Etiket: Eguus Cabellus

Atlar ve Tarihi

At yakla┼č─▒k 55 milyon y─▒l ├Ânce ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ndan beri bir├žok evrimsel de─či┼čim ge├žirmi┼čtir. B├╝t├╝n evcil atlar ÔÇťEquus CaballusÔÇŁ denilen bir hayvan cinsinin ├╝yeleridir. Farkl─▒ at benzeri t├╝rler, bir zamanlar orta Asya da gezinen vah┼či atlardan do─čmu┼čtur ki bu atlar─▒n g├╝n├╝m├╝zde hayatta kalmay─▒ ba┼čaran tek ├Ârne─či Przewalski de denilen Mongolion vah┼či atlar─▒d─▒r. Bu atlar─▒n soyunun t├╝kendi─či san─▒l─▒yordu; ancak Colonel Nikolai Przewalski adl─▒ bir Rus ka┼čif taraf─▒ndan 1881ÔÇ▓de Gobi ├ž├Âl├╝nde bu atlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ ke┼čfedilmi┼čtir. G├╝n├╝m├╝zde bu hayvanlar, iyi d├╝zenlenmi┼č do─ča parklar─▒nda bulunmaktad─▒r. Bu atlar─▒n art─▒k yabani olarak ya┼čamad─▒klar─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Przewalskide, evcil at kromozomlar─▒ndan 2 kromozom eksik olarak bulunmaktad─▒r ve ayr─▒ bir at ─▒rk─▒d─▒r. G├╝n├╝m├╝zde ya┼čayan 5 tane daha At familyas─▒na dahil bulunan cins vard─▒r. D├╝zl├╝k Zebras─▒, Da─č Zebras─▒, Grevy Zebras─▒, Afrika E┼če─či ve Asya Vah┼či E┼če─či. Baz─▒ t├╝rlerin ├žok k─▒sa bir zaman ├Ânce soyu t├╝kenmi┼čtir. G├╝ney Afrika da ya┼čayan Zebra benzeri bir hayvan olan ÔÇťGuaggaÔÇŁ 1870ÔÇ▓lerde avc─▒lar taraf─▒ndan yok edilmi┼čtir. Bu 6 t├╝r de birbirleriyle ├žiftle┼čebilir. Ancak her t├╝r├╝n h├╝crelerinde farkl─▒ say─▒da kromozom oldu─ču i├žin baz─▒ ├žiftle┼čmeler sonucu do─čan yavrular k─▒s─▒rd─▒r (├Ârnek olarak erkek e┼čekle, k─▒sra─č─▒n ├žiftle┼čmesiyle olu┼čan kat─▒r─▒ verebiliriz). Her nas─▒lsa Przewalski atlar─▒ ile evcil atlar─▒n birle┼čmesiyle olu┼čan yavrular do─čurgand─▒r. Przewalski at─▒ veya Mongolian at─▒; M├ľ. 3000 civar─▒nda Rus bozk─▒rlar─▒nda evcille┼čtirilen ilk atlard─▒r. ─░lk Equus, yakla┼č─▒k 60 milyon y─▒ll─▒k evrimden sonra, g├╝n├╝m├╝zdeki atlar─▒ atas─▒ haline gelmi┼čtir.

null

At─▒n atalar─▒ nelerdir?

At─▒n evrimi detayl─▒ olarak ara┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r ve ├žo─ču hayvan t├╝r├╝n├╝n tarihinden farkl─▒ olarak at─▒n atalar─▒n─▒n kemiklerinin fosilleri b├╝t├╝n olarak bulunmu┼čtur. At─▒n atalar─▒ oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len ilk MamutÔÇÖlar, CandylarthaÔÇÖd─▒r. Bu ilkel yarat─▒klar, ilk olarak 75 milyon y─▒l ├Ânce ortaya ├ž─▒km─▒┼člard─▒r ve toynakl─▒ hayvanlar─▒n ├Ânc├╝leridir. Omuzdan yakla┼č─▒k 14 inch (36 cm) y├╝kseklikte, yakla┼č─▒k bir tilki boyundayd─▒lar ve her bacakta 5 ayak parma─č─▒ vard─▒. Kuzey yar─▒k├╝rede, batakl─▒klarda b├╝y├╝yen k├╝├ž├╝k ├žal─▒lar─▒n sulu yapraklar─▒yla besleniyorlard─▒.

null

At nas─▒l evrim ge├žirdi?

Evrimle┼čme S├╝reci; ├ževresine en ├žok uyum sa─člayarak ya┼čamay─▒ ba┼čaran hayvanlar─▒ i├žerir. Kuzey yar─▒mk├╝renin iklimi de─či┼čtik├že, batakl─▒klar kurudu ve toprak sertle┼čti. Be┼č parmak ├╝zerinde batakl─▒klarda bir avantajken daha kurumu┼č otlaklarda (savanalarda) dezavantaj haline geldi. Milyonlarca y─▒l boyunca parmak say─▒s─▒nda derece ile azalma oldu ve bu azalma yakla┼č─▒k 10 milyon y─▒l ├Ânce ortaya ├ž─▒kan ÔÇťPleohippusÔÇŁ a kadar devam etti. Pleohippus at─▒n ilk tek parmakl─▒ atas─▒d─▒r. V├╝cudunda ve v├╝cut ebatlar─▒nda da sabit bir art─▒┼č g├Âr├╝ld├╝. ─░lk atalar─▒n─▒n k├╝├ž├╝k, yumu┼čak, k─▒sa ÔÇô kaplamal─▒ di┼čleri batakl─▒k bitkilerine g├Âre uyum sa─člam─▒┼čt─▒. Ancak bu di┼čler, savanalarda yeti┼čen sert ve sindirimi zor bitkiler i├žin yetersiz kalm─▒┼čt─▒. B├Âylece milyonlarca y─▒l boyunca, di┼č kaplamalar─▒nda belirgin bir uzama ve ├Â─č├╝t├╝c├╝ y├╝zeylerinde geli┼čme meydana geldi. Kafatas─▒ da di┼člerdeki b├╝y├╝meyle orant─▒l─▒ olarak geni┼čledi. Eohippus; Yabani tav┼čan boyutlar─▒ndaki bu 4 parmakl─▒ hayvan atgillerin ilk atalar─▒ndan bir di─čeridir. 50 milyon y─▒l ├Ânce batakl─▒klarda ya┼čad─▒. Asya da atlar ve di─čer atgiller buz ├ža─č─▒nda olu┼čan bitki ├Ârt├╝s├╝ndeki de─či┼čimle yay─▒ld─▒lar. AtÔÇÖlar E┼čekÔÇÖler ve ZebraÔÇÖlar daha g├╝neye Orta-Do─ču ve AfrikaÔÇÖya do─čru itildi. Y├╝zy─▒llar boyunca atlar, vah┼či atlar─▒n farkl─▒ ─▒rklar─▒ olarak geli┼čti. Bozk─▒r at─▒ Orta AsyaÔÇÖda olu┼čtu ve bug├╝nk├╝ bir├žok cinsin ilk babas─▒ oldu. Yayla at─▒ Bat─▒ Avrupa ve UkraynaÔÇÖda gezindi ve bundan Tarpan (bug├╝nk├╝ s─▒cak kanl─▒ atlar─▒n atas─▒) geli┼čti. Kuzey AvrupaÔÇÖda 2 cins at ya┼čad─▒; Orman at─▒, a─č─▒r atlar─▒n so─čuk kanl─▒ cinslerinin ├Ânc├╝s├╝ ve daha k├╝├ž├╝k olan Tundra Vah┼či At─▒, g├╝n├╝m├╝z pony cinslerinin atas─▒. Bilinmeyen bir nedenle (muhtemelen ├Âld├╝r├╝c├╝ bir salg─▒n hastal─▒─ča ba─čl─▒ olarak) Amerika da t├╝m atgiller yakla┼č─▒k 8000 y─▒l ├Ânce yok oldu.

Atlar ilk ne zaman evcille┼čtirildi?

Tarih ├Âncesi insanlar ilkel vah┼či atlar─▒; etleri, bar─▒nak ve giysi yapmak amac─▒yla da postlar─▒ i├žin avlad─▒lar. ─░nsan ve At aras─▒ndaki ilk ili┼čkinin Orta AsyaÔÇÖda olu┼čtu─ču san─▒l─▒yor. Atlar─▒n tam olarak evcille┼čtirildi─či ilk d├Ânem bir varsay─▒m─▒n sonucudur.

Bozk─▒rlar─▒n g├╝├žl├╝ oymak beyleri, taylar─▒ yakalay─▒p beslediler, yolculuklar─▒nda onlar─▒ da yanlar─▒na ald─▒lar ve sonunda onlar─▒ yeti┼čtirdiler. Bu sayede bu insanlar s├╝t, et, bar─▒nak ve ula┼č─▒m─▒ sa─člad─▒lar. Binek Atlar─▒n─▒n ilk belgeli kan─▒t─▒; ├çin de yakla┼č─▒k M├ľ. 4000 y─▒l─▒nda kuzey s─▒n─▒rlardan gelen atl─▒ sava┼č├ž─▒lar─▒n tarifiyle bulunmu┼čtur. Bu bozk─▒r binicileri giderek daha da gezginci oldular. Atlar─▒ yiyecek bulmak veya sava┼č ama├žl─▒ g├Â├žlerde kulland─▒lar. Ayr─▒ca ilk tekerle─čin ├╝retildi─či yer de bozk─▒rlard─▒. Y├╝klerin d├╝zl├╝kler aras─▒nda daha h─▒zl─▒ ta┼č─▒nmas─▒n─▒ sa─člayan bulu┼člar yap─▒ld─▒. ─░ki tekerlekli at arabas─▒n─▒n geli┼čimi sava┼č d├╝zeninde devrim yaratt─▒ ve tarihin ak─▒┼č─▒ de─či┼čti. Bat─▒ Avrupa da insanlar, Atlar─▒ kullanman─▒n avantajlar─▒n─▒ fark etmekte daha yava┼čt─▒lar. Ta┼č Devri ─░nsanlar─▒, y├╝zlerce at s├╝r├╝s├╝n├╝ u├žuruma do─čru s├╝rerek avl─▒yorlard─▒. G├╝ney Fransa da bu uygulaman─▒n sonucu olarak b├╝y├╝k kemik y─▒─č─▒nlar─▒ bulundu. MS. 8-10 y├╝zy─▒llarda H─▒ristiyanl─▒─č─▒n kuzey AvrupaÔÇÖya yay─▒lmas─▒yla At eti yenmesi tamamen ortadan kalkt─▒. Papa taraf─▒ndan bu yasaklanm─▒┼čt─▒.

At─▒n Evrimi

Fosiller, bize at─▒n evriminin ├žok kar─▒┼č─▒k bir yol izledi─čini ve k├Âkeninin milyonlarca y─▒l ├Âncesine, EOSENÔÇÖe kadar uzand─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir. ├ľzellikle Kuzey AmerikaÔÇÖda bol miktarda bulunan fosiller, atlar─▒n buradan t├╝redi─čini, daha sonra AsyaÔÇÖya ge├žti─čini AmerikaÔÇÖda kalanlar─▒n PLEISTOSENÔÇÖ DE salg─▒n bir hastal─▒k nedeni ile ortadan kalkt─▒─č─▒n─▒ kan─▒tlamaktad─▒r. Bug├╝n AmerikaÔÇÖda ya┼čayan atlar daha sonra AvrupaÔÇÖdan getirtilen atlardan ├╝retilmi┼čtir. Fosillerin incelenmesinden anla┼č─▒ld─▒─č─▒ kadar─▒yla, at─▒n evriminde belirli bir yol izlenmi┼č, fakat bu yolda bir├žok dallanmalar ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bu yan dallar─▒n bir├žo─ču do─čal seleksi yon ile ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. At─▒n evriminde birinci derecede, ├╝yelerin ve di┼člerin, ayn─▒ zamanda v├╝cut b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝n de─či┼čti─čini g├Âr├╝yoruz.

At─▒n filogenisinde ilk hayvan─▒n k├Âpek b├╝y├╝kl├╝─č├╝nde Eohippus (=Hyracotherium) oldu─čunu biliyoruz. Bu hayvan─▒n ├Ân aya─č─▒nda i┼č g├Âr├╝r durumda d├Ârt, arka aya─č─▒nda ├╝├ž parmak vard─▒r. ├ľn ayakta bir, arka ayakta iki k├Ârelmi┼č parmak bulunur. Bu, bu hayvan─▒n be┼č parmakl─▒ bir atadan k├Âken ald─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir. K├Ârelen parmaklar birinci ve be┼činci parmaklard─▒r. K─▒rk d├Ârt di┼či vard─▒r. Di┼člerinin ta├ž k─▒sm─▒ k─▒sa, k├Âk k─▒sm─▒ uzundur. Bug├╝nk├╝ atlardan farkl─▒ olarak orman─▒n i├žerisinde ve ├ževresinde ya┼čamaktayd─▒. Bu nedenle di┼čleri, gen├ž dallar─▒ ├Â─č├╝tecek ┼čekli kazanm─▒┼čt─▒. Devrin di─čer memeli hayvanlar─▒ndan, orman─▒n tenha yerlerine ka├žarak kurtulmu┼čtur. Orta EOSENÔÇÖle OrohippusÔÇÖun molar di┼čleri biraz daha geli┼čmi┼čtir. ├ťst EOSENÔÇÖle Epihippus ya┼čam─▒┼čt─▒r. V├╝cut b├╝y├╝kl├╝─č├╝nde gittik├že artma g├Âr├╝l├╝r.

Evrimsel hat ├╝zerinde ikinci bir geli┼čim oligosende MESOHIPPUSÔÇÖUN ortaya ├ž─▒kmas─▒d─▒r. V├╝cut, b├╝y├╝k bir koyun kadar olmu┼čtur. Her iki ayakta ├╝├žer parmak bulunmakla beraber, orta parmaklar di─čerlerine g├Âre daha fazla b├╝y├╝yerek v├╝cudun y├╝k├╝n├╝ ├žekmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. ├ťst oligosende ayaklar─▒ biraz daha de─či┼čmi┼č MIOHIPPUS g├Âr├╝l├╝r. Miyosencin ba┼č─▒nda MORYHIPPUS, orta miyosende PARAHIPPUS ve HYPOHIPPUS g├Âr├╝l├╝r. Bu hayvanlarda orta parmak v├╝cudun t├╝m a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ ├žekmekle beraber, di─čer iki parmak ta d─▒┼čtan g├Âr├╝lebilir. Molar di┼čler daha d├╝zle┼čmi┼čtir. Dolay─▒s─▒ ile art─▒k ormanl─▒k yerlerde de─čil, a├ž─▒k arazi ve ├žay─▒rlarda ya┼čamaktas─▒n. Kafatas─▒ ileriye do─čru uzanm─▒┼č, g├Âz ├žukurlar─▒ geriye do─čru ├žekilmi┼čtir. ├ťst miyosende hayvan─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ 90-120cm ye ula┼č─▒r. Bu devirde MIOHIPPUSÔÇÖ TAN ayr─▒lan bir dal daha sonra ortadan kalkan ANCHITHERIUMÔÇÖ evrimle┼čmi┼čtir.

Pliyosende Pliohippus ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bu hayvan, at ├Âzelliklerinin bir├žo─čunu kazanm─▒┼čt─▒r. Her ayakta tekbir parmak vad─▒r, di─čerlerini kal─▒nt─▒ halindeki kemiklerden anl─▒yoruz. Bu ayak tipi de─či┼čmeden g├╝n├╝m├╝ze kadar gelmi┼čtir. Di┼čler ise ├ži─čnemeye daha iyi uyum yapacak hale gelmi┼čtir. Bu hayvanda iki ayr─▒ evrimsel ├žizgi g├Âstermi┼čtir. aha sonra ortadan kalkan Hipparion, di─čeri ise PleistosenÔÇÖde bug├╝nk├╝ adlar─▒n cinsini meydana getiren EguusÔÇÖtur. Evcille┼čtirilmi┼č ata, yani Eguus CabellusÔÇÖa k├Âken olan T├╝r kesin olarak bilinmemektedir. Zaman─▒m─▒zda ya┼čayan tek yabani at t├╝r├╝ Mo─čolistanÔÇÖdaki EguusprezewalskiiÔÇÖdir. Bu hayvan─▒n y├╝ksekli─či 120 cm olup boz renkli, b├╝y├╝k ba┼čl─▒, k├╝├ž├╝k g├Âzl├╝ ve k─▒sa kulakl─▒d─▒r. Evcille┼čtirilmi┼č atla yavru meydana getirebilir. Evcil at─▒n atas─▒ olma olas─▒l─▒─č─▒ zay─▒ft─▒r.

Ger├žek yabani atlar AmerikaÔÇÖdaki atlard─▒r. Amerikan─▒n bulunu┼čundan k─▒sa bir s├╝re sonra bilinmeyen bir nedenle (belki bir hastal─▒ktan dolay─▒) ortadan kalkm─▒┼čt─▒r. AmerikaÔÇÖda bug├╝n ya┼čayan yabani atlar─▒n atas─▒, ─░spanyollar taraf─▒ndan getirilen Avrupa k├Âkenli atlard─▒r. ─░nsanlar ma─čara devrinde atlar─▒ besin i├žin avlam─▒┼člard─▒r. Daha sonra M─▒s─▒rl─▒lar araba ├žekmede kullanm─▒┼člard─▒r. Arap atlar─▒n─▒n iskeleti di─čerlerinden farkl─▒ oldu─ču i├žin (kafa tas─▒nda fazladan bir ┼čaft bulunur, kuyru─ču daha az omurlu, ├Ân ├╝yelerinde k├╝├ž├╝k bir kemik vard─▒r) farkl─▒ bir k├Âkenden geldi─čine inan─▒lmaktad─▒r. Altm─▒┼č milyonluk bir s├╝re i├žerisinde geli┼čen at─▒n, daha sonra yapay ├žaprazlamalar ve ─▒slah─▒ sonucu daha iri, daha uzun ├╝yeli ve daha g├╝├žl├╝ ─▒rklar─▒ elde edilmi┼čtir. Bu arada uyum yapamayan bir├žok yan dal ise tamamen ortadan kalkm─▒┼čt─▒r.

AT: (Equus cabalus), Perissodactyla (Tek toynakl─▒lar) tak─▒m─▒n─▒n Equidae (atgiller) familyas─▒ndan, ot├žul, toynakl─▒ memli t├╝r├╝; ├žok eski ├ža─člardan beri binek, y├╝k ve ├žeki hayvan─▒ olarak insan ile bir arada ya┼čamaktad─▒r.At─▒n bilinen ilk atas─▒, Alt EosenÔÇÖde ya┼čam─▒┼č HyracotheriumÔÇÖdur. At─▒n ilk kez nerede evcille┼čtirildi─či bilinmemekler birlikte, k├Âpek ve s─▒─č─▒rdan daha sonraki bir tarihte evcille┼čtirildi─či kesindir.

At T├╝rleri

At Alm. Pferd (n), Fr. Cheval, ─░ng. Horse. Familyas─▒: Atgiller (Equidae). Ya┼čad─▒─č─▒ yerler: Evcilleri oldu─ču gibi, Amerikan bozk─▒rlar─▒nda ÔÇťMustangÔÇŁ ve Altay da─člar─▒n─▒n her iki yan─▒ndaki a├ž─▒k arazilerde ÔÇťPrezevalskiÔÇŁ denen yabani atlar s├╝r├╝ler halinde ya┼čar. ├ľzellikleri: K├╝├ž├╝k ba┼čl─▒ ve k─▒sa kulakl─▒d─▒r. Yelesi ve kuyruk ucu uzun k─▒ll─▒d─▒r. Midilli atlar─▒ ko├ž irili─čindedir. ├ľmr├╝: 40-60 sene. ├çe┼čitleri: En me┼čhuru Arap, ─░ngiliz ve Midilli at─▒d─▒r.

Tek t─▒rnakl─▒lar tak─▒m─▒n─▒n, Atgiller familyas─▒ndan bir memeli. Erke─čine ayg─▒r, di┼čisine k─▒srak, yavrusuna tay, yumurtalar─▒ ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č, i─čdi┼č edilmi┼č olana da beygir denir. Hepsine genelde at ad─▒ verilir. Arabide binek ve y├╝k hayvan─▒ olan ata; dabbe, matiyye, semend, tusen-i s├╝tur denir. Cenk at─▒na da rah┼č denir. Hepsi otla beslenir. Gevi┼č getirmezler. Memeleri kas─▒k b├Âlgesinde arka ayaklar─▒na yak─▒nd─▒r. ├ť├ž├╝nc├╝ parmaklar─▒ geni┼č bir t─▒rnakla ├ževrilmi┼č olup ÔÇŁ toynakÔÇŁ ad─▒n─▒ al─▒r. Bunun ├╝zerine basarak y├╝r├╝rler. ─░nsanlara hizmet eden hayvanlar─▒n en kabiliyetlisi ve k─▒ymetlisidir. ─░nsanlar─▒n, eski harp meydanlar─▒ndaki yard─▒mc─▒s─▒, y├╝k ta┼č─▒mada hizmet├žisi, yar─▒┼č, cirit, ├žit atlama ve av sporlar─▒nda ne┼če ve zevk orta─č─▒d─▒r. Silah g├╝r├╝lt├╝s├╝ne ve bando sesine rahatl─▒kla al─▒┼č─▒r.At, cesur ve at─▒lgan oldu─ču gibi sahibine son derece itaatkard─▒r. Sahibi dilerse dolu dizgin, d├Ârtnala ko┼čar, isterse aheste y├╝r├╝r, isterse durur. Her durumda sahibini memnun etmeye dikkat eder. Yorgunlu─ča bakmaks─▒z─▒n kendini ├žatlatmak pahas─▒na da olsa olanca gayret ve kuvvetini itaat u─čruna sarf eder. Bug├╝n Amerikan bozk─▒rlar─▒nda ya┼čayan Mustang ad─▒yle an─▒lan vah┼či atlar, ─░spanyollar─▒n AmerikaÔÇÖya g├Ât├╝rd├╝kleri ehli atlardan ka├žanlardan yabanile┼čenlerdir. Az yiyecekle yetinip, her t├╝rl├╝ iklim ┼čartlar─▒na dayan─▒rlar.

Tarpan ad─▒yla an─▒lan Avrupa yaban at─▒n─▒n (E. caballus gmelini) 1876ÔÇ▓dan beri nesli t├╝kendi. Bug├╝n eski d├╝nyada hala neslini devam ettiren yaln─▒z bir yaban at─▒ vard─▒r. Bu at Orta Asya Mo─čolistanÔÇÖ─▒n─▒n so─čuk ve ─▒ss─▒z ovalar─▒nda ya┼čar. Asya yaban at─▒ veya Prezevalski dendi─či gibi Mo─čolistan yaban at─▒ da denir. Altay da─člar─▒n─▒n her iki yan─▒nda ya┼čar. Siyah k─▒sa ve dik yeleleri ile, a─č─▒r ve iri ba┼člar─▒, k├╝├ž├╝k kulaklar─▒, uzun k─▒ll─▒ kuyruklar─▒ ile evcil atlardan farkl─▒l─▒k g├Âsterirler. Renkleri k─▒rm─▒z─▒mtrak kahverengi olup ├žekici bir g├Âr├╝n├╝┼čleri vard─▒r. Burun k─▒s─▒mlar─▒ beyazd─▒r. K─▒┼č─▒n k─▒llar─▒ uzayarak so─čuktan korunurlar.

Evcil atlar: Tahminen 4000 seneden beri insanlara hizmet etmektedir. Bug├╝nk├╝ modern atlar─▒n Asya yaban at─▒ndan t├╝redi─či ┼č├╝phelidir. Baz─▒ zoologlar Avrupa yaban at─▒ndan t├╝redi─čini ileri s├╝rmektedirler. Evcille┼čtirilmi┼č atlar─▒n bir├žok soylar─▒ vard─▒r. Bug├╝n k├╝├ž├╝k Midilli atlar─▒ ile Safkan Arap atlar─▒n─▒n soy k├╝t├╝─č├╝ kesin olarak bilinmemektedir.

Atlar 20-30 sene ya┼čar, baz─▒ k─▒sraklar 15 ya┼č─▒na kadar do─čurur. On bir ay gebe kal─▒r ve genellikle bir yavru do─čururlar. Yavrunun g├Âzleri a├ž─▒k olarak do─čar ve birka├ž dakika sonra aya─ča kalkarak annesini takibe ba┼člar. Y├╝k ├žekme ve ta┼č─▒ma atlar─▒, kal─▒n bacakl─▒, iri c├╝sselidir. Binek ve yar─▒┼č atlar─▒ ince uzun bacakl─▒d─▒r. Atlar aras─▒nda haset yok ise de, birbirlerine g─▒pta etmek huylar─▒ vard─▒r. Bu da yar─▒┼čta, hendek ve ├žit atlamada kendini g├Âsterir. Birbirlerine imrenerek daha h─▒zl─▒ ko┼čup ├Âne ge├žmek isterler. Saatte 60-70 km h─▒zla ko┼čanlar─▒ vard─▒r. Atlar─▒n t├╝y renkleri ├že┼čitli olup, renklerine g├Âre ├že┼čitli isimler al─▒rlar. En tan─▒nm─▒┼člar─▒: Ak, ak├ž─▒l, k─▒r, al, alak─▒, geyik k─▒r─▒, ├žil ye┼čil, al pekmez k├Âp├╝─č├╝, doru, hurma dorusu vs.ÔÇÖdir.Erkek e┼ček ile k─▒srak e┼čle┼čtirilirse kat─▒r elde edilir. Ayg─▒r (erkek at) ile di┼či e┼če─čin birle┼čmesinden de barda denen kat─▒r ├že┼čidi elde edilir. Her iki melez de ├╝remezler. Kat─▒r, bardadan daha dayan─▒kl─▒d─▒r.

Arap at─▒: ├çok dayan─▒kl─▒ m├╝kemmel bir binek ve yar─▒┼č at─▒d─▒r. ArabistanÔÇÖa ge├žen Orta Asya ve Anadolu T├╝rk atlar─▒ndan t├╝remi┼čtir. ─░ngiliz atlar─▒ndan daha dayan─▒kl─▒ olup, 24-28 saat hi├ž su i├žmeden yol alabilir.

─░ngiliz at─▒: ─░yi bir binek ve yar─▒┼č at─▒d─▒r. ├ľzellikle yar─▒┼č i├žin yeti┼čtirilir. Arab ayg─▒r─▒ ile ─░ngiliz yerli k─▒sraklar─▒n─▒n ├žiftle┼čtirilmesinden t├╝retilmi┼č bir soydur. Arab at─▒ndan daha uzun bacakl─▒d─▒r.

Midilli at─▒: K├╝├ž├╝k, sakin ve dayan─▒kl─▒ bir at ├že┼čididir. Ke├ži veya ko├ž irili─čindedir. ├çocuklar i├žin iyi bir binek hayvan─▒d─▒r. Hafif gezinti arabalar─▒na ko┼čuldu─ču gibi maden ocaklar─▒nda da istifade edilir. Shetland, ─░zlanda ve Norve├ž midillileri me┼čhurdur.

At yeti┼čtiricili─či: Asya, Avustralya ve AmerikaÔÇÖdaki geni┼č bozk─▒rlarda h├ól├ó vah┼či at s├╝r├╝leri ya┼čamaktad─▒r. Evcil atlar haralarda yeti┼čtirilir. ├ťlkemizde ilk hara 1913ÔÇ▓te AziziyeÔÇÖde kuruldu. T├╝rkiyeÔÇÖnin ilk modern haras─▒ ise 1924ÔÇ▓te a├ž─▒lan Karacabey haras─▒d─▒r.At─▒n evcille┼čmesi Przewalski at─▒ (Equus ferus przewalskii) olarak tan─▒nan Mo─čol kirtag, bug├╝n ya┼čayan tek vah┼či att─▒r.

G├╝n├╝m├╝z├╝n at cinsleri nereden gelmi┼čtir?

En b├╝y├╝k a─č─▒r atlardan, en k├╝├ž├╝k hafif atlara kadar t├╝m at cinsleri ilkel Asya vah┼či at─▒ndan geli┼čmi┼čtir. Bu atlar ┼čekil ve b├╝y├╝kl├╝k bak─▒m─▒ndan przewalski at─▒na benziyordu ve Buz ├ža─č─▒ndan Demir ├ža─č─▒na kadar ├žok az de─či┼čim g├Âstererek yay─▒lm─▒┼čt─▒. Di─čer at t├╝rleri g├╝neye itilmi┼člerdi ve insan etkisiyle evcille┼čtirilip de─či┼čik ama├žlara uygun olarak ├╝retilmi┼člerdi. Daha b├╝y├╝k cinsler sava┼člarda arabalar─▒ ├žekmek i├žin gerekliydi. B├Âylece bu atlar, boyutlar─▒nda b├╝y├╝meyi sa─člayacak ┼čekilde ├╝retildiler. Orta do─čunu ve Kuzey AfrikaÔÇÖn─▒n sert ko┼čullar─▒nda g├╝├ž ve dayan─▒kl─▒l─▒k gerekliydi. Bu ├Âzellik bedevilerin ve Arap atlar─▒n─▒n geli┼čiminde ├Ânemli bir rol oynad─▒. Bedeviler (├ž├Âlde ya┼čayan g├Â├žerler); Arap at─▒ cinsinin geli┼čiminde ve ilerlemesinde ├Ânemli yer ald─▒lar. En h─▒zl─▒ ve dayan─▒kl─▒ k─▒sraklar─▒ ellerinde tutmaya dikkat ettiler ve en iyi g├Âr├╝n├╝┼čl├╝ ayg─▒rlarla ├žiftle┼čtirmek i├žin bu k─▒sraklar─▒ kulland─▒lar.

Daha b├╝y├╝k atlar, orta├ža─čda ula┼č─▒mda ve ├Âzellikle a─č─▒r z─▒rhl─▒ ┼č├Âvalyeleri ta┼č─▒mada gerekliydi. Ko┼čum tak─▒mlar─▒n─▒n ilk 11. y├╝zy─▒lda kullan─▒lmas─▒na ve tak─▒mlar─▒n atlar─▒n arabalar─▒ daha etkili ├žekmesini sa─člamas─▒na ra─čmen, atlar end├╝stri devrimine kadar tar─▒mda kullan─▒lmad─▒. Ko┼čum tak─▒mlar─▒ndaki ilerleme ve ├žiftlik makineleri ├žeki┼č g├╝c├╝ i├žin bir talep do─čurdu. Bunu ancak a─č─▒r atlar sa─člayabilirdi. Son 200 y─▒l boyunca so─čuk ÔÇô kanl─▒ atlar, a─č─▒r cinsleri geli┼čtirdi (Shire, Clydesdale)

─░nsanlar taraf─▒ndan yap─▒lan se├žici ├╝retimin etkisi nedir?

G├╝n├╝m├╝zdeki her at cinsinin b├╝y├╝kl├╝─č├╝, ┼čekli ve performans─▒ tamamen se├žici ├╝retimin sonucudur. Bu cinslerin ├╝zerindeki en geni┼č etki Araplardan gelmi┼čtir. Arap atlar─▒, bir├žok do─čal ─░ngiliz cinsini (New forest pony, Wesh Mountain pony) geli┼čtirmek i├žin kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Arap ayn─▒ zamanda ThoroughbredÔÇÖ in orijininde de yer alm─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝; genel ayg─▒r kitab─▒ndaki t├╝m ThoroughbredÔÇÖ lerin soyunda 3 Arap at─▒n─▒n izleri bulunur. (Darley Arap, Byerley T├╝rk ve Godolphin Borb) bu 3 At 17. y├╝zy─▒l sonlar─▒nda ─░ngiltereÔÇÖye ithal edilmi┼č ve a─č─▒r At cinsleriyle birle┼čtirilmi┼člerdir. G├╝n├╝m├╝z├╝n Avrupa cinsleri ├╝zerinde b├╝y├╝k etkisi olan bir ba┼čka at da ─░spanyadaki AndalusianÔÇÖd─▒r. Bu cins do─čal ─░spanyol atlar─▒n─▒n, Mourish ak─▒nc─▒lar taraf─▒ndan ortaya ├ž─▒kar─▒lan BarbÔÇÖ larla birle┼čtirilmesinden t├╝remi┼čtir. ─░spanyol ak─▒nc─▒lar─▒n AmerikaÔÇÖya gittikleri d├Ânemde baz─▒ hayvanlar do─čaya ka├žm─▒┼č ve vah┼či olarak ya┼čama ve ├╝reme olana─č─▒ bulmu┼člard─▒r. Bunun sonucunda; Quarter at─▒n─▒n geli┼čmesinde etkisi bulunan Mustang ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.