Akıtma

Urfa’nın geleneksel takısı “akıtma”, gerçek anlamıyla el emeÄŸi göz nuru… Mesela tek bir bilezik, tam 2.400 parçadan oluÅŸuyor. Anadolu kuyumculuÄŸunun bu eÅŸsiz örneÄŸi, Urfa düğünlerinde hala önemini sürdürüyor.

Peygamberler şehri Şanlıurfa gördüklerini aktarsa, duyduklarını anlatsa tenlerindeki yanık izleriyle ağızlarını açmış verilecek yemi bekleyen balıklar, Balıklı Göl, Hazreti Adem’in doğduğu mağara ve daha niceleri basit bir ayrıntı olarak kalacaktı… Kimbilir, belki de birgün Urfa konuşur, anlatır olanları… Ve aslında anlatıyor, insanlarıyla, GAP ile, düğünleri, gelenekleri görenekleriyle, giysileri takılarıyla anlatıyor. Yeter ki anlatıcılar tükenmesin, yeter ki anlatılacaklar unutulmasın…

Urfa’nın geleneksel takıları arısında önemli yer tutan, 150–200 yıllık bir tarihin ürünü olan Urfa akıtması, hala yöre düğünlerindeki tahtını koruyor. El emeği göz nuru olan akıtma yöntemi ile yapılan takıların yaratıcılarının ise Mahir Usta ile Azra Usta olduğu dillerden dillere dolaşan bir anlatı… Görselliğiyle göz kamaştıran akıtmaya Urfa dışında daha az rastlanıyor olması; acaba anlatıcılar mı tükeniyor, anlatılanlar mı unutuluyor diye düşündürtüyor. Ama değil… Şu anda Şanlıurfa’da 20’ye yakın atölyede, tamamıyla el işçiliği ürünü olan akıtmanın imalatına devam ediliyor. Bir parça akıtma takının üretimi ise yaklaşık bir hafta alıyor. Oymalı, düz (kalemli), yarım, telkari, şumralı ve yıldızlı olarak isimlendirilen çeşitleri bulunan akıtma, 22 ayar altından imal ediliyor. Bir bilezikte, tam akıtma 110 ila 140 gram arasında değişirken yarım akıtma 60 ila 90 gram civarında oluyor.

Binlerce parçadan doğan şaheser

Akıtma bileziği kolda birleştiren bölüme kapak deniyor. İki parçadan oluşan kapak, sürgülü ve anahtarlı olarak üretiliyor. Oymalı, kalemli ve telkari olmak üzere üç çeşit iş yapılabiliyor üzerine. Oymalı akıtma, bıçkı testere ile oyularak yapılıyor. Kalemliye, balık sırtı desen veriliyor. Desenlere gül ya da başka çiçek çeşitleri de ilham veriyor. Telkari akıtma ise vav denilen birçok küçük altın parçasının yan yana dizilerek birleşmesinden meydana getiriliyor. İki kapağı birbirine bağlayan ve şimra adı verilen zincirler takıldığında, bilezik hazır hale geliyor. Şimra yapımı ise bir hayli meşakkatli. Önce içi boş altın borular yapılıyor ve bu borular çok küçük parçalar halinde kesiliyor. Şimraların tek tek eğelenmesi, onlara biçim verilmesi ise bir akıtmanın en ustalık gerektiren kısmı…

Daha sonra 20 mikron ölçüsündeki ince iki tel, bu ÅŸimranın içinden geçiriliyor. Tellerin ucu halka haline getirilerek ÅŸimralar birleÅŸtiriliyor. Sonuçta, ortalama 25 ÅŸimradan meydana gelen bir sıra zincir ortaya çıkıyor. Genellikle 24 sıradan oluÅŸan akıtma bilezik “tam akıtma”, 12 sıradan oluÅŸan ise “yarım akıtma” olarak adlandırılıyor. Tek bir akıtma bilezik yaklaşık 2.400 parçadan oluÅŸuyor. Anadolu takılarının eÅŸsiz örneklerinden biri olan geleneksel Urfa akıtması, yöre düğünlerinde hala çok kullanılan takılar arasında yerini koruyor.