Etiket: atak

┼×izofreni

┼×izofreni Nedir ?

┼×izofreni ki┼čilik b├Âl├╝nmesi, zay─▒f ki┼čilikli olma, zeka gerili─či veya tembellik de─čildir. ├ľnemli ruhsal hastal─▒klar─▒ndan birisidir. Hastalarda genelde ger├žekle hayal d├╝nyas─▒n─▒ ay─▒rt edememe, mant─▒ksal d├╝┼č├╝nme yetene─či kayb─▒, normal duygusal tepkiler verememe ve toplumsal kurallara uyamama g├Âr├╝l├╝r.Ayn─▒ zamanda hat─▒rlama ve normal konu?ma yetene─či genelde kaybolur. Di─čer bedensel ve ruhsal hastal─▒klarda oldu─ču gibi organik nedenleri vard─▒r.Bu g├╝n ┼čizofreninin ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒nda rol oynayan dopamin ve serotonin sistemi gibi beyinde yer alan ta┼č─▒y─▒c─▒ (n├Ârotransmitter) sistemlerin rol oynad─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalarla g├Âsterilmektedir. Toplumda %1 oran─▒nda ┼čizofreni g├Âr├╝lmektedir. S─▒kl─▒kla 15-25 ya┼člar─▒ aras─▒nda ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. 12 ya┼č─▒ndan ├Ânce ve 40 ya┼č─▒ndan sonra g├Âr├╝lmesi enderdir. G├╝n├╝m├╝zde kullan─▒lan ila├žlar belirtileri b├╝y├╝k oranda kontrol alt─▒na alabilmekte ancak baz─▒ semptomlar ├žo─ču hastada ya┼čam boyu s├╝rmektedir. Bu hastal─▒─č─▒ t├╝m├╝yle atlatan hasta say─▒s─▒ t├╝m hastalar─▒n ancak 1/5ÔÇ▓idir. Baz─▒ hastalar sadece bir defa atak ge├žirmekte, baz─▒ hastalarda ara d├Ânemleri normal olan ve tekrarlayan ataklar olmakta, baz─▒ hastalarda ise belirtilerde artma ve azalma ile giden ancak hi├žbir zaman normale d├Ânmeyen bir seyir g├Âr├╝lebilmektedir. ─░la├ž kullan─▒m─▒ ile ├žo─ču belirti kontrol alt─▒na al─▒nabilmektedir, buna kar┼č─▒n baz─▒ hastalar halen var olan ila├ž tedavilerinden faydalanamamakta, ekonomik nedenlerle ila├žlar─▒ temin edememekte veya ila├ž yan etkileri nedeni ile tedaviye devam etmek istememektedir.

┼×izofreni Nedenleri Nelerdir ?

┼×izofreninin kesin nedeni tam olarak bilinememektedir. Bu konuda de─či┼čik teoriler ileri s├╝r├╝lmektedir. Klinik izlemelerde kan ba─č─▒ olan ki┼čilerde genetik yatk─▒nl─▒─č─▒n oldu─ču ba┼čka nedenlerin de araya girmesi ile hastal─▒─č─▒n ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Tek yumurta ikizlerinin birinde ┼čizofreni g├Âr├╝lmesi durumunda di─čerinde ┼čizofreni ortaya ├ž─▒kma olas─▒l─▒─č─▒ %50, anne baban─▒n ikisinin birden ┼čizofren olmas─▒ durumunda ├žocuklarda ┼čizofreni g├Âr├╝lme olas─▒l─▒─č─▒ %40, anne veya baban─▒n ┼čizofren olmas─▒ durumunda ├žocuklarda g├Âr├╝lme olas─▒l─▒─č─▒ %8, karde┼člerden birinin ┼čizofren olmas─▒ durumunda di─čer ├žocukta hastal─▒─č─▒n g├Âr├╝lme olas─▒l─▒─č─▒ %12ÔÇ▓dir. Genetik ge├ži┼čten sorumlu tutulan baz─▒ genler vard─▒r ancak bu konu hen├╝z tam olarak ayd─▒nlat─▒lamam─▒┼čt─▒r. ┼×izofren hastalar─▒n beyin tomografisi ve MR gibi radyolojik incelemelerinde beynin baz─▒ b├Âlgelerinde de─či┼čiklikler tespit edilmektedir ancak bu de─či┼čikliklerin ┼čizofreniye ├Âzg├╝ olmad─▒─č─▒ bilinmektedir. Yine ├Âlen ┼čizofren hastalar─▒n beyin biyopsilerinde beyinde baz─▒ doku de─či┼čiklikleri g├Âr├╝lmektedir. Bu de─či┼čikliklerin de hastal─▒k olu┼čmadan ├Ânce mi oldu─ču veya hastal─▒─č─▒n ortaya ├ž─▒k┼č─▒yla m─▒ geli┼čti─či bilinememektedir. Beyin biyokimyas─▒ ile ilgili ara┼čt─▒rmalarda beyinde haberci rol├╝ ├╝stlenen (n├Ârotransmitter) maddelerden biri olan dopaminin aktivite art─▒┼č─▒n─▒n hastal─▒─ča yol a├žt─▒─č─▒ bilinmektedir. Son y─▒llarda dopamin yan─▒nda serotonin ve norepinefrin gibi di─čer habercilerinde ┼čizofreni olu┼čumunda rol oynad─▒─č─▒ belirtilmektedir. Kullan─▒lan ila├žlar da bu sistemler ├╝zerinden etki etmektedir. Her hastada ayn─▒ belirtilerin ortaya ├ž─▒kmamas─▒, her ilac─▒n her hastaya yaramamas─▒ hastal─▒─č─▒n ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒nda bu maddelerle ilgili ki┼čiden ki┼čiye de─či┼čen ├Âzelliklerin oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝rmektedir. Hastal─▒─č─▒n ortaya ├ž─▒k─▒┼č nedeni olarak baz─▒ hastalarda dopamin sistemi daha etkin olurken baz─▒lar─▒nda sorun daha ├žok serotonin sisteminde olabilir. Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin bu hastal─▒─ča yol a├žt─▒─č─▒ ├Âne s├╝r├╝len teoriler aras─▒ndad─▒r. Gebelik s─▒ras─▒nda grip enfeksiyonu ge├žiren annelerin ├žocuklar─▒nda bu hastal─▒─č─▒n ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ ileri s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r, ancak ara┼čt─▒rmalar bunu desteklememektedir. ├çevresel baz─▒ etkenler hastal─▒─č─▒n ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒nda rol oynamaktad─▒r. Kalp hastalar─▒ nas─▒l ├ževresel stres yaratan durumlardan olumsuz etkileniyorsa veya stresli bir ya┼čam olay─▒ nas─▒l hastal─▒─č─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒nda rol oynuyorsa ┼čizofrenlerde de ayn─▒ durum ge├žerlidir. Bu hastalarda tek ba┼č─▒na ila├ž tedavisi genelde yeterli olmaz, stres yaratan durumlar─▒n da ele al─▒nmas─▒ gerekir. Baz─▒ aile yap─▒lar─▒n─▒n ┼čizofreniye yol a├žt─▒─č─▒ ├Âne s├╝r├╝lm├╝┼č ve ┼čizofren aileler modeli geli┼čtirilmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r, ancak sonra yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar bu teoriyi desteklememi┼čtir.

┼×izofrenlerde hormonlarda baz─▒ de─či┼čiklikler oldu─ču ve bunun da hastal─▒─ča yol a├žt─▒─č─▒ belirtilmektedir. Baz─▒ yap─▒sal ve kimyasal bozukluklar─▒n ┼čizofren hastalar─▒n alg─▒lar─▒nda bozulmalara yol a├žt─▒─č─▒ ve hastalar─▒n alg─▒lar─▒nda se├žicilik olmamas─▒ dolay─▒s─▒yla beynin ├žok fazla uyaranla kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ ├Âne s├╝r├╝lmektedir. ├ľrne─čin normal ki┼čilerde bulunduklar─▒ ortamda ayn─▒ anda ortaya ├ž─▒kan seslere kar┼č─▒ bir se├žicilik vard─▒r, televizyonun sesini dinlerken d─▒┼čar─▒da ba─č─▒ran sat─▒c─▒n─▒n sesini alg─▒lamayabilir, oysa ┼čizofrenlerde bu se├žicili─čin olmad─▒─č─▒ ayn─▒ anda var olan t├╝m seslerin alg─▒land─▒─č─▒ ve beynin fazla uyaranla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒─č─▒ belirtilmektedir. Stres-diyatez teorisine g├Âre b├╝nyesel olarak yatk─▒n olan ki┼čilerde stresli bir durumla kar┼č─▒la┼č─▒ld─▒─č─▒nda ┼čizofreni ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. ┼×izofreninin ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒nda biyolojik, psikososyal ve ├ževresel etkenlerin birlikte rol oynad─▒─č─▒, stres yaratan bir durumla kar┼č─▒la┼č─▒ld─▒─č─▒nda hastal─▒─č─▒n ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ ve stres yaratan durumun da bu etkenlerden biri ile ilgili olabilece─či belirtilmektedir. ├ľrne─čin ortaya ├ž─▒kar─▒c─▒ etken enfeksiyon gibi biyolojik bir neden veya bir yak─▒n─▒n─▒ kaybetme veya sorunlu bir ailede ya┼čama gibi psikolojik bir neden olabilir. Her enfeksiyon hastal─▒─č─▒ olan veya her yak─▒n─▒n─▒ kaybeden ┼čizofreni olmaz, bu hastal─▒─č─▒n ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒ i├žin b├╝nyesel yatk─▒nl─▒─č─▒n da bulunmas─▒ gerekir.

┼×izofreni hastalar─▒ d├╝nyay─▒ de─či┼čik alg─▒lar. Normalde ├ževrede varolan uyaranlar d─▒┼č─▒nda olmayan sesler, hayaller, garip kokularla d─▒┼č d├╝nya kar─▒┼č─▒k ve anla┼č─▒lmazd─▒r. Bu ortamda hastalarda anksiyete art─▒┼č─▒, heyecan ve korku s─▒kt─▒r. Bu duygularla genelde normal olmayan davran─▒┼člar sergilerler. ┼×izofreninin ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒ de─či┼čik ┼čekillerde olabilir. Baz─▒ hastalarda aniden ortaya ├ž─▒kabilece─či gibi ├žo─ču hastada sinsice yava┼č yava┼č geli┼čir. Yava┼č seyir g├Âsteren ┼čizofrenide ba┼člang─▒├žta dikkat toplama g├╝├žl├╝─č├╝, toplumsal ilgiyi kaybetme, i├žine kapanma, kendine bak─▒mda azalma, dini u─čra┼č─▒larda artma veya kara sevdaya tutulma gibi belirgin olmayan ve ilk bak─▒┼čta ┼čizofreniyi d├╝┼č├╝nd├╝rmeyen belirtiler g├Âr├╝lebilir ve s─▒kl─▒kla ba┼čka psikiyatrik hastal─▒klarla kar─▒┼čt─▒r─▒l─▒r. Bu ba┼člang─▒├ž belirtilerinin ard─▒ndan birka├ž ay veya y─▒l i├žinde de t├╝m belirtileri ile hastal─▒k ortaya ├ž─▒kar. Hastalar s─▒kl─▒kla garip davran─▒┼člar ve konu┼čmalar sergilerler.Ger├žekte olmayan sesler i┼čitmeye ve hayaller g├Ârmeye ba┼člarlar. Baz─▒ hastalarda garip pozisyonlarda uzun s├╝re durma, baz─▒lar─▒nda hi├ž hareket etmeksizin uzun s├╝re sessiz kalma veya a┼č─▒r─▒ hareketlilik g├Âr├╝lebilir. Yava┼č seyir g├Âsteren ┼čizofreninin yan─▒nda h─▒zl─▒ seyir g├Âsteren ┼čizofreni de olabilir. Bu hastalarda ise belirtilerin ├žo─ču bir arada aniden ortaya ├ž─▒kar.Baz─▒ hastalarda belirtiler hafif seyrederken baz─▒lar─▒nda ┼čiddetli semptomlar olabilir ve bu durumda hastalar─▒ kontrol etmek g├╝├žle┼čebilir. ┼×izofrenide g├Âr├╝len belirtiler iki ba┼čl─▒k alt─▒nda toplan─▒r: pozitif belirtiler ve negatif belirtiler. Her hastada bu belirtilerin t├╝m├╝ bir arada g├Âr├╝lmez. ┼×izofreninin tipine g├Âre belirti k├╝meleri de de─či┼čir. ├ľrne─čin paranoid ┼čizofrenide ┼č├╝phecilikle ilgili belirtiler bask─▒nd─▒r. Paranoid ┼čizofrenlerde s─▒k g├Âr├╝len temalardan baz─▒lar─▒ ┼čunlard─▒r:

Kendisine k├Ât├╝l├╝k yapmak isteyen ki┼čiler veya g├╝├žler vard─▒r, bununla ilgili sesler i┼čitmektedir, bu nedenle evde perdeleri kapat─▒p oturmakta, yemek yerken zehirlenme riski oldu─čunu d├╝┼č├╝nerek yeme─či kendi ├Ân├╝nde haz─▒rlatmakta veya kendi yapt─▒─č─▒ yeme─či yemektedir. Odas─▒na dinleme cihazlar─▒ yerle┼čtirilmi┼čtir, bu nedenle odas─▒nda temkinli konu┼čmaktad─▒r, e┼či kendisini aldatmaktad─▒r, v.b. Basit ┼čizofrenide ise toplumsal ├žekilme, i├žine kapanma, sosyal aktivitelerde azalma, kendine bak─▒m─▒n d├╝┼čmesi gibi belirtiler d─▒┼č─▒nda fazla bulgu olmayabilir. Pozitif belirtilerde; ┼č├╝phecilik, i┼čitme varsan─▒lar ve garip davran─▒┼člar s─▒kt─▒r.Hastalarda d├╝┼č├╝nce ve konu┼čmada kopukluk g├Âr├╝lebilir. Konu┼čurken konudan konuya atlama, i├žerik olarak bir anlam ifade etmeyen s├Âzc├╝kleri birbiri ard─▒na s─▒ralama sonucu dinleyenler taraf─▒ndan bir anlam ifade etmeyen s├Âzc├╝k salatas─▒ dedi─čimiz i├žeri─či bo┼č, anlams─▒z ve karma┼č─▒k konu┼čma bi├žimi g├Âr├╝lebilir.

Bazende hastalar kendileri kelime uydururlar, bu kelimeler kendilerince bir anlam ifade etmektedir.Asl─▒nda anlams─▒z gibi g├Âr├╝len konu┼čmaya dikkat edilirse ├žokta anlams─▒z olmad─▒─č─▒ i├žeri─činin oldu─ču g├Âr├╝lebilir. Bu konu┼čma bi├žimi ki┼činin ├ža─čri┼čimlar─▒n─▒n h─▒zlanmas─▒ ile ilgilidir. D├╝┼č├╝ncede bu h─▒zlanman─▒n yan─▒nda duraklamalar da g├Âr├╝lebilir. Hastalar konu┼čurken ani duraklamalar, bloklar genelde buna ba─čl─▒d─▒r. D├╝┼č├╝nceler genelde ├žocuksu ve b├╝y├╝seldir. Hastalarda ger├žekle ba─člant─▒s─▒ olmayan inan─▒┼člar g├Âr├╝lebilir. Bu hastalarda g├Âr├╝len baz─▒ d├╝┼č├╝ncelere ┼ču ├Ârnekler verilebilir; telefonlar─▒ dinlemekte, insanlar kendisini takip etmekte, herkes d├╝┼č├╝ncelerini bilmektedir, k├Ât├╝l├╝k yapmak isteyen ki┼čiler vard─▒r, hatta ev i├žindeki yak─▒nlar─▒ bile k├Ât├╝l├╝─č├╝n├╝ istemekte ve kendisine zarar vermek i├žin planlar yapmaktad─▒r,televizyondan mesajlar almakta, herkes kendisine manal─▒ manal─▒ bakmaktad─▒r, i├ž organlar─▒ par├žalanm─▒┼č ve yok olmu┼čtur, telepatik g├╝├žleri vard─▒r, uzayl─▒lar kendisi ile ba─člant─▒ kurmaktad─▒r v.b. Ger├žekle ba─člant─▒s─▒ olmayan sesler i┼čitilebilir. Bazen bu sesler baz─▒ komutlar vermekte, alay etmekte veya k├Ât├╝ s├Âzler s├Âylemektedir. Yine ger├žekte olmayan hayaller g├Âr├╝l├╝r. Garip ┼čekiller, korkun├ž yarat─▒klar olabilir. Hastalar bu ses ve g├Âr├╝nt├╝lerin ger├žekte olup olmad─▒─č─▒n─▒ ay─▒rt edemez. ├ço─ču zaman bunlardan rahats─▒z olurlar ve korkarlar. Bunlar─▒ kendi beyinlerinin bir ├╝r├╝n├╝ olarak kabul etmez ve genelde d─▒┼čar─▒dan birileri taraf─▒ndan yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝rler. Bazen bu seslere yan─▒t verir, konu┼čmaya ba┼člarlar veya g├Âr├╝nt├╝leri takip ederler.Hastalar─▒n bu hareketleri d─▒┼čar─▒dan g├Âzlendi─činde kendi kendine konu┼čuyormu┼č veya sabit bir noktaya bak─▒yormu┼č gibi gelir. Negatif belirtilerde; toplumsal ├žekilme, i├žine kapanma, ilgi ve istek azl─▒─č─▒,kendine bak─▒mda azalma, konu┼čma ve hareketlerde azalma gibi belirtiler g├Âr├╝l├╝r.

Duygulan─▒mda azalma g├Âr├╝l├╝r. Hastalar─▒n jest ve mimiklerinin azald─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r.Olaylara uygun tepkiler veremezler. ├ço─ču zaman y├╝zlerine maske giymi┼č gibi tepkisiz bir g├Âr├╝n├╝m sergilerler. Bazen de uygunsuz tepkiler verdikleri g├Âr├╝l├╝r, a─članacak yerde g├╝ler veya g├╝l├╝necek yerde a─člayabilirler. Genelde hareketler azalm─▒┼čt─▒r. Harekete ba┼člama g├╝├žl├╝─č├╝ g├Âr├╝l├╝r. ─░leri evrelerde hareketsiz uzun s├╝re durduklar─▒ g├Âr├╝lebilir. Bu hareketsizli─čin nedeni s─▒kl─▒kla ileri derecede karars─▒z kalmakla ilgilidir. Bazen bu uzun s├╝reli hareketsizli─čin ard─▒ndan ani beklenmeyen bir hareketlilik olabilir, hasta yaydan f─▒rlam─▒┼č ok gibi eyleme ge├žebilir. Hastalar toplumsal olaylara ilgi ve isteklerini genelde kaybederler. Toplumsal ├žekilme, okul ve i┼če devam edememe, arkada┼člardan uzakla┼čma, yaln─▒z kalmay─▒ tercih etme s─▒k g├Âr├╝l├╝r. Dikkat toplama g├╝├žl├╝─č├╝ vard─▒r, hastalar bir konuya odaklanamazlar. ┼×izofreni hastalar─▒nda sald─▒rganl─▒k s─▒k g├Âr├╝len belirti de─čildir. Ancak ┼čizofreni belirtileri ortaya ├ž─▒kmadan ├Ânce sald─▒rgan ki┼čili─či olanlarda hastal─▒k ortaya ├ž─▒kt─▒ktan sonra sald─▒rganl─▒k g├Âr├╝lebilmektedir. Bunun d─▒┼č─▒ndaki hastalar genelde i├žine kapan─▒kt─▒r. ┼×├╝phecili─či olan hastalar ila├ž kullanm─▒yorlarsa sald─▒rgan olabilirler. Genelde aile i├žinde veya arkada┼č ortam─▒nda sald─▒rgan davran─▒┼člar g├Âsterirler. Yine alkol ve madde ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ olan ┼čizofrenlerde sald─▒rganl─▒k g├Âr├╝lebilir. ┼×izofrenide intihar riski normal topluma g├Âre fazlad─▒r. Hastalar─▒n %10ÔÇ▓unda intihar giri┼čimi g├Âr├╝lebilmektedir. Hangi hastan─▒n intihar edece─čini ├Ânceden kestirmek genelde g├╝├žt├╝r.

┼×izofreni Tan─▒s─▒ Nas─▒l Konur ?

┼×izofrenide g├Âr├╝len belirtiler ba┼čka psikiyatrik hastal─▒klarda da g├Âr├╝lebilir. Hi├žbir belirti tek ba┼č─▒na tan─▒ koydurucu de─čildir. Tan─▒ psikiyatri uzman─▒ taraf─▒ndan hastan─▒n ruhsal muayenesi, hasta yak─▒nlar─▒ ile g├Âr├╝┼čme ve ├žo─ču zaman hastan─▒n klinik izlenmesi sonucu konur. ┼×izotipal ki┼čilik bozuklu─ču, ┼čizoaffektif bozukluk, bipolar duygulan─▒m bozuklu─ču ┼čizofreni ile s─▒kl─▒kla kar─▒┼čan bozukluklard─▒r. Baz─▒ bedensel hastal─▒klar─▒n seyri s─▒ras─▒nda da benzer belirtiler g├Âr├╝lebilir, bu nedenle ay─▒r─▒c─▒ tan─▒y─▒ yapabilmek i├žin fizik muayene ve kan tahlillerinin yap─▒lmas─▒ gerekir. Alkol ve madde ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ olan veya baz─▒ ila├žlar─▒ kullanan ki┼čilerde de benzer belirtiler olabilir. Hastan─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝n al─▒nmas─▒ s─▒ras─▒nda buna dikkat edilmeli ve ├Âyk├╝de bu durumlardan bahsediliyorsa buna y├Ânelik tetkiklerin yap─▒lmas─▒ gerekmektedir.