“Bak Beyim Sana Ä°ki Çift Lafım Var”

Bu sözler dökülüyordu Münir Özkul’un aÄŸzından, karşısındaki kiÅŸiyi ikaz ederken bile samimi, saygılı ve efendiliÄŸinden taviz vermeyen bir yapıya sahip bir ÅŸekilde… Biz onu bu sıcaklığıyla sevdik, kabul ettik.

Münir Özkul, 15 AÄŸustos 1925 tarihinde Ä°stanbul Kanatlarımın Altında’un Bakırköy semtinde, eski Osmanlı paÅŸalarından birinin torunu olarak dünyaya geldi. Küçük yaÅŸlarda tiyatroya merak salmış olan Özkul, Ä°stanbul Erkek Lisesi’ndeki eÄŸitiminin ardından oyuncu olmaya karar vererek gözünü sahnelere dikti. O zamana kadar yaÅŸamını sürdürdüğü ve aÅŸinası olduÄŸu Bakırköy’de bulunan Halkevi’nde oyunculuÄŸa adım attı. Ä°lk amatör sahne deneyimlerini burada gerçekleÅŸtiren Özkul, Ä°stanbul Devlet Tiyatrosu’nda bir süre oynadıktan sonra Ankara Devlet Tiyatrosu’na geçti. Ardından da, Ä°stanbul Åžehir Tiyatrosu’nda profesyonel oyunculuk kariyerine devam etmeye baÅŸladı ve artık bağımsız çalışabilecek düzeye geldiÄŸine kanaat getirerek, özel sektöre geçiÅŸ yaparak Ses Tiyatrosu’nda sergilenen oyunlarda rol almaya baÅŸladı. Ancak buradaki çalışması uzun soluklu olamadı ve hemen ardından yien özel bir tiyatro olan Küçük Sahne’ye geçti. Küçük Sahne, genç oyuncunun kariyerinin yükseliÅŸinde bir dönüm noktası oldu. Çünkü, ilk defa önemli bir oyunda rol alma ÅŸansı doÄŸdu. Sadri Alışık, Nevin Akkaya, Şükran Güngör ve Cahit Irgat gibi güçlü oyuncularla, yönetmenliÄŸini Muhsin ErtuÄŸrul’un yaptığı ve Steinback’in aynı adlı romanından tiyatroya uyarlanan “Fareler ve Ä°nsanlar”da oynadı. YeteneÄŸi Musin ErtuÄŸrul’un gözünden kaçmayan Özkul, Küçük Sahne’de ayrıca, “Yarış”, “Onikinci Gece”, “AÅŸağıdan Yukarı” ve “Karışık Ä°ÅŸ” gibi baÅŸarılı oyunlarda da yer aldı.

Tiyatro sahnelerinden “tesadüfen” film setlerine geçiÅŸi 40′lı yılların sonuna denk düşen Özkul, askerliÄŸini yaptığı dönemde, “Vatan ve Namık Kemal” adlı filmde yönetmen asistanlığı yapan arkadaşı Sırrı Gültekin’i ziyaret için YeÅŸilçam’a gittiÄŸi birgün ilk defa bir filmde figüran olarak rol aldı. Ãœniformalı bir figüran arayışı içinde olan arkadaşının ricasını kırmayarak, biraz da komik bir anı olsun diye kamera karşısına geçti ve rol aldığı 400′ün üzerinde filmle, Türk sinemasına damgasını vuran önemli karakter oyuncuları arasına girmesini saÄŸlayacak sinema serüveni böylece baÅŸlamış oldu. 50′li yılların baÅŸlarında, ilk olarak beyaz perdenin siyah-beyaz karelerinde küçük rollerle karşımıza çıkan Özkul, ilk defa 1950 yılında, senaryosu Ä°hsan Koza ile Nazım Hikmet tarafından yazılan ve Vedat Ar’ın yönetmenliÄŸinde çekilen “Üçüncü Selim’in Gözdesi” adlı bir Ä°pek Film yapımında yer aldı. Hemen ardından, 1951′de, yine birer Ä°pek Film yapımı olan “Yavuz Sultan Selim ve Yeniçeri Hasan” ile “Lale Devri”nde yardımcı oyuncu olarak kamera karşısına geçen Özkul, aynı yıl, Muhsin ErtuÄŸrul’un yönetmenliÄŸinde çekilen “Evli mi Bekar mı” ve Baha Gelenbevi’nin yönettiÄŸi “Barbaros Hayrettin PaÅŸa” adlı filmlerde baÅŸrol oynadı.

Yabancı sinemanın tipik karakterlerinden etkilenen Türk sinemasında, Burhan Felek tarafından Lorel-Hardi ikilisinin kendi kültürümüze uyarlanmasıyla dönüştüğü Edi-Büdü ikilisinin 1952 yılında sinemaya aktarılmış versiyonu olan “Edi ile Büdü Tiyatrocu” ve “Edi ile Büdü” filmlerinde Vasfi Rıza Zobu ile birlikte rol alan Özkul, artık sinema çevrelerinde adını duyurmaya, halktan büyük ilgi görmeye baÅŸlamıştı. Ä°lk yıllarında genellikle Ä°pek Film yapımlarında yer alan oyuncu, çoÄŸu zaman komedi türü filmlerde rol aldı ve özellikle mimikleriyle, samimi tavırlarıyla halk tarafından kısa sürede benimsendi. Ancak asıl baÅŸarısını Arzu Film yapımlarıyla yakaladı. 1953 yılında, Muhsin ErtuÄŸrul’un yönettiÄŸi “Halıcı Kız” filminde yer aldıktan sonra kariyerinin önü iyice açıldı. Aynı yıl, fantastik bir komedi olan ve senaryosu yine Ä°hsan Ä°pekçi ile Nazım Hikmet tarafından yazılan “Balıkçı Güzeli/1002. Gece” ve ardından, 1956′da çekilen “Kalbimin Åžarkısı” adlı duygusal film ile karakter oyunculuÄŸuna doÄŸru yöneliÅŸe geçen Özkul, “Miras UÄŸrunda” ve Zeki Müren’in baÅŸrolünü oynadığı “Altın Kafes” ile oyunculuk gücünü ortaya koyarak; dram, duygusal, komedi gibi farklı türlerde her kalıba girebilen bir oyuncu olduÄŸu kanısını pekiÅŸtirmeye baÅŸladı. Sinema çalışmalarının yanı sıra, gönül verdiÄŸi tiyatro sahnelerini de bırakmayan Özkul, 1957 yılında Devlet Tiyatroları’nın yönetmenliÄŸine getirildi. Sanat kariyerinde adeta bir atılım olarak deÄŸerlendirilebilecek bu geliÅŸmenin ardından, Küçük Sahne’yi terk etmek zorunda kaldı. Bu durum, sanatçının profesyonel oyunculuÄŸa adım attığı Küçük Sahne’nin, ustasını kaybetmesiyle birlikte daha fazla tutunamayarak dağılmasına neden oldu.

1960 ile 1970 yılları arasında kırkın üzerinde filmde rol alan Özkul, daha önce Atlan KarındaÅŸ’la birlikte tiyatro sahnesine de aktardığı ve oyunun inanılmaz baÅŸarısı sonucunda, 1971 yılında Türk tiyatro ve ortaoyunu üstadı Ä°smail Dümbüllü’den “ortaoyuncular kavuÄŸu”nu devralmasını saÄŸlayan, Sadık Åžendil’in yazdığı “Kanlı Nigar” adlı muhteÅŸem eserin sinema versiyonunda da yer aldı. 1968 yılında, Ãœlkü Erakalın’ın yönetmenliÄŸinde çekilen filmde, Belgin Doruk ve Selma Güneri’yle birlikte rol aldı. Türk sinemasının en verimli dönemlerinden olan 70′li yıllara gelindiÄŸinde, geniÅŸ bir oyuncu kadrosuna sahip, aile filmlerinde rol almaya baÅŸlayan Özkul, özellikle Adile NaÅŸit’le iyi bir ikili oluÅŸturdu ve bu ikili halk tarafından da çok sevildi; benimsendi. Yakışıklı olmasa da, hatta çirkince bir yüze, uzun ve ince bir fiziÄŸe sahip olsa da birkaç filmde jön rollerde yer alan ve hiçbir zaman kötü rollere yakıştırılamayan Özkul, özellikle bu yıllarda Türk sinemasının kliÅŸe konularında “fakir ama gururlu”, iyi kalpli, babacan karakterleri canlandırdı. Münir Özkul, 1972 yılında, baÅŸrollerini Hülya KoçyiÄŸit ile Tarık Akan’ın paylaÅŸtığı “Sev KardeÅŸim” adlı Ertem EÄŸilmez filmindeki baÅŸarılı performansıyla, Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde “En Ä°yi Erkek Oyuncu” ödülüne layık görüldü. 70′li yıllarda, Ertem EÄŸilmez imzalı filmlerde unutulmaz rollere hayat veren, aÄŸlatan duygusal replikleri o etkileyici sesiyle Türk izleyicisinin hafızasına kazıyan Özkul, “NeÅŸeli Günler”, “Mavi Boncuk”, “Aile Åžerefi”, “Gırgıriye” serileri, “Gülen Gözler” ve “Bizim Aile” gibi filmlerle karakter oyunculuÄŸundaki ustalığını ortaya koydu. Sanatçının unutulmaz rolleri arasında zirveyi ele geçirense, “Hababam Sınıfı” seri fimlerinde canlandırdığı, disiplinli, ancak yufka yürekli öğretmen “Kel Mahmut” karakteri oldu. Öyle ki, bu tipleme neredeyse adını aÅŸarak sanatçının lakabı haline geldi ve bu ÅŸekilde anılmaya baÅŸlandı.

80′li yıllarda duraklama dönemine giren YeÅŸilçam’da video filmlerine yöneliÅŸi izleyen Özkul, bu dönemde kalitesi düşük birtakım sinema ve video filmlerinde rol aldı. Ardından, tek televizyonlu dönemin sonlarına doÄŸru dizi çekimlerinin artış göstermesiyle birlikte, 1987 yılında TRT’de yayınlanmak üzere çekilen “Uzaylı Zekiye” adlı dizi için kamera önüne geçti. Bu dizinin ardından birkaç filmde daha rol alan ünlü oyuncu, içkiye olan düşkünlüğünün de etkisiyle saÄŸlığı ile ilgili sorunlar yaÅŸamaya baÅŸladı ve özel projeler dışında herhangi bir çalışma yapmadı. 1995 yılında, Kemal Sunal’la birlikte, “Åžaban ile Åžirin” adlı filmde yer aldı. 90′lı yılların ikinci yarısında, bilhassa özel televizyon kanallarının sayısı artış gösterdikçe, YeÅŸilçam’a olan raÄŸbet azalmış; televizyon ekranlarına yönelik çalışmalar; özellikle de dizi yapımları ön plana çıkmıştı. Ancak bu furyadan kendini uzak tutan Özkul, 1996′da, izleyiciden büyük ilgi gören ve senaryosu Kandemir Konduk tarafından yazılan “Ana Kuzusu” adlı dizide Perihan SavaÅŸ ve AyÅŸen Gruda ile birlikte rol aldı. Aynı yıl, Ä°stanbul Atatürk Kültür Merkezi’nde düzenlenen törenle, jübilesini yaparak tiyatro sahnelerine veda etti. YaÅŸamı boyunca pekçok tiyatro ve sinema yapımında emeÄŸi geçmesine raÄŸmen, zaman zaman ciddi maddi zorluklar içine girmiÅŸ olan Özkul’a, bu geceden elde edilen gelirle bir ev alındı. Yine 1996 yılında, Veli Çelik’in yönetmenliÄŸinde çekilen televizyon filmi “Ay Işığında Saklıdır”da, Aydan Åžener ve Toprak Sergen’le birlikte yer aldı. Ardından, 1998 yılında, Hamdi Alkan’ın “Reyting Hamdi” adlı televizyon eÄŸlence programında, kısa bir süre için Yarmagül tiplemesinin dedesi rolünü canlandırdı. Usta oyuncunun son kez beyaz perdede göründüğü sinema yapımı ise, 2000 yılında Serdar Akar tarafından çekilen “Dar Alanda Kısa PaslaÅŸmalar” oldu.

Sanat yaÅŸamı boyunca 400′e yakın sinema filminde ve sayısını kendisinin bile tam olarak bilmediÄŸi sayıda tiyatro oyununda rol alan Münir Özkul adına, 26 Mart 2005 tarihinde Ä°stanbul Beylikdüzü Academia Center içerisinde “Münir Özkul Sahnesi” açılmıştır. İçkiye düşkünlüğüyle bilinen sanatçı, özel hayatında da iniÅŸli çıkışlı bir seyir izleyerek dört evlilik gerçekleÅŸtirmiÅŸtir. Ä°lk evliliÄŸini Åžadan Hanım’la yapan Özkul, kısa süren bu birlikteliÄŸin ardından Suna Selen ile hayatını birleÅŸtirmiÅŸ ve bu evlilikten Güner adında bir kızı olmuÅŸtur. Kızları sekiz yaşındayken, çift boÅŸanma kararı almıştır. Sonrasında Özkul, Tophaneli Örümcek YaÅŸar lakabıyla anılan YaÅŸar Hanım’la üçüncü evliliÄŸini gerçekleÅŸtirmiÅŸ; ancak bu da uzun sürmemiÅŸtir. Son olarak, halen yaÅŸamını birlikte sürdürdüğü Åžadan Hanım ile evlenmiÅŸtir. Mankenlik ve CNN Türk’te televizyon programcılığı yapan kızı Güner Özkul’un giriÅŸimiyle, 2005 yılında, sanatçıyı birçok yönden ele alan ve yaÅŸamının bir dönemine farklı ÅŸekillerde tanıklık etmiÅŸ kiÅŸilerin kaleme aldığı yazılardan derlenmiÅŸ, “Aktör DediÄŸin Nedir Ki? / Münir Özkul Kitabı” adlı bir kitap yayımlanmıştır. 1998 yılında, T.C. Kültür Bakanlığı, Münir Özkul’a Devlet Sanatçısı ünvanını vermiÅŸtir. Özkul, Ä°smail Dümbüllü’den aldığı ünlü kavuÄŸu, 1989 yılında tiyatro oyuncusu Ferhan Åžensoy’a devretmiÅŸtir. 1991 yılında ise, en önemli tiyatro ödülleri arasında gösterilen, Dümbüllü Ödülü’ne layık görülmüştür. 8 Nisan 2007 tarihinde, Mizah Ãœretenler DerneÄŸi, Karikatürcüler DerneÄŸi ve Bakırköylü Sanatçılar DerneÄŸi tarafından ortaklaÅŸa düzenlenen “II. Mizah Ödülleri” töreninde, Münir Özkul Özel Ödülü, ünlü tiyatrocu Nejat Uygur’a verilmiÅŸtir.

Özkul dört kez evlendi ve üç çocuÄŸu oldu. Ä°lk eÅŸi Åžadan, ikinci eÅŸi Suna Selen, üçüncü eÅŸi “Tophaneli Örümcek” lakaplı YaÅŸar ve son 27 yıldır evli olduÄŸu eÅŸi Umman Özkul’dur. Oyuncu ve sunucu Güner Özkul’un babasıdır. Güner Özkul’a göre babası “evlilikten korkmazdı ama boÅŸanamamaktan korkardı”. Demans hastalığı ile yaÅŸayan Özkul, 2003 yılından bu yana evinden dışarıya çıkmak ve kimseyle görüşmek istemiyor. Hastalığı yüzünden geçmiÅŸe dair birçok ÅŸeyi hatırlamıyor ve ölen arkadaÅŸlarının yaÅŸadıklarını sanıyor. Özkul, kendisine ait mütevazı bir evde rahat bir yaÅŸam sürdürüyor.

Rol aldığı tiyatro oyunları

İstanbulu Satıyorum
Soyut PadiÅŸah
Sersem Kocanın Kurnaz Karısı
Çayhane
Fareler ve Ä°nsanlar

Filmleri

Aldığı ödüller

1967: İlhan İskender Ödülü (Kanlı Nigâr oyunuyla)
1972 Antalya Altın Portakal Film Festivali, En İyi Erkek Karakter Oyuncu Ödülü, Sev Kardeşim
1991: Dümbüllü Ödülü
1997: Altın Kelebek Ödülleri Onur Ödülü
1999: Dokuz Eylül Ãœniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi Sahne Sanatları Bölümü “Muhsin ErtuÄŸrul Tiyatro Emek Ödülü”
2004: 37. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri Onur Ödülü
2006: Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivali Onur Ödülü