Etiket: ABO

─░nsan V├╝cudundaki B├╝y├╝l├╝ D├╝nyaya Yolculuk

Alyuvar, Eritrosit, kanda en ├žok say─▒da bulunan h├╝cre t├╝r├╝d├╝r ve omurgal─▒ hayvanlarda akci─čer veya solunga├žlardan v├╝cut dokular─▒na oksijen ta┼č─▒mas─▒n─▒n ba┼čl─▒ca arac─▒d─▒r. Alyuvar veya k─▒rm─▒z─▒ kan h├╝creleri olarak da bilinen eritrosit s├Âzc├╝─č├╝ Yunanca erythros (k─▒rm─▒z─▒) ve kytos (oyuk) s├Âzc├╝klerinden t├╝remi┼čtir. Alyuvarlar─▒ olan ├žo─ču canl─▒da oksijen ta┼č─▒makta kullan─▒lan molek├╝l hemoglobin iken yumu┼čak├žalar gibi baz─▒ canl─▒larda bak─▒r i├žeren hemosiyanin bulunur. Alyuvarlar ilk kez 1658 y─▒l─▒nda Jan SwammerdamÔÇÖca tan─▒mlanm─▒┼čt─▒. Bu i┼či i├žin baya─č─▒ bir erken d├Ânem mikroskobu kullanm─▒┼čt─▒r. Modern bilimadamlar─▒ kan h├╝crelerini art─▒k labaratuvarda yapabiliyorlar. ABDÔÇÖde WorcesterÔÇÖda k─▒rm─▒z─▒ kan h├╝cresini geli┼čtiren ┼čirketin (Advanced Cell Technology) ba┼č uzman─▒ Robert Lanza, ÔÇťkan stoklar─▒nda k─▒tl─▒k ya┼čar m─▒y─▒z diye endi┼čelenilmesine gerek kalmad─▒ÔÇŁ diyor. Labaratuvarda s─▒f─▒r gurubu kan h├╝creleri ├╝retiliyor.

H├╝cre

Eritrosit – k─▒rm─▒z─▒ kan h├╝creleri

H├╝cre

Bir insan sa├ž─▒

H├╝cre

Beyin: 100 milyar ├╝zerinde n├Âron

H├╝cre

Kulakta bulunan k─▒l

H├╝cre

G├Âzdeki kan damarlar─▒

─░nsan Alyuvarlar─▒

Ortalama bir insan alyuvar─▒n─▒n ├žap─▒ 6-8 ┬ÁmÔÇÖdir. Normal alyuvar hacmi 80-100fl dir. Tek bir insan alyuvar─▒ yakla┼č─▒k 270 milyon hemoglobin molek├╝l├╝, ve her bir hemoglobin molek├╝l├╝ d├Ârt hem grubu i├žerir. Oksijeni ba─člayan hem grubudur, her hem grubu bir oksijen molek├╝l├╝ ba─člar, yani her hemoglobin molek├╝l├╝ d├Ârt adet oksijen molek├╝l├╝ ba─člayabilir. D├Ârt tane oksijen molek├╝l├╝ ba─člayan hemoglobin b├╝t├╝n├╝yle doymu┼čtur ve oksihemoglobin olarak adland─▒r─▒l─▒r. Oksihemoglobin parlak k─▒rm─▒z─▒ renktedir. Oksihemoglobin ba─člad─▒─č─▒ 4 oksijen molek├╝l├╝nden bir veya daha fazlas─▒n─▒ yitirirse, deoksihemoglobin olarak adland─▒r─▒l─▒r. Deoksihemoglobin koyu k─▒rm─▒z─▒ renktedir. Toplardamalardaki kanda (ven├Âz kan) daha ├žok deoksihemoglobin bulunur; bu nedenle toplardamalardaki kan, atardamarlardaki kandan (arteryel kan) daha koyu renktedir. Alyuvarlar─▒n h├╝cre zar─▒ her bireyde de─či┼čen ├Âzel proteinler i├žerir. Bu proteinlerden dolay─▒ insan kanlar─▒, ABO diye adland─▒r─▒lan kan gruplar─▒na ayr─▒l─▒r.

H├╝cre

Dil

H├╝cre

Di┼č

H├╝cre

Kan p─▒ht─▒s─▒

H├╝cre

Akci─čer alveolleri

H├╝cre

Akci─čer kanser h├╝creleri

Memelilerde Alyuvarlar

Memeli alyuvarlar─▒ bikonkav disk (iki yan─▒ndan da bas─▒k yuvarlak) ┼čeklindedir. Alyuvarlar─▒n yap─▒m yeri yass─▒ kemiklerin ili─čidir. Kemik ili─činde ├╝retilme a┼čamas─▒nda olan olgunla┼čmam─▒┼č alyuvarlar─▒n ├žekirde─či vard─▒r (b├Âl├╝nme yetenekleri vard─▒r) ve hemoglobin i├žermezler. Fakat geli┼čme s├╝resinde alyuvar ├žekirde─čini d─▒┼čar─▒ atar ve hemoglobin i├žerir duruma gelir. Geli┼čme sona erdi─činde alyuvar ├žekirde─čin yan─▒ s─▒ra t├╝m organellerini yitirmi┼čtir. ├çekirdekleri olmad─▒─č─▒ i├žin DNA da i├žermeyen alyuvarlar b├Âl├╝nemezler (Omurgal─▒ hayvanlar─▒n nerdeyse t├╝m├╝n├╝n alyuvarlar─▒ ├žekirdeksizdir). Mitokondrileri de olmayan memeli alyuvarlar─▒, fermantasyon (mayalanma) yaparak, glikozun glikolize edilmesiyle (glikozu glikolitik fermentlerle par├žalama) enerji ├╝retirler. Bu tepkime sonucunda laktik asit olu┼čur. ─░ki yandan bas─▒k yass─▒ ┼čekilleri (bikonkav disk) ve hi├žbir organel i├žermemeleri oksijen ta┼č─▒nmas─▒ konusunda onlar─▒ uygun k─▒lar, ve ayn─▒ nedenlerden dolay─▒ uzun bir s├╝re ya┼čayabilirler. Ortalama ya┼čam s├╝releri 120 g├╝nd├╝r.

H├╝cre

Villi k├╝├ž├╝k ba─č─▒rsak

H├╝cre

Yumurta

H├╝cre

H├╝cre

D├Âllenmi┼č yumurta

H├╝cre

6 g├╝nl├╝k bir insan embriyosu

Omurgal─▒ Hayvanlarda Alyuvarlar

Alyuvarlar b├╝y├╝k oranda hemoglobin i├žerirler. Hemoglobin molek├╝llerine akci─čerler veya solunga├žlarda oksijen ba─član─▒r. B├Âylece i├žinde oksijen ba─čl─▒ hemoglobin ta┼č─▒yan alyuvar v├╝cuttaki dokulara oksijeni ula┼čt─▒rabilir. Hemoglobin ayr─▒ca karbon dioksitin de az bir b├Âl├╝m├╝n├╝ ta┼č─▒r. (─░nsanlarda oksijenin %2ÔÇÖsi ve karbondioksitin ├žo─ču kan plazmas─▒nda ├ž├Âz├╝nm├╝┼č olarak ta┼č─▒n─▒r) Benzer bir protein olan miyoglobin ise kaslarda oksijen depolamaya yarar. Alyuvarlar─▒n rengi hemoglobindeki hem grubundan gelir. Tek bir alyuvar saman rengindedir, fakat bir aradayken e─čer hemoglobine oksijen ba─čl─▒ysa parlak k─▒rm─▒z─▒ renkte, e─čer hemoglobine oksijen ba─čl─▒ de─čilse mavimsi-mor renkte g├Âz├╝k├╝rler.

[Kaynak: Wikipedia]