Etiket: Asya

K─▒r─▒m-Kongo Kanamal─▒ Ate┼či ve Keneler

Kene (Ixodoidea), eklem bacakl─▒lar─▒n ├Âr├╝mce─čimsiler (Arachnida) s─▒n─▒f─▒ndan kan emici ve g├Âzs├╝z bir d─▒┼č parazittir. ├Âzellikle g├Â├žmen ku┼člarla hastal─▒klar─▒ yay─▒ld─▒klar─▒ bilinmektedir. ─░nsan, koyun, k├Âpek, kedi, deve gibi canl─▒lar─▒n derilerine yap─▒┼čarak kanlar─▒n─▒ emer. ÔÇťAs─▒l keneÔÇŁ olarak bilinir.

Ayr─▒ e┼čeylidir ve yumurta ile ├žo─čal─▒r. Di┼či yumurtalar─▒n─▒ yaprak, ├ž├Âp veya hayvan k─▒llar─▒ aras─▒na b─▒rak─▒r. Geli┼čimlerinde metamorfoz vard─▒r. Yumurtalar─▒ndan ├╝├ž ├žift bacakl─▒ larvalar ├ž─▒kar. Bunlar bir pupa devresi ge├žirerek 8 bacakl─▒ nimfalara (tam geli┼čmemi┼č yavrular) d├Ân├╝┼č├╝rler. Nimfalar da bir pupa safhas─▒ ge├žirdikten sonra ergin hale gelirler. Larva ve nimfalar genellikle kertenkeleler ├╝zerinde, erginler ise insan, koyun, s─▒─č─▒r, k├Âpek gibi memeliler ├╝zerinde parazit ya┼čarlar.

Kene

V├╝cutlar─▒ ba┼čla kayna┼čm─▒┼č bir g├Â─č├╝s ve torba bi├žimli di┼či 11-12 mmÔÇÖye kadar si┼čer. Erginlerinde d├Ârt ├žift bacak bulunur. Bacaklar─▒n u├žlar─▒nda ├žengeller ve vantuzlar vard─▒r. Deriye rahat├ža yap─▒┼čarak hortumlar─▒yla kan emerler. ─░yice ┼či┼čtikten sonra kendilerini yere atarak konaklar─▒ndan uzakla┼č─▒r, ot veya a─ča├žlara t─▒rman─▒rlar. ├ľn ayaklar─▒n─▒n u├žlar─▒ dokunma ve koku alma i├žin ├Âzelle┼čmi┼čtir. Ormanlarda bulundu─ču a─čac─▒n alt─▒ndan bir hayvan ge├žti─či takdirde ├╝zerine d├╝┼č├╝p derisine yap─▒┼č─▒r ve etine hortumunu sokarak kan─▒n─▒ emer. ─░lk iki bacak ├žifti ├Âne, son iki ├žifti geriye y├Ânelmi┼čtir. Bug├╝n 889 kene t├╝r├╝ bilinmektedir. Kenelerin hepsi zararl─▒, parazit ve k├Âr de─čildir. S─▒─č─▒r ve k├Âpek kene t├╝rleri g├Âzl├╝d├╝r. ─░nsan ve ehil hayvanlarda parazit ya┼čayanlar ├že┼čitli hastal─▒k mikroplar─▒n─▒ bula┼čt─▒rd─▒klar─▒ndan sa─čl─▒k bak─▒m─▒ndan zararl─▒d─▒r ve bir├žok bakteri de ├╝retmektedir.

Keneler, ├Âr├╝mcekgiller ailesinden olup, b├╝y├╝kl├╝kleri 1mm ile 5mm aras─▒ndad─▒r. Daha ├žok bahar ve yaz aylar─▒nda aktif haldedirler. K─▒rm─▒z─▒-kahverengi, yass─▒ ve oval, kan emici parazitlerdir. Genellikle insan ve hayvan kan─▒ndan beslenirler.

─░nsanlara ve hayvanlara hastal─▒k yayma hususunda me┼čhurdurlar. Kan emme potansiyeli v├╝cutlar─▒n─▒n 100 ile 200 kat─▒ aras─▒nda olabilir. Yavrular─▒nda alt─▒ bacak, yeti┼čkinlerinde 8 bacak vard─▒r. Kenelerin kafalar─▒nda delme ve emme organlar─▒ bulunmaktad─▒r. Kenenin ilk iki baca─č─▒nda duyu organlar─▒ bulunur. Bu bacaklarla kurbanlar─▒na tutunurlar. Solunumlar─▒n─▒ son iki bacaklarla yaparlar. ├ťreme organlar─▒ alt kar─▒n b├Âlgesinde bulunur.

K─▒r─▒m-Kongo Kanamal─▒ Ate┼či

K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼či, Afrika, Asya, Do─ču Avrupa ve Orta Do─ču ├╝lkelerinde g├Âr├╝len ├Âld├╝r├╝c├╝ bir viral hastal─▒kt─▒r. Bunyaviridae ailesinden Nairovirus t├╝r├╝ i├žinde yer alan vir├╝s├╝n yol a├žt─▒─č─▒ bu hastal─▒k %3-30 oran─▒nda ├Âl├╝mle neticeleniyor. Bu vir├╝sler, zarfl─▒ ve tek iplik├žikli RNA par├žac─▒─č─▒ndan olu┼čuyor. NairovirusÔÇÖlerin 34 t├╝r├╝ bulunuyor ve bunlar─▒n sadece 3ÔÇ▓├╝ insanlarda hastal─▒─ča yol a├ž─▒yor. Vir├╝sler, duyarl─▒ h├╝creler ├╝zerindeki al─▒c─▒lara tutunuyor ve h├╝cre i├žerisine al─▒n─▒yorlar. Genetik yap─▒s─▒ndaki farkl─▒l─▒klara g├Âre vir├╝s 8 alt gruba ayr─▒l─▒yor. T├╝rkiyeÔÇÖde elde edilen vir├╝sler, Rus ve Balkan vir├╝s gruplar─▒na %99 benzerlik g├Âsteriyor.

K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼čini insanlara keneler ta┼č─▒yor. Hyalomma t├╝r├╝nden keneler, ├Âzellikle de H. Marginatum marginatum, hastal─▒─č─▒n ta┼č─▒nmas─▒nda olduk├ža etkili. D├╝nya genelinde hastal─▒─č─▒n g├Âr├╝ld├╝─č├╝ b├Âlgelerle bu kene t├╝r├╝n├╝n ya┼čam alanlar─▒ ├Ârt├╝┼č├╝yor. Vir├╝s ta┼č─▒yan kenelerin ─▒s─▒rmas─▒ sonucunda veya hastal─▒─ča yakalanm─▒┼č insanlarla temasa ba─čl─▒ olarak hastal─▒k bula┼čabiliyor. Bug├╝ne kadar, vir├╝sle temas eden veya ta┼č─▒yan hi├žbir hayvanda hastal─▒k tespit edilebilmi┼č de─čildir. Keneleri ta┼č─▒ma olas─▒l─▒─č─▒ y├╝ksek olan tav┼čan ve yaban domuzu say─▒s─▒n─▒n ├žo─čalmas─▒ o b├Âlgede hastal─▒─č─▒n artmas─▒na yol a├žabiliyor. Son y─▒llarda, hastal─▒─č─▒ uzak ├╝lkelere ta┼č─▒yabilme ├Âzelli─čine sahip olan g├Â├žmen ku┼člar ├╝zerinde ara┼čt─▒rmalar yap─▒l─▒yor. K─▒r─▒m-Kongo Kanamal─▒ Ate┼či vir├╝s├╝ne ek olarak Bunyaviridae ailesinden Rift Vadisi Ate┼či ve Hanta vir├╝sleri biyoter├Ârizm ajanlar─▒ aras─▒nda say─▒l─▒yor. Hastal─▒─č─▒n ├žok geni┼č bir co─črafi alanda g├Âr├╝lebilmesi, y├╝ksek ├Âl├╝m riski ve vir├╝s├╝n biyoterorizm ajan─▒ olarak kullan─▒labilme ├Âzelli─či nedeniyle bu hastal─▒k olduk├ža ├Ânemli bir sa─čl─▒k sorunu kabul ediliyor.

Kene

─░lk olarak 12. y├╝zy─▒lda TacikistanÔÇÖda belirtileri g├Âr├╝len bu hastal─▒─č─▒n klinik olarak tan─▒mlanmas─▒ 2. D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda K─▒r─▒mÔÇÖa giden 200 Rus askerinde g├Âr├╝ld├╝kten sonra yap─▒┼čm─▒┼č. Vir├╝s, 1967 y─▒l─▒nda yenido─čan farelerden elde edildi. ├ťlkemizde ilk olarak 2002 y─▒l─▒nda g├Âr├╝len bu hastal─▒k 500ÔÇ▓den fazla ki┼čide tespit edildi ve bunlar─▒n 26ÔÇÖs─▒ kaybedildi. Bu vakalar─▒n neredeyse %90ÔÇ▓─▒n─▒, aktif ├žal─▒┼čma ya┼č─▒nda olan, kene ─▒s─▒r─▒─č─▒na maruz kalan, tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒kla u─čra┼čan ki┼čiler olu┼čturuyor. Hastal─▒ktan ikinci s─▒rada etkilenen grup ise sa─čl─▒k ├žal─▒┼čanlar─▒. Bu nedenle, K─▒r─▒m-Kongo Kanamal─▒ Ate┼či olan hastalarla temas ederken mutlaka eldiven, uzun ├Ânl├╝k, maske ve g├Âzl├╝k kullan─▒lmas─▒ ├Âneriliyor. Hastal─▒─č─▒n hava yoluyla ge├žti─čine ait hen├╝z kesin bir kan─▒t bulunmuyor. Bu vir├╝s sadece insanlarda hastal─▒─ča yol a├ž─▒yor. Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi ve damar h├╝crelerine sald─▒ran vir├╝sler, kendilerine kar┼č─▒ antikor salg─▒lanmas─▒n─▒ engelliyor ve damar h├╝crelerinde hasara yol a├ž─▒yor. Vir├╝sle temas eden her be┼č ki┼čiden birinde hastal─▒k g├Âr├╝l├╝yor.

Kenenin ─▒s─▒rmas─▒ ile hastal─▒k geli┼čmesi aras─▒ndaki s├╝re, yani ÔÇťkulu├žkaÔÇŁ d├Ânemi 3-7 g├╝n aras─▒nda. Kulu├žka d├Âneminden sonra, 41┬░CÔÇÖye kadar y├╝kselen ani ate┼č, ba┼č a─čr─▒s─▒, kas a─čr─▒lar─▒, ba┼č d├Ânmesi hastal─▒─č─▒n ilk belirtileri. Ate┼č ortalama 4-5 g├╝n s├╝r├╝yor ve bu belirtilere ek olarak ishal, bulant─▒ ve kusma g├Âr├╝l├╝yor. Y├╝z, boyun ve g├Â─č├╝ste k─▒zar─▒kl─▒k, g├Âz iltihaplar─▒ da di─čer belirtiler aras─▒nda say─▒l─▒yor. Genellikle 1-7 g├╝n s├╝ren bu d├Ânemden kanamal─▒ d├Ânem ba┼čl─▒yor. Kanama, b├╝y├╝k ├žo─čunlukla hastal─▒─č─▒n ba┼člamas─▒ndan sonraki 5-7 g├╝n i├žerisinde geli┼čiyor. Kanaman─▒n ┼čiddetine g├Âre ciltte k├╝├ž├╝k nokta tarz─▒ndaki k─▒zar─▒kl─▒klar veya b├╝y├╝k morluklar g├Âr├╝l├╝yor. A─č─▒z i├žerisi, di┼četi ve dudak kanamas─▒n─▒n g├Âr├╝ld├╝─č├╝ di─čer yerler. Kanama en s─▒k olarak sindirim sistemi, cinsel organlar, idrar yollar─▒ ve solunum yollar─▒nda oluyor. D─▒┼čk─▒da, idrarda veya balgamda kan g├Âr├╝lmesi s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan bulgular aras─▒nda. Hastal─▒─č─▒n son d├Ânemi, yani ÔÇťkonvelesanÔÇŁ d├Ânem, hastal─▒─č─▒n g├Âr├╝lmesinden 10-20 g├╝n sonra ba┼čl─▒yor. Bu d├Ânemde kalp ritminde de─či┼čim, ge├žici sa├ž d├Âk├╝lmesi, solunum g├╝├žl├╝─č├╝, g├Ârmede g├╝├žl├╝k, i┼čitme ve haf─▒za kayb─▒ g├Âr├╝lebiliyor.

K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼činde en belirgin laboratuvar bulgusu, trombosit say─▒s─▒n─▒n d├╝┼čmesi. P─▒ht─▒la┼čmay─▒ sa─člayan trombositler ├Ânemli ├Âl├ž├╝de azal─▒yor ve kanamalara yol a├ž─▒yor. Beyaz kan h├╝crelerinin say─▒s─▒ azal─▒yor ve AST, ALT gibi karaci─čer enzimleri y├╝kseliyor. Bu kan de─čerlerinde normale g├Âre a┼č─▒r─▒ sapmalar, hastal─▒─č─▒n k├Ât├╝ gidi┼čine i┼čaret ediyor. E─čer hastal─▒k ├Âl├╝mle neticelenmezse, tam kan say─▒m─▒ ve biyokimya testleri dahil olmak ├╝zere t├╝m laboratuvar testleri yakla┼č─▒k 5-9 g├╝nde normal s─▒n─▒rlara d├Ân├╝yor.

Hastal─▒─č─▒n erken te┼čhis ve tedavisi, ├Âzellikle yay─▒l─▒m─▒n ├Ânlenmesi i├žin olduk├ža gerekli. Kene ─▒s─▒rma ├Âyk├╝s├╝ olan veya hastal─▒─č─▒n s─▒k g├Âr├╝ld├╝─č├╝ k─▒rsal b├Âlgelerden gelen ki┼čilerde ate┼č ve kas a─čr─▒lar─▒ varsa K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼činden ┼č├╝pheleniliyor. Tabi, her kanamas─▒ veya ate┼či olan ki┼čiler bu hastal─▒─ča yakalanm─▒┼č anlam─▒na gelmiyor.

Hastal─▒k k─▒sa seyirli oldu─ču i├žin bu t├╝r ┼čikayetlere uzun s├╝redir sahip olan ki┼čilerde ba┼čka hastal─▒klar─▒ da akla getirmek gerekiyor. Kanda d├╝┼č├╝k trombosit ve akyuvar say─▒s─▒, y├╝kselmi┼č karaci─čer enzim d├╝zeyleri te┼čhisi destekleyen laboratuvar bulgular─▒ aras─▒nda. Vir├╝se kar┼č─▒ v├╝cudun geli┼čtirdi─či IgM ve IgG antikorlar─▒ hastal─▒─č─▒n ba┼člamas─▒ndan 7 g├╝n sonra ELISA ve IFA testleriyle saptanabiliyor. Hastal─▒─č─▒n en kesin ve h─▒zl─▒ te┼čhisi ise ÔÇťters transkriptaz-polimeraz zincir reaksiyonuÔÇŁ (RT-PCR) y├Ântemi ile m├╝mk├╝n oluyor. Bu y├Ântem son derece ├Âzg├╝n, duyar─▒ ve h─▒zl─▒ sonu├ž veriyor.

K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼činde esas olarak destekleyici tedaviler uygulan─▒yor. Destekleyici tedavide, hastaya trombosit, taze donmu┼č plazma ve alyuvar sol├╝syonlar─▒ veriliyor. Bu tedavinin sonu├žlar─▒ g├╝nde bir ya da iki kez tam kan say─▒m─▒ yap─▒larak takip ediliyor. Olas─▒ kanama odaklar─▒n─▒ g├Âzlem alt─▒na almak, ├╝lser hastalar─▒na anti-├╝lser tedavisine ba┼člamak ve kanamalar─▒n ├Ânlenmesi gibi koruyucu ├Ânlemlerin al─▒nmas─▒ da gerekiyor. Ki┼činin s─▒v─▒ ve elektrolit dengesini g├Âzetim alt─▒na almak ve korumak destekleyici tedavinin di─čer hedeflerinden birisi.

Etki mekanizmas─▒ tam olarak bilinmese de ÔÇťribavirinÔÇť, K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼činde halen kullan─▒labilecek tek anti-viral ila├ž. Yeni ila├ž adaylar─▒ndan ribamidin ise ribavirinden 4,5-8 kat daha az etkili. Fareler ├╝zerinde yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar, ribavirin tedavisinin ├Âl├╝m oran─▒n─▒ ├Ânemli ├Âl├ž├╝de azaltt─▒─č─▒ ve ya┼čam s├╝resini uzatt─▒─č─▒n─▒ g├Âsteriyor. ─░nsanlarda bu ilac─▒n etkinli─či tam olarak bilinmese de hastal─▒─č─▒n te┼čhisi kesin olarak konulursa ilaca ba┼članmas─▒ gerekebiliyor. Hafif seyreden vakalarda ribavirin ├Ânerilmiyor. Ancak, a─č─▒r seyirli vakalarda ila├ž tedavisinin derhal ba┼člat─▒lmas─▒ ve 10 g├╝n s├╝resince devam edilmesi ├Âneriliyor. Bu hastalarda hen├╝z ribavirine ba─čl─▒ yan etki g├Âr├╝lm├╝yor. ─░lac─▒n gebelerde kullan─▒m─▒ ise sak─▒ncal─▒. Son y─▒llarda, v├╝cutta interferon ├╝retimini artt─▒ran ve ÔÇťMxAÔÇŁ olarak tan─▒mlanan bir ila├ž ├╝zerinde ├žal─▒┼čmalar yap─▒l─▒yor. Bu ilac─▒n vir├╝ste RNA sentezini engelledi─či belirtiliyor. K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼čine kar┼č─▒ geli┼čtirilmi┼č etkin bir a┼č─▒ hen├╝z piyasada bulunmuyor. Hastal─▒─č─▒n yay─▒lmas─▒n─▒n ├Ânlenmesi ve erken te┼čhis K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼či ile m├╝cadelenin temel unsurlar─▒n─▒ olu┼čturuyor.

Kenenin Çıkarılması

Kan emen bir keneyi deriden bilgisizce s├Âk├╝p atmak hastal─▒k bula┼čma riskini art─▒rd─▒─č─▒ndan olduk├ža tehlikelidir. ├ç├╝nk├╝ ├ž─▒kar─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lan kene tepki olarak midesinde bulunan, mikrop ve bakterilerle dolu kan─▒ tekrar geriye bo┼čalt─▒r.C─▒mb─▒z, pens veya naylon ip yard─▒m─▒yla deriye en yak─▒n k─▒s─▒mdaki ba┼č─▒ndan s─▒k─▒ca tutularak dik olarak deriden ├žekilerek uzakla┼čt─▒r─▒l─▒r.

Kene

Keneleri m├╝mk├╝nse kendiniz ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼čmay─▒n ve en k─▒sa s├╝rede uzman bir sa─čl─▒k g├Ârevlisi taraf─▒ndan ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ sa─člay─▒n. Yaln─▒zca birka├ž saat i├žinde ula┼čabilece─činiz yak─▒nl─▒kta bir sa─čl─▒k merkezi yoksa, keneyi T.C. Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan ├Ânerilen y├Ântemlerle kendiniz ├ž─▒karmay─▒ tercih edin.

  1. Kenenin ├╝zerine hi├žbir ┼čekilde kimyasal madde d├Âkmeyin, bunu yaparsan─▒z kene rahats─▒z olup sizi b─▒rakabilir fakat bu esnada emdi─či kan─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ kusar, midesinden gelen tehlikeli vir├╝s ve mikroplar vucudunuza bula┼č─▒r.
  2. Ucu ince bir c─▒mb─▒z yard─▒m─▒yla, kenenin vucudunuza en yak─▒n noktas─▒ndan(kan emdi─či hortum) nazikce ve sa─člam bir ┼čekilde kavray─▒n.
  3. Sak─▒n kenenin vucuduna dokunmay─▒n, bu emdi─či kan─▒ geri bo┼čaltmas─▒na yol a├žar
  4. Kene ├ž─▒kt─▒ktan sonra ─▒s─▒r─▒lan yeri alkol, yoksa sabun ile temizleyin.
  5. Keneyi uygun bir ┼čekilde saklay─▒n. Gerekirse tan─▒mlama i├žin gerekli olabilir. Keneyi ├Âld├╝rmek i├žin ezmeyin, patlamas─▒na neden olabilir.
  6. En yak─▒n zamanda bir sa─čl─▒k kurulu┼čundan yard─▒m isteyin, kontrol yapt─▒r─▒n.

[Kaynak: wikipedia]

─░stanbul’un Fethi

─░stanbul, Asya ile Avrupa k─▒talar─▒ aras─▒nda yer alan do─čal g├╝zellikleriyle ├╝nl├╝ bir kenttir. Tarihi M.├ľ. yedinci y├╝zy─▒la kadar uzan─▒r. ┼×ehir, M.├ľ. 657 y─▒l─▒nda Megaral─▒lar taraf─▒ndan kurulmu┼čtur. Devletin Byzas adl─▒ komutan─▒n─▒n ad─▒ndan dolay─▒ ┼čehre, Byzantion ad─▒ verilmi┼či. M.├ľ. alt─▒nc─▒ y├╝zy─▒lda Perelerin eline ge├žen Byzantion i├žin, Atinal─▒lar ve Ispartal─▒lar da sava┼čm─▒┼č. M.├ľ. d├Ârd├╝nc├╝ y├╝zy─▒lda ─░skender taraf─▒ndan fethedilen ┼čehir M.├ľ. ├╝├ž├╝nc├╝ y├╝zy─▒lda Roma ─░mparatorlu─ču taraf─▒ndan al─▒nm─▒┼č. M.├ľ. 330 y─▒l─▒nda ─░mparatorlu─čun ba┼čkenti olan ByzantionÔÇÖa, bu kez de Konstantinapolis ad─▒ verilir. M.├ľ. 395 y─▒l─▒nda Roma ─░mparatorlu─ču ikiye ayr─▒l─▒nca Konstantinapolis, Do─ču Roma ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun ba┼čkenti olur.

Stratejik ├Ânemi ve tabi g├╝zellikleriyle herkesin dikkatini ├žeken ┼čehir, Gotlar, Ostrogotlar ve Bulgarlar taraf─▒ndan defalarca ku┼čat─▒ld─▒, fakat al─▒namad─▒. Bu yo─čun sald─▒r─▒lar ├╝zerine, ─░mparator Anastasiyanus, SilivriÔÇÖden ba┼člayarak KaradenizÔÇÖe kadar uzayan surlar─▒ yapt─▒rd─▒. Buna kar┼č─▒n sald─▒r─▒lar devam etti. M.S. 7. ve 8. y├╝zy─▒llarda Araplar taraf─▒ndan da ku┼čat─▒ld─▒. Fakat bu ku┼čatmalar da sonu├žsuz kald─▒.

Fetih

1203 y─▒l─▒nda Ha├žl─▒ ordular─▒ taraf─▒ndan zapt edilerek 1261 y─▒l─▒na kadar Ha├žl─▒lar─▒n elinde kald─▒. Bu tarihten sonra tekrar Bizansl─▒lar─▒n eline ge├žti.

1299 y─▒l─▒nda kurulan Osmanl─▒ Devleti, yava┼č yava┼č b├╝y├╝yerek geli┼čti. Anadolu ve RumeliÔÇÖde geni┼člemeye devam etti. Anadolu ve RumeliÔÇÖdeki topraklar─▒m─▒z─▒n aras─▒nda kalan Bizans, mutlaka al─▒nmal─▒yd─▒. Bu ama├žla ┼čehir, Osmanl─▒lar taraf─▒ndan birka├ž defa ku┼čat─▒ld─▒. Ama al─▒namad─▒.

─░stanbulÔÇÖun Fethi ya da Avrupa kaynaklar─▒na g├Âre KonstantinopolisÔÇÖin D├╝┼č├╝┼č├╝, Fatih Sultan Mehmet komutas─▒ndaki Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun BizansÔÇÖ─▒n ba┼čkenti KonstantinopolisÔÇÖi ku┼čatmas─▒n─▒n ard─▒ndan ger├žekle┼čmi┼č bir fetihtir. Bizans ─░mparatorlu─ču ordusunun ba┼č─▒nda bulunan isim ise XI. Konstantin Palaiologos idi. Ku┼čatma Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n kesin zaferiyle son bulmu┼č ve J├╝lyen takvimine g├Âre 5 Nisan 1453 tarihinden 29 May─▒s 1453ÔÇ▓e kadar s├╝rm├╝┼čt├╝r. Bu Fetih ├Ânceden yakla┼č─▒k 1000 y─▒ll─▒k Bizans ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun siyasal ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.

Fetih

Fatih Sultan Mehmed Osmanl─▒ taht─▒na ge├žmesinin ard─▒ndan ─░stanbulÔÇÖa ve ├çanakkale Bo─čaz─▒ ├ževresindeki Bizans kalelerine s├╝rekli bask─▒ yapm─▒┼čt─▒r. 5 NisanÔÇÖda ─░stanbulÔÇÖun fetih harekat─▒n─▒ ba┼člatmak ├╝zere say─▒s─▒ 80,000 ila 200,000 aras─▒ de─či┼čen bir orduyla ─░stanbulÔÇÖa hareket etmi┼čtir. ┼×ehir 2,000ÔÇ▓i yabanc─▒ olmak ├╝zere toplamda 7,000 ki┼čilik bir orduyla savunulmu┼čtur. Ku┼čatma bir k─▒s─▒m Osmanl─▒ kuvvetlerinin ├ževrede kalan Bizans kalelerini ele ge├žirirken a─č─▒r Osmanl─▒ toplar─▒n─▒n da ─░stanbul surlar─▒na ate┼č etmesiyle ba┼člam─▒┼čt─▒r. BizansÔÇÖ─▒n Hali├žÔÇÖe zincir germesiyle Osmanl─▒lar ba┼čta ┼čehre girememi┼čler bu y├╝zden ┼čehri tamamen abluka alt─▒na almaya ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r ayr─▒ca ┼čehre Fatih Sultan MehmetÔÇÖin bizzat g├Âzleri ├Ân├╝nde AvrupaÔÇÖdan yard─▒m gemileri gelmi┼čtir. Fatih bu olaya sinirlenerek at─▒n─▒ denize s├╝rm├╝┼čt├╝r. Fatih bunlar─▒n ├╝zerine gemileri Hali├žÔÇÖe karadan ya─čl─▒ kaz─▒klar─▒n ├╝zerinde y├╝r├╝tm├╝┼čt├╝r ve Bizans Osmanl─▒ gemilerini yanan gemileriyle yok etmeye ├žal─▒┼čsa da ba┼čar─▒l─▒ olamam─▒┼čt─▒r.

Fetih

Fetih

Fetih

T├╝rklerin surlara ilk sald─▒r─▒lar─▒ Bizansl─▒lara a─č─▒r kay─▒plar verdirmi┼čtir ve T├╝rklerin surlar─▒n alt─▒na kazd─▒─č─▒ la─č─▒mlar Bizansl─▒lar taraf─▒ndan yok edilmi┼č b├Âylece T├╝rkler bu plandan vazge├žmi┼člerdir. 22 May─▒sÔÇÖta, ay tutulmas─▒ daha g├╝nler ├Ânceden ─░stanbulÔÇÖun fethedilece─čini m├╝jdelemi┼čtir. Birka├ž g├╝n sonra Bizans, VenedikÔÇÖten yard─▒m gemilerinin gelmeyece─čini haber alm─▒┼čt─▒r. 29 May─▒s 1453 Gecesi Osmanl─▒ ordusu surlara taarruz etmi┼čtir. ─░lk d├╝zensiz sald─▒r─▒lar p├╝sk├╝rt├╝lm├╝┼čt├╝r. AnadoluÔÇÖdan olu┼čturulan birliklerle yap─▒lan ikinci T├╝rk sald─▒r─▒s─▒yla surlar─▒n Ey├╝p b├Âl├╝m├╝ne yar─▒klar a├žmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. BizansÔÇÖ─▒n savunma askerleri Anadolulu ak─▒nlar─▒n─▒ geri p├╝sk├╝rtm├╝┼čt├╝r ve Fatih Sultan MehmetÔÇÖin se├žkin Yeni├žerilerine kar┼č─▒ direnmeye ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r. Sava┼č s─▒ras─▒nda, Ceneviz Komutan─▒ Giovanni Giustiniani fena bi├žimde yaralanm─▒┼č ve adamlar─▒yla birlikte gemilerine do─čru geri ├žekilmi┼člerdir.

Fetih

Fetih

Fetih

Fetih

Fetih

Fetih

Fetih

Fetih

Fetih

Fetih

Fetih

─░stanbulÔÇÖun ├ľnemi

─░stanbul, b├Âlgede ├Ânemli bir siyasi g├╝├ž olan Do─ču Roma ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun ba┼čkenti olmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, iki k─▒tay─▒ ve iki denizi birbiriyle ba─člayan stratejik konumu itibariyle de ├Ânemli bir merkezdi. Bundan dolay─▒ tarihte pek ├žok devletin topraklar─▒na katmak istedi─či bir kara par├žas─▒yd─▒.

Bunun yan─▒nda ─░stanbul, ─░slam devletleri a├ž─▒s─▒ndan farkl─▒ bir ├Âneme haizdi. ─░slam peygamberi Muhammed, ─░stanbulÔÇÖun M├╝sl├╝manlar taraf─▒ndan fethedilece─čini 7. y├╝zy─▒lda sahabelerine m├╝jdelemi┼č ve ─░stanbulÔÇÖu fethedecek komutan ve askerlerden ├Âvg├╝yle bahsetmi┼čtir. Bu sebeple tarihe ge├žen ─░stanbul ku┼čatmalar─▒n─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču ─░slam devletleri taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Daha ├ľnceki Fetih Denemeleri

Karadeniz ile EgeÔÇÖyi birbirine ba─člayan deniz yolu ├╝zerinde kurulu olan ─░stanbul, g├╝n├╝m├╝zde oldu─ču gibi o zamanlar da olduk├ža ├Ânemli bir ┼čehirdi. 1453 y─▒l─▒na kadar farkl─▒ zamanlarda, bir├žok farkl─▒ millet ve medeniyet taraf─▒ndan defalarca ku┼čat─▒lm─▒┼čsa da, gerek BizansÔÇÖ─▒n sahip oldu─ču Rum ate┼či (grejuva), gerekse ┼čehrin o zamanlar i├žin a┼č─▒lamaz olarak g├Âr├╝len surlar─▒, bu fetih hareketlerini ba┼čar─▒s─▒z k─▒lm─▒┼čt─▒. Say─▒lar─▒ 22 olan ku┼čatmalar s─▒rayla ┼čunlard─▒r:

  • M.├ľ. 340, Makedonya Kral─▒ Phillippe
  • M.├ľ. 194, Roma ─░mparatoru Septimius Severus (Ba┼čar─▒l─▒ olmu┼čtur. ┼×ehir, Romal─▒lar─▒n hakimiyetine ge├žmi┼čtir.)
  • 616, ─░ran H├╝k├╝mdar─▒ Keyh├╝srev
  • 626, ─░ranl─▒lar ve Avar T├╝rkleri ortak
  • 672, Emevi Halifesi Muaviye
  • 712, Emevi Halifesi I. Yezid
  • 722, Emevi Halifesi I. Yezid (Yaln─▒zca Galata Liman─▒ al─▒nm─▒┼č, Arap Camii in┼ča ettirilmi┼čtir.)
  • 782, Abbasiler (Kent haraca ba─članm─▒┼čt─▒r.)
  • 854, Abbasi Halifesi M├╝tevekkil
  • 864, Ruslar
  • 869, Abbasiler
  • 936, Ruslar
  • 959, Macarlar
  • 970, Abbasiler (Kent haraca ba─članm─▒┼čt─▒r.)
  • 1203, Latinler (Latinler, ─░stanbulÔÇÖu 1261ÔÇ▓e kadar ellerinde tuttular.)
  • 1302, Venedikliler
  • 1348, Cenevizliler
  • 1394-1396, Osmanl─▒ Padi┼čah─▒ I. Bayezid
  • 1412, Osmanl─▒ ┼×ehzadesi Musa ├çelebi
  • 1422, Osmanl─▒ Padi┼čah─▒ II. Murat
  • 1437, Cenevizliler
  • 1453, Osmanl─▒ Padi┼čah─▒ II. Mehmed (Ba┼čar─▒l─▒ olmu┼čtur. ┼×ehir, Osmanl─▒lar─▒n hakimiyetine ge├žmi┼čtir.)

Bunlar─▒n yan─▒nda AtillaÔÇÖn─▒n, Vikinglerin, Bulgarlar─▒n Avarlar─▒n ve Gotlar─▒n da ku┼čatma yapt─▒─č─▒ baz─▒ kaynaklarda ge├žer ama tarihleri bilinmemektedir.

Fetih

Fetih

Fetih

Fetih

Fetih

Fetih

Sald─▒r─▒ Haz─▒rl─▒klar─▒

Sultan II. Mehmet, Theodosius Surlar─▒ÔÇÖna ve ┼čehrin su ile ├ževrili olmayan tek b├Âlgesini bat─▒dan gelebilecek sald─▒r─▒lardan koruyan hendeklere sald─▒rmay─▒ tasarlad─▒. Ordu 6 Nisan 1453ÔÇ▓te ┼čehrin do─čusuna yerle┼čti. Toplar haftalarca surlar─▒ d├Âvd├╝ fakat yeterli gedik a├žamad─▒. Toplar─▒n yeniden doldurulmalar─▒ zaman ald─▒─č─▒ i├žin, her at─▒┼čtan sonra Bizansl─▒lar hasar─▒n ├žo─čunu tamir edebiliyorlard─▒.

Daha sonra, yeralt─▒ t├╝nelleri yap─▒p surlar─▒n alt─▒n─▒ kazarak yarma yolunu denediler. Kaz─▒c─▒lar─▒n ├žo─ču, S─▒rp DespotÔÇÖu taraf─▒ndan Nvo BrdoÔÇÖdan g├Ânderilen S─▒rplard─▒ ve Za─čnos Pa┼čaÔÇÖn─▒n emri alt─▒ndayd─▒lar. Lakin Bizansl─▒lar, Johannes Grant ad─▒nda, Alman oldu─ču s├Âylense de muhtemelen ─░sko├ž olan bir m├╝hendisi g├Ârevlendirdiler. T├╝nelleri kazd─▒rmak i├žin Fatih Sultan MehmetÔÇÖin Bulgar as─▒ll─▒ bir t├╝nel kaz─▒c─▒s─▒n─▒ (la─č─▒mc─▒) ka├ž─▒rtt─▒─č─▒ bilinmektedir. Johannes kar┼č─▒ t├╝neller kazd─▒rd─▒ ve Bizans birlikleri t├╝nellere girip Osmanl─▒ i┼č├žilerini ├Âld├╝rd├╝ler. Di─čer t├╝neller de suyla dolduruldu. Son olarak Bizansl─▒lar ├Ânemli bir m├╝hendisi esir al─▒p i┼čkence yaparak, sonradan y─▒k─▒lan t├╝nellerin hepsinin yerini ├Â─črendiler.

Sultan II. Mehmet, ┼čehrin ├Âdemeyece─čini bildi─či ├žok b├╝y├╝k vergi kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ablukay─▒ kald─▒rmay─▒ ├Ânerdi. Bu da geri ├ževrilince, Bizansl─▒ askerlerin kendi birlikleri t├╝kenmeden ├Ânce bitkin d├╝┼čece─čini bilerek saf g├╝├žle duvarlar─▒ alt etmeyi tasarlad─▒.

29 May─▒s sabah─▒ sald─▒r─▒ ba┼člad─▒. H├╝cumun ilk dalgas─▒n─▒, m├╝mk├╝n olabildi─či kadar ├žok Bizans askerini ├Âld├╝rmeye niyetli acemi askerler olan azaplar olu┼čturuyordu. Ayr─▒ca Hali├žÔÇÖten de bask─▒ uygulayabilmek i├žin gece ya─čl─▒ k├╝t├╝kler ├╝zerinde karadan Hali├žÔÇÖe ta┼č─▒nan gemiler, o sabah Bizans askerlerine kar┼č─▒ bir s├╝rpriz unsuru olmu┼čtu. Anadolululardan olu┼čan ikinci dalga, ┼čehrin kuzeydo─čusundaki, topla k─▒smen hasar alm─▒┼č Blachernae Surlar─▒ÔÇÖn─▒n (okunu┼ču: blakernai ) bir b├Âl├╝m├╝ne odaklanm─▒┼čt─▒. Uzun s├╝ren bu ├žarp─▒┼čmalar sonucunda Ulubatl─▒ Hasan ad─▒ndaki bir yeni├žeri, surlara Osmanl─▒ sanca─č─▒n─▒ dikmi┼č, bununla ate┼členen Osmanl─▒ ordusu 29 May─▒s 1453ÔÇ▓te ─░stanbulÔÇÖun surlar─▒n─▒ a┼čm─▒┼čt─▒.

Ancak sava┼č hen├╝z bitmemi┼čti. Hayatta kalan Bizans askerleri, Osmanl─▒ askerleriyle sokak aralar─▒nda ├žarp─▒┼č─▒yorlard─▒. K─▒sa s├╝ren bu ├žat─▒┼čmalardan sonra Bizans ordusu yenilmi┼č ve Sultan II. Mehmet ├Ânderli─čindeki Osmanl─▒ ordusu ─░stanbulÔÇÖa tamamen h├ókim olmu┼čtu.

Fetih

Fetih

─░stanbul Fethinin Sonu├žlar─▒

O g├╝n├╝n d├╝nyas─▒ndaki en ├Ânemli ┼čehirlerden olan ─░stanbulÔÇÖun fethi, gerek d├╝nyada gerekse AnadoluÔÇÖda bir├žok etki yaratt─▒.

─░├ž sonu├žlar

  1. Anadolu ve Balkanlar aras─▒ndaki ge├ži┼člerde bir engel olan 1058 y─▒ll─▒k Bizans y─▒k─▒lm─▒┼č, arada engel kalmam─▒┼čt─▒.
  2. Bir├žok kere Osmanl─▒ ┼čehzadelerini ve Avrupa ├╝lkelerini k─▒┼čk─▒rtan Bizans art─▒k bunu yapamayacakt─▒.
  3. M├╝sl├╝man d├╝nyas─▒nda Osmanl─▒ Devleti daha sayg─▒n bir hale gelmi┼čti.
  4. II. Mehmet, Fatih unvan─▒n─▒ ald─▒.
  5. KaradenizÔÇÖi AkdenizÔÇÖe ba─člayan ticaret yollar─▒ ele ge├žirildi.
  6. ─░stanbul ba┼čkent yap─▒ld─▒.
  7. Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n y├╝kselme d├Ânemi ba┼člad─▒.

D─▒┼č sonu├žlar

  1. Avrupa ve Balkan devletlerinin Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ BalkanlarÔÇÖdan atma ├žabalar─▒ sonu├žsuz kalm─▒┼čt─▒.
  2. ─░stanbulÔÇÖdan ─░talyaÔÇÖya ka├žan sanatk├órlar ve bilim adamlar─▒, R├Ânesans ve reform hareketlerini h─▒zland─▒rm─▒┼člard─▒.
  3. D├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k imparatorluklar─▒ndan olan Do─ču Roma ─░mparatorlu─ču tamamen yok olmu┼čtu.
  4. Orta ├ça─č kapan─▒p Yeni ├ça─č ba┼člam─▒┼čt─▒.
  5. Ticaret yollar─▒n─▒n birer birer T├╝rklerin eline ge├žmesi Avrupal─▒lar─▒ yeni ticaret yollar─▒ bulmaya zorlad─▒ ve co─črafi ke┼čifler ortaya ├ž─▒kt─▒.
  6. B├╝y├╝k ve kal─▒n surlar─▒n toplarla y─▒k─▒labilece─čini g├Âren Avrupa, bu y├Ântemi derebeylikler ├╝zerinde denemi┼čtir. B├Âylelikle k├╝├ž├╝k derebeylikler y─▒k─▒l─▒p yerine b├╝y├╝k krall─▒klar kurulmu┼čtur.
  7. ─░stanbulÔÇÖdan ayr─▒lan Bizansl─▒ bilginler, AvrupaÔÇÖda Reform hareketlerini ba┼člatm─▒┼člard─▒r.
  8. Osmanl─▒lar─▒n ticaret yollar─▒n─▒ ele ge├žirdikten sonra bu yollardan ge├žmek zorunda kalan Avrupal─▒lar y├╝ksek vergileri Osmanl─▒ya ├Âdememek i├žin ticari yollar arad─▒lar. B├Âylece Bartelmi Diaz ├ťmit burnunu ke┼čfetti.

Bu fetih bir nev├« AvrupaÔÇÖn─▒n (─░ngiltereÔÇÖnin) Amerika k─▒tas─▒n─▒ ke┼čfinin yolunu a├žm─▒┼čt─▒r. Zir├ó bu ke┼čifle ticaret yollar─▒ kapanan Avrupal─▒lar ba┼čka yollar bulmak zorundayd─▒lar. Bu ke┼čif buna bir vesile olmu┼čtur.

[Yaz─▒ Kaynak: Wikipedia]