaleti ifade eden bu sade ve ahenkli görünüşü ile Süleymaniye Camii, olgunlaÅŸmış bir mimariyi temsil etmektedir. Sekiz ayrı binadan meydana gelen Süleymaniye Camii ve Külliyesi, Fatih’ten sonra ÅŸehrin ikinci üniversitesi olmuÅŸtur.

Mimar Sinan’ın en güzel eseri, seksen yaşında yaptığı Edirne Selimiye Camii’dir. Selimiye’nin kubbesi, Ayasofya kubbesinden daha yüksek ve derindir. 31,50 metre çapındaki kubbe, sekizgen ÅŸeklindeki gövde üzerine oturmuÅŸtur. Üç ÅŸerefeli ince minarelerine üç kiÅŸi aynı anda birbirini görmeden çıkabilmektedir. Sinan bu camiin ustalık eseri olduÄŸunu ve bütün sanatını Selimiye’de gösterdiÄŸini belirtmektedir.

Mimar Sinan, gördüğü bütün eserleri büyük bir dikkatle incelemiş, fakat hiçbirini aynen taklit etmeyip, sanatını devamlı geliştirmiş ve yenilemiştir. Eserlerindeki sütunlar, duvarlar ve diğer kısımlar taşıdıkları yüke mukavemet edebilecek miktardan daha kalın değildir. Kullandığı bütün mimari unsurlarda bu hesap dikkati çeker. Mimar Sinan aynı zamanda bir şehircilik uzmanıdır. Yapacağı eserin, önce çevresini tanzim ederdi. Yer seçiminde de büyük başarı göstermiş ve eserlerini, çevresine en uygun tarzda yerleştirmiştir.

Şimdiki Mimarların Örnek Alması Dileğiyle

Mimarın çok sayıdaki eserini inceleyenler, Sinan’ın depreme karşı bilinen ve gereken tüm tedbirleri aldığını söylemekteler. Bu tedbirlerden biri, temelde kullanılan taban harcıdır. Sadece Sinan’ın eserlerinde gördüğümüz bu harç sayesinde, deprem dalgaları emilir, etkisiz hale gelir. Yine yapıların yer seçimi de ilginç. Zeminin saÄŸlamlaÅŸması için kazıklarla toprağı sıkıştırmış dayanak duvarları inÅŸa ettirmiÅŸ. Mesela Süleymaniye’nin temelini 6 yıl bekletmesi, temelin zemine tam olarak oturmasını saÄŸlamak içindir.

Mimar Sinan, yapılarında ayrıca drenaj adı verilen bir kanalizasyon sistemi de kurmuÅŸtur. Drenaj sistemiyle yapının temellerinin sulardan ve nemden korunarak dayanıklı kalması öngörülmüştür. Ayrıca yapının içindeki rutubet ve nemi dışarı atarak soÄŸuk ve sıcak hava dengelerini saÄŸlayan hava kanalları kullanmış. Bunların dışında yazın suyun ve toprağın ısınmasından dolayı oluÅŸan buharın, yapının temellerine ve içine girmemesi için tahliye kanalları kullanmıştır. Buhar tahliye ve rutubet kanalları drenaj kanallarına baÄŸlı olarak uygulamaya konulmuÅŸtur. Ä°ÅŸte Sinan’ın eserlerini inceleyen ve birçoÄŸunu da restore eden Mimar Abdülkadir Akpınar’ın söyledikleri:

KarşılaÅŸtığım bir özellikten dolayı gözlerime inanamadım. Sinan’ın eserlerinde en ufak bir çıktı ve desen dahi tesadüf deÄŸil. Renklere bile bir fonksiyon yüklenmiÅŸ. Çünkü yapıyı her ÅŸeyi ile bir bütün olarak ele almış. Bütün ölçülerini ebcet hesabına göre yapmış ve bir ana temayı temel almış. Ölçülerini asal sayıya göre yapmış ve onun katlarını temel almış. Ä°lmini din ile bütünleÅŸtirip mükemmel eserler ortaya koymuÅŸ. ÖrneÄŸin Sinan Kur’an-ı Kerim’de geçen “Biz daÄŸları yeryüzüne çivi gibi gömdük…” ayetinden etkilenerek yapılarının yeraltındaki kısmını ona göre inÅŸa etmiÅŸ. Yapıları hislerine göre deÄŸil, matematiksel olarak oluÅŸturmuÅŸ. Bugünün teknolojisi bile Sinan’ın yapmış olduÄŸu bazı uygulamaları çözemiyor. Küresel ve piramidal uygulamalarının bir baÅŸka benzeri daha yok. Ama bunların hepsi estetik saÄŸladığı gibi yapının saÄŸlamlığını da pekiÅŸtirmiÅŸtir.

Mimar Sinan Türbesi

Süleymaniye Camii’nin eski aÄŸalar kapısının karşı köşesinde, yol ayrımında üçgen bir alandadır. Önde som mermerden yapılmış bir sebil görülmektedir. Sebilin arkasındaki ufak mezarlıkta 6 sütunlu, üstü örtülü ve etrafı açık türbede Mimar Sinan’ın mezarı bulunmaktadır. Türbesini ölümünden az önce kendisi yapmıştır. 1933 yılında Mimar Vasfi Egeli tarafından restore edilmiÅŸtir. Sandukanın uçları ile üzerindeki burma kavuk, mermerdendir. SokaÄŸa bakan demir parmaklıklı bir pencereden türbe görünür.

Mimar Sinan’ın Eserleri

Mimar Sinan 92 camii, 52 mescit, 57 medrese, 7 darülkurra, 22 türbe, 17 imaret, 3 darüşşifa (hastane) 5 suyolu, 8 köprü, 20 kervansaray, 36 saray, 8 mahzen ve 48 tane de hamam olmak üzere 375 eser vermiştir.

Camiler

1. İstanbul Süleymâniye Câmii
2. İstanbul Şehzâdebaşı Câmii
3. Haseki Camii
4. Mihrimah Sultan Camii (Edirnekapı)
5. Mihrimah Sultan Câmii (Üsküdar)
6. Rüstem Paşa Câmii (Tahtakale)
7. Sokullu Mehmed Paşa Câmii (Kadırga Limanı)
8. Sokullu Mehmed Paşa Câmii (Azapkapısı)
9. Sokullu Mehmed Paşa Câmii (Büyükçekmece)
10. Odabaşı Câmii (Yenikapı)
11. Hamâmî Hâtun Câmii (Sulumanastır)
12. Ferruh Kethüdâ Câmii (Balat Kapısı içi)
13. Kara Camii (Sofya)
14. Kazasker Ä°vaz Efendi Camii
15. Kılıç Ali Paşa Camii (Tophane)
16. Ahî Çelebi Câmii (İzmir İskelesi yakını)
17. Ebü’l-Fazl Câmii (Tophâne üstü)
18. Sinan PaÅŸa Camii (BeÅŸiktaÅŸ’ta)
19. Eski Vâlide Câmii (Üsküdar)
20. Ferhad Paşa Câmii (Çatalca)
21. DraÄŸman Yunus Camii
22. Gazi Ahmet PaÅŸa Camii
23. Hadım İbrahim Paşa Camii
24. Abdurrahman PaÅŸa Camii (Kastamonu, Tosya)
25. Molla Çelebi Camii
26. Nişancı Paşa Çelebi Câmii (Kiremitlik)
27. Piyale PaÅŸa Camii
28. Rüstem Paşa Câmii (Tahtakale)
29. Selimiye Camii (Edirne)
30. Zâl Mahmûd Paşa Câmii (Eyüp)
31. Çavuşbaşı Camii (Sütlüce)
32. İskender Paşa Câmii (Kanlıca)
33. Şah Sultan Camii (Eyüp)
34. Şehzade Camii (Şehzadebaşı)
35. Şehzâde Cihangir Câmii (Tophâne)
36. Şemsi Ahmed Paşa Câmii (Üsküdar)
37. Osman Şah Vâlidesi Câmii (Aksaray)
38. Sultan Bâyezîd Kızı Câmii (Yenibahçe)
39. Ahmed Paşa Câmii (Topkapı)
40. Sokullu Mehmed Paşa Câmii (Hafsa, Trakya)
41. Sokullu Mehmed Paşa Câmii (Burgaz)
42. İbrâhim Paşa Câmii (Silivrikapı)
43. Bâli Paşa Câmii (Hüsrev Paşa Türbesi yakın)
44. Hacı Evhad Câmii (Yedikule yakını)
45. Kazasker Abdurrahmân Çelebi Câmii (Molla Gürânî)
46. Mahmûd Ağa Câmii (Ahırkapı yakını)
47. Hoca Hüsrev Câmii (Kocamustafa Paşa)
48. Defterdar Süleymân Çelebi Câmii (Üsküplü Çeşmesi yakını)
49. Yunus Bey Câmii (Balat’ta)
50. Hürrem Çavuş Câmii (Yenibahçe yakını)
51. Sinan Ağa Câmii (Kâdı Çeşmesi yakını)
52. Süleymân Subaşı Câmii (Unkapanı)
53. Kasım Paşa Câmii (Tersâne yakını)
54. Muhiddin Çelebi Câmii (Tophâne)
55. Molla Çelebi Câmii (Tophâne Beşiktaş arası)
56. Çoban Mustafa Paşa Câmii (Gebze)
57. Pertev Paşa Câmii (İzmit)
58. Rüstem Paşa Câmii (Sapanca)
59. Rüstem Paşa Câmii (Samanlı)
60. Rüstem Paşa Câmii (Bolvadin)
61. Rüstem PaÅŸa Câmii (Rodoscuk’ta)
62. Mustafa Paşa Câmii (Bolu)
63. Ferhad Paşa Câmii (Bolu)
64. Mehmed Bey Câmii (İzmit)
65. Osman Paşa Câmii (Kayseri)
66. Hacı Paşa Câmii (Kayseri)
67. Cenâbî Ahmed Paşa Câmii (Ankara)
68. Lala Mustafa Paşa Câmii (Erzurum)
69. Sultan Alâeddin Selçûkî Câmiinin (Çorum) yenilenmesi
70. Abdüsselâm Câmiinin (İzmit)yenilenmesi
71. Kiliseden dönme Eski Câminin (İznik) Sultan Süleymân tarafından yeniden yaptırılması,
72. Hüsreviye (Hüsrev Paşa)Câmii (Haleb)
73. Sultan Murâd Câmii (Manisa)
74. Orhan Câmiinin (Kütahya)yenilenmesi
75. Kâbe-i şerîfin kubbelerinin tâmiri
76. Hüseyin Paşa Câmii (Kütahya)
77. Sultan Selim Câmii (Karapınar)
78. Sultan Süleymân Câmii (Şam, Gök Meyda)
79. Taşlık Câmii (Mahmûd Paşa için, Edirne)
80. Defterdar Mustafa Çelebi Câmii (Edirne)
81. Haseki Sultan Câmii (Edirne, Mustafa Paşa Köprüsü başı)
82. Cedid Ali Paşa Câmii (Babaeski)
83. Semiz Ali Paşa Câmii (Ereğli)
84. Bosnalı Mehmed Paşa Câmii (Sofya)
85. Sofu Mehmed Paşa Câmii (Hersek)
86. Maktul Mustafa Paşa Câmii (Budin)
87. Firdevs Bey Câmii (Isparta)
88. Memi Kethudâ Câmii (Ulaşlı)
89. Tatar Han Câmii (Kırım, Gözleve)
90. Vezir Osman Paşa Câmii (Tırhala)
91. Rüstem Kethüdâsı Mehmed Bey Câmii (Tırhala)
92. Mesih Mehmed Paşa Câmii (Yenibahçe)

Medreseler

1. Sultan Süleymân Medresesi (Mekke)
2. Süleymâniye Medreseleri (İstanbul)
3. Yavuz Sultan Selim Medresesi (Halıcılar Köşkü)
4. Sultan Selim Medresesi (Edirne)
5. Sultan Süleymân Medresesi (Çorlu)
6. Şehzâde Sultan Mehmed Medresesi (İstanbul)
7. Haseki Sultan Medresesi (Avratpazarı)
8. Vâlide Sultan Medresesi (Üsküdar)
9. Kahriye Medresesi (Sultan Selim yakını)
10. Mihrimah Sultan Medresesi (Üsküdar)
11. Mihrimah Sultan Medresesi (Edirnekapı)
12. Mehmed Paşa Medresesi (Kadırga)
13. Mehmed Paşa Medresesi (Eyüp)
14. Osman Şah Vâlidesi Medresesi (Aksaray yakını)
15. Rüstem Paşa Medresesi (İstanbul)
16. Ali PaÅŸa Medresesi (Ä°stanbul)
17. Ahmed Paşa Medresesi (Topkapı)
18. Sofu Mehmed PaÅŸa Medresesi (Ä°stanbul)
19. İbrâhim Paşa Medresesi (İstanbul)
20. Sinân PaÅŸa Medresesi (BeÅŸiktaÅŸ’ta)
21. İskender Paşa Medresesi (Kanlıca)
22. Kasım Paşa Medresesi
23. Ali PaÅŸa Medresesi (Babaeski)
24. Mısırlı Mustafa Paşa Medresesi (Gebze)
25. Ahmed PaÅŸa Medresesi (Ä°zmit)
26. İbrâhim Paşa Medresesi (Îsâ Kapısı)
27. Şemsi Ahmed Paşa Medresesi (Üsküdar)
28. Kapı Ağası Mahmûd Ağa Medresesi (Ahırkapı)
29. Kapıağası Câfer Ağa Medresesi (Soğukkuyu)
30. Ahmed Ağa Medresesi (Çapa)
31. Hâmid Efendi Medresesi (Filyokuşu)
32. Mâlûl Emir Efendi Medresesi (Karagümrük)
33. Ümm-i Veled Medresesi (Karagümrük)
34. Üçbaş Medresesi (Karagümrük)
35. Kazasker Perviz Efendi Medresesi (Fâtih)
36. Hâcegizâde Medresesi (Fâtih)
37. Ağazâde Medresesi (İstanbul)
38. Yahya Efendi Medresesi (BeÅŸiktaÅŸ’ta)
39. Defterdar Abdüsselâm Bey Medresesi (Küçükçekmece)
40. Tûtî Kâdı Medresesi (Fâtih)
41. Hakîm Mehmed Çelebi Medresesi (Küçükkaraman)
42. Hüseyin Çelebi Medresesi (Çarşamba)
43. Åžahkulu Medresesi (Ä°stanbul)
44. Emin Sinân Efendi Medresesi (Küçükpazar)
45. Yunus Bey Medresesi (Draman)
46. Karcı Süleyman Bey Medresesi
47. Hâcce Hâtun Medresesi (Üsküdür)
48. Defterdar Şerifezâde Medresesi (Kâdıçeşmesi)
49. Kâdı Hakîm Çelebi Medresesi (Küçükkaraman)
50. Kirmasti Medresesi
51. Sekban Ali Bey Medresesi (Karagümrük)
52. Nişancı MehmedBey Medresesi (Altımermer)
53. Kethüdâ Hüseyin Çelebi Medresesi (SultanSelim)
54. Gülfem Hâtun Medresesi (Üsküdar)
55. Hüsrev Kethüdâ Medresesi (Ankara)
56. Mehmed Ağa Medresesi (Çatalçeşme)

Külliyeler

1. Haseki Külliyesi
2. Sokollu Mehmed Paşa Külliyesi

Dârülkurrâlar

1. Sultan Süleyman Han Dârülkurrâası (İstanbul)
2. Vâlide Sultan Dârülkurrâsı (Üsküdar)
3. Hüsrev Kethüdâ Dârülkurrâsı (İstanbul)
4. Mehmed Paşa Dârülkurrâsı (Eyüp)
5. Müftü Sa’di Çelebi Dârülkurrâsı (Küçükkaraman)
6. Sokullu Mehmed Paşa Dârülkurrâsı (Eyüp)
7. Kâdızâde Efendi Dârülkurrâsı (Fâtih)

Türbeler

1. Yahya Efendi Türbesi (BeÅŸiktaÅŸ’ta)
2. Barbaros Hayreddin PaÅŸa Türbesi (BeÅŸiktaÅŸ’ta)
3. Arap Ahmed Paşa Türbesi (Fındıklı)
4. Sultan Süleymân Türbesi (Süleymaniye)
5. Şehzâde Sultan Mehmed Türbesi (Şehzâdebaşı)
6. Sultan Selim Türbesi (Ayasofya civârı)
7. Hüsrev Paşa Türbesi (Yenibahçe)
8. Şehzâdeler Türbesi (Ayasofya)
9. Vezir-i âzam Rüstem Paşa Türbesi (Şehzâde Türbesi yakını)
10. Ahmed Paşa Türbesi (Eyüp)
11. Mehmed Paşa Türbesi (Topkapı)
12. Çocukları için inşâ ettiği türbe
13. Siyavuş Paşa Türbesi (Eyüp)
14. Siyavuş Paşanın çocukları için yapılan türbe (Eyüp)
15. Zâl Mahmûd Paşa Türbesi (Eyüp)
16. Şemsi Ahmed Paşa Türbesi (Üsküdar)
17. Kılıç Ali Paşa Türbesi (Tophâne)
18. Pertev Paşa Türbesi (Eyüp)
19. Şâh-ı Hûban Türbesi (Üsküdar)
20. Haseki Hürrem Sultan Türbesi (Süleymaniye)

İmâretler

1. Sultan Süleymân İmâreti (Süleymaniye)
2. Haseki Sultan İmâreti (Mekke)
3. Haseki Sultan İmâreti (Medîne)
4. Mustafa Paşa Köprüsü başında bir imâret (Edirne)
5. Sultan Selim İmâreti (Karapınar)
6. Sultan Süleymân İmâreti (Şam)
7. Şehzâde Sultan Mehmed İmâreti (İstanbul)
8. Sultan Süleymân İmâreti (Çorlu)
9. Vâlide Sultan İmâreti (Üsküdar)
10. Mihrimah Sultan İmâreti (Üsküdar)
11. Sultan Murâd İmâreti (Manisa)
12. Rüstem PaÅŸa Ä°mâreti (Rodoscuk’ta)
13. Rüstem Paşa İmâreti (Sapanca)
14. Mehmed Paşa İmâreti (Burgaz)
15. Mehmed Paşa İmâreti (Hafsa)
16. Mustafa Paşa İmâreti (Gebze)
17. Mehmed Paşa İmâreti (Bosna)

Dârüşşifâlar

1. SultanSüleymân Dârüşşifâsı (Süleymaniye)
2. Haseki Sultan Dârüşşifâsı (Haseki)
3. Vâlide Sultan Dârüşşifâsı (Üsküdar)

Su Yolları Kemerleri

1. Bend Kemeri (Kağıthâne)
2. Uzun Kemer (Kemerburgaz)
3. MaÄŸlova Kemeri(Kemerburgaz)
4. Gözlüce Kemer (Cebeciköy)
5. Müderris köyü yakınındaki kemer (Kemerburgaz)
6. Kırık Kemer

Köprüler

1. Büyük çekmece Köprüsü,
2. Silivri Köprüsü,
3. Mustafa Paşa Köprüsü (Meriç)
4. Sokullu Mehmed Paşa Köprüsü (Tekirdağ)
5. Odabaşı Köprüsü (Halkalıpınar)
6. Kapıağası Köprüsü (Harâmidere)
7. Mehmed Paşa Köprüsü (Sinanlı)
8. Vezir-i âzam Mehmed Paşa (Mostar) Köprüsü (Bosna, Vişigrad kasabası)
9. Drina Köprüsü
10. Kanuni Sultan Süleyman Köprüsü

Kervansaraylar

1. Kervansaray (Sultan Süleymân İmâreti yakını)
2. Kervansaray (Büyükçekmece)
3. Rüstem PaÅŸa Kervansarayı (Rodosçuk’ta)
4. Kebeciler Kervansarayı (Bitpazarı)
5. Rüstem Paşa Kervansarayı (Galata)
6. Ali Paşa Kervansarayı (Bursa)
7. Ali Paşa Kervansarayı (Bitpazarı)
8. Pertev Paşa Kervansarayı (Vefâ)
9. Mustafa Paşa Kervansarayı (Ilgın)
10. Rüstem Paşa Kervansarayı (Sapanca)
11. Rüstem Paşa Kervansarayı (Samanlı)
12. Rüstem Paşa Kervansarayı (Karışdıran)
13. Rüstem PaÅŸa Kervansarayı (Akbıyık’ta)
14. Rüstem Paşa Kervansarayı (Karaman Ereğlisi)
15. Hüsrev Kethüdâ Kervansarayı (İpsala)
16. Mehmed Paşa Kervansarayı (Hafsa)
17. Mehmed Paşa Kervansarayı (Burgaz)
18. Rüstem Paşa Kervansarayı (Edirne)
19. Ali Paşa Çarşısı ve Kervansarayı (Edirne)
20. İbrâhim Paşa Kervansarayı (İstanbul)

Saraylar

1. Saray-ı atîk tâmiri (Beyazıt’ta)
2. Saray-ı cedîd-i hümâyûn tâmiri (Topkapı)
3. Üsküdar Sarayının tâmiri (Üsküdar)
4. Galatasarayın eski yerine yeniden inşâsı (Galatasaray)
5. Atmeydanı Sarayının yeniden inşâsı (Atmeydanı)
6. İbrâhim Paşa Sarayı (Atmeydanı)
7. Yenikapı Sarayının yeniden inşâsı (Silivrikapı)
8. Kandilli Sarayının yeniden inşâsı (Kandilli)
9. Fenerbahçe Sarayının yeniden inşâsı (Fenerbahçe)
10. İskender Çelebi Bahçesi Sarayının yeniden inşâsı (İstanbul şehir dışı)
11. Halkalı Pınar Sarayının yeniden inşâsı (Halkalı)
12. Rüstem Paşa Sarayı (Kadırga)
13. Mehmed Paşa Sarayı (Kadırga)
14. Mehmed Paşa Sarayı (Ayasofya yakını)
15. Mehmed Paşa Sarayı (Üsküdar)
16. Rüstem Paşa Sarayı (Üsküdür)
17. Siyavuş Paşa Sarayı (İstanbul)
18. Siyavuş Paşa Sarayı (Üsküdar)
19. Siyavuş Paşa Sarayı (yine Üsküdar)
20. Ali Paşa Sarayı (İstanbul)
21. Ahmed Paşa Sarayı (Atmeydanı)
22. Ferhad Paşa Sarayı (Bâyezîd civârı)
23. Pertev Paşa Sarayı (Vefâ Meydanı)
24. Sinân Paşa Sarayı (Atmeydanı)
25. Sofu Mehmed Paşa Sarayı (Hoca Paşa)
26. Mahmûd Ağa Sarayı (Yenibahçe)
27. Mehmed Paşa Sarayı (Halkalı yakınında Yergöğ)
28. Şâh-ı Hûbân Kadın Sarayı (Kasım Paşa Çeşmesi yakını)
29. Pertev Paşa Sarayı (şehrin dışı)
30. Ahmed Paşa Sarayı (şehrin dışı)
31. Ahmed Paşa Sarayı (Taşra Çiftlik)
32. Ahmed Paşa Sarayı (Eyüp)
33. Ali Paşa Sarayı (Eyüp)
34. Mehmed Paşa Sarayı (şehrin dışında, Rüstem Çelebi Çiftliği)
35. Mehmed Paşa Sarayı (Bosna)
36. Rüstem Paşa Sarayı (İskender Çelebi Çiftliği)

Mahzenler

1. Buğday mahzeni (Galata Köşesi)
2. Zift Mahzeni (Tersâne-i Âmirede)
3. Ambar (sarayda)
4. Ambar (Has Bahçe Yalısı)
5. Mutfak ve kiler (sarayda)
6. Mahzen (Unkapanı)
7. İki adet ambar (Cebehâne yakını)
8. Kurşunlu Mahzen (Tophâne)

Hamamlar

1. Sultan Süleymân Hamamı (İstanbul)
2. Sultan Süleymân Hamamı (Kefe)
3. Üç Kapılı Hamam (Topkapı Sarayı)
4. Üç Kapılı Hamam (Üsküdar Sarayı)
5. Haseki Sultan Hamamı (Ayasofya yakını)
6. Haseki Sultan Hamamı (Bahçekapı)
7. Haseki Sultan Hamamı (Yahudiler içi)
8. Vâlide Sultan Hamamı (Üsküdar)
9. Vâlide Sultan Hamamı (Karapınar)
10. Vâlide Sultan Hamamı (Cibâli Kapısı)
11. Mihrimah Sultan Hamamı (Edirnekapı)
12. Lütfi Paşa Hamamı (Yenibahçe)
13. Mehmed Paşa Hamamı (Galata)
14. Mehmed Paşa Hamamı (Edirne)
15. Kocamustafa Paşa Hamamı (Yenibahçe)
16. İbrâhim Paşa Hamamı (Silivrikapı)
17. Kapıağası Yâkub Ağa Hamamı (Sulumanastır)
18. Sinân PaÅŸa Hamamı (BeÅŸiktaÅŸ’ta)
19. Molla Çelebi Hamamı (Fındıklı)
20. Kaptan Ali Paşa Hamamı (Tophâne)
21. Kaptan Ali Paşa Hamamı (Fenerkapı)
22. Müfti Ebüssü’ûd Efendi Hamamı (Mâcuncu Çarşısı)
23. Mîrmirân Kasım Paşa Hamamı (Hafsa)
24. Merkez Efendi Hamamı (Yenikapı dışı)
25. Nişancı Paşa Hamamı (Eyüp)
26. Hüsrev Kethüdâ Hamamı (Ortaköy)
27. Hüsrev Kethüdâ Hamamı (İzmit)
28. Hamam (Çatalca)
29. Rüstem Paşa Hamamı (Sapanca)
30. Hüseyin Bey Hamamı (Kayseri)
31. Sarı Kürz Hamamı (İstanbul)
32. Hayreddin Paşa Hamamı (Zeyrek)
33. Hayreddin Paşa Hamamı (Karagümrük)
34. Yâkub Ağa Hamamı (Tophâne)
35. Haydar Paşa Hamamı (Zeyrek)
36. İskender Paşa Hamamı
37. Odabaşı Behruzağa Hamamı (Şehremini)
38. Kethüdâ Kadın Hamamı (Akbaba)
39. Beykoz Hamamı
40. Emir Buhârî Hamamı (Edirnekapı dışı)
41. Hamam (Eyüp)
42. Dere Hamamı (Eyüp)
43. Sâlih Paşazâde Hamamı (Yeniköy)
44. Sultan Süleymân Hamamı (Mekke)
45. Hayreddin Paşa Hamamı (Tophâne)
46. Hayreddin Paşa Hamamı (Kemeraltı)
47. Rüstem Paşa Hamamı (Cibâli)
48. Vâlide Sultan Hamamı (Üsküdar)