Etiket: Fungus

Mantarlar

Mantarlar (Fungi), ├žok h├╝creli ve tek h├╝creli olabilen ├Âkaryotik canl─▒lar─▒ kapsayan bir canl─▒lar alemi ve ┼čapkal─▒ mantarlar─▒n t├╝m├╝ne halk aras─▒nda verilen genel add─▒r. Halk aras─▒nda K├╝f mantar─▒, Pas mantar─▒, Rast─▒k mantar─▒, Maya mantar─▒, Mildiy├ mantar─▒, ┼×apkal─▒ mantarlar, kav mantar─▒, Puf mantar─▒ gibi ├že┼čitli isimlerle an─▒lan b├╝t├╝n mantarlar, mantarlar (Fungi) alemi i├žersinde incelenirler. Latince Fungi mantarlar, Fungus ise mantar anlam─▒ndad─▒r. D├╝nyan─▒n heryerinde bulunurlar. Fazla nemli yerlerde daha ├žokturlar. Yery├╝z├╝nde 1,5 milyon kadar mantar t├╝r├╝ oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmekte ise de g├╝n├╝m├╝zde sadece 69.000 kadar t├╝r├╝ tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. ├ço─ču insan, mantarlar─▒n bitki oldu─čunu d├╝┼č├╝nmektedir, ancak mantarlar bitki de─čildir. ├ç├╝nk├╝ mantarlar kendi besinlerini ├╝retemezler.

Bulunduklar─▒ ya┼čam ortam─▒ndaki di─čer canl─▒lara uygun olarak genetik farkl─▒l─▒klar g├Âsteren mantarlar─▒n bu ├Âzellikleri, hayat zincirinin devam─▒ i├žin ├žok ├Ânemlidir. Mesel├ó hemen hemen b├╝t├╝n bitkilerin, organik besinlerle beslenen mantar ve k├Âkmantarlar─▒ ile ortak bir hayatlar─▒ vard─▒r. Ve zannetti─čimiz gibi mantarlar a─ča├žlar─▒n suyunu emen basit birer asalak de─čillerdir.

Mantar

K├Âk mantarlar─▒, ├žimen ├žal─▒ ve a─ča├žlar─▒n k├Âklerini sar─▒p i├žlerine n├╝fuz eder. B├Âylece su emme b├Âlgesini y├╝zlerce kat geni┼čletirler. B├Âylelikle bitkinin su aramas─▒na katk─▒da bulunmu┼č olurlar. Bu ayn─▒ zamanda topra─č─▒n su tutma kapasitesini de art─▒r─▒r. ├ťstelik bu yard─▒mla┼čma bitkilerdeki hastal─▒klar─▒n da ├Ân├╝ne ge├žer. Mantarlar─▒n ormanlardaki di─čer organizmalarla olan bu ili┼čkileri, daha yeni yeni anla┼č─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. Bug├╝n kesin olarak bildi─čimiz ┼čey, mantarlar─▒n kompleks bir yap─▒ sergiledi─či ormanlar─▒n, sa─čl─▒kl─▒ bir ortama sahip oldu─čudur. Yani mantarlar, ya┼čad─▒klar─▒ b├Âlgenin sa─čl─▒k g├Âstergeleridir.

Ara┼čt─▒rmac─▒lara g├Âre bug├╝n, AvrupaÔÇÖda k├Âkmantarlar─▒n yakla┼č─▒k %50ÔÇÖsi kaybolmu┼čtur. Bu veri, ekolojik bir fel├óketin habercisidir. ├ç├╝nk├╝ mantarlar─▒n kaybolmas─▒ ile ├že┼čitli hastal─▒klar ormanlar─▒ tehdit etmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu durum b├Âceklerden, ku┼člara ve memelilere kadar t├╝m canl─▒ t├╝rlerini tehdit etmektedir.

Mantarlar─▒n azalmas─▒yla birlikte nem oran─▒ d├╝┼čmekte, a├ž─▒─ča ├ž─▒kan toprak, r├╝zgarla da─č─▒lmakta ve ├ž├Âlle┼čme ba┼člamaktad─▒r. B├Âylece ekosistemin ta┼č─▒ma kapasitesi zay─▒flamakta ve insan n├╝fusu dahil t├╝m bask─▒ unsurlar─▒ kar┼č─▒s─▒nda, ├ževrenin direnci k─▒r─▒lmaktad─▒r.

D├╝nyada insanlar─▒n do─ču┼čuyla birlikte, insanlar tabiatta haz─▒r bulduklar─▒ yiyeceklerle zorunlu olarak ilgilenmi┼člerdir. ┼×├╝phesiz ki ilk insanlar─▒n yenen ve zehirliler konusunda bilgileri yoktu. Elde ettikleri bilgileri hayatlar─▒n─▒ kaybetmek pahas─▒na ├Â─črenmi┼člerdir. Bu ├Â─črenme ancak yerle┼čme yerleri ├ževresinde, dar bir alanda kalm─▒┼čt─▒r.

Mantar

─░lk yaz─▒l─▒ belgeler, M.S. 79 y─▒llar─▒nda ya┼čam─▒┼č olan Plinius taraf─▒ndan kaleme al─▒nm─▒┼čt─▒r. Yazar─▒n belirtti─čine g├Âre; Roma Kral─▒ NeronÔÇÖun o─člu, annesi, muhaf─▒z alay─▒ komutan─▒ ve arkada┼člar─▒ mantar zehirlenmesinden hayatlar─▒n─▒ kaybetmi┼člerdir. Tarihi bilgilere g├Âre, Buda dininin kurucusu Siddhaerta Gotama, 1534 y─▒l─▒nda Papa Klemens VII, 1740 y─▒l─▒nda Bavyere Kral─▒ Karl VII, bunlardan ba┼čka F├Ârdere Mozarts kendisi, kar─▒s─▒, ├žocuklar─▒ ve arkada┼člar─▒ ile birlikte bilmeyerek yedikleri zehirli mantarlardan hayatlar─▒n─▒ kaybetmi┼člerdir.

Antik ├ža─člardan beri varl─▒─č─▒ bilinen mantarlara insanlar─▒n ilgisi g├╝n├╝m├╝zde de devam etmektedir. Eski ├çin, M─▒s─▒r, Roma ve Yunan uygarl─▒klar─▒nda mantarlar─▒n gerek besin olarak gerekse ila├ž yap─▒m─▒nda kullan─▒ld─▒klar─▒ bilinmektedir. Aztek ve MayaÔÇÖlar─▒n g├╝n├╝m├╝ze kadar ula┼čan eserlerinde mantar fig├╝rlerine olduk├ža s─▒k rastlanmaktad─▒r. Amerikan yerlilerinin zehirli bir t├╝r olan Amanita muscaria Pers dini ayinlerinde keyif verici olarak kullanmalar─▒ olduk├ža ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒d─▒r. ─░ngiliz arkeoloji kay─▒tlar─▒na g├Âre puf mantarlar─▒ ile kav mantar─▒n─▒n yakla┼č─▒k 2000 y─▒l ├Ânce kanamalar─▒ durdurmak amac─▒ ile kullan─▒ld─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r. Eskiden sadece do─čadan toplan─▒p t├╝ketilen mantarlar, ilk defa 16. y├╝zy─▒lda FransaÔÇÖda k├╝lt├╝re al─▒nm─▒┼čt─▒r. Daha sonra bu alanda yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar geli┼čerek devam etmi┼č ve g├╝n├╝m├╝zde ├Âzellikle geli┼čmi┼č ├╝lkelerde ├Ânemli bir sanayi kolu haline gelmi┼čtir. T├╝rkiyeÔÇÖde k├╝lt├╝r mantar─▒ ├╝retimi ile ilgili ilk ├žal─▒┼čmalar 1960ÔÇ▓lar─▒n ilk y─▒llar─▒nda ba┼člam─▒┼č, daha sonraki y─▒llarda mantar t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒n artmas─▒yla mantar yeti┼čtiricilerinin say─▒s─▒ da artm─▒┼čt─▒r. Bu nedenle g─▒da ihtiyac─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ ve ekonomik olmas─▒ sebebiyle k├╝lt├╝r mantar─▒ yeti┼čtiricili─či d├╝nyada oldu─ču gibi ├╝lkemizde de h─▒zla artmaktad─▒r. Makromantarlar di─čer ├Âzelliklerinin yan─▒nda ├žok uzun zamandan beri insanlar taraf─▒ndan kullan─▒lan do─čal kaynaklardan biridir. Tarih boyunca bir├žok hastal─▒─č─▒n tedavisinde mantarlardan haz─▒rlanm─▒┼č ila├žlar kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. G├╝n├╝m├╝zde makroskobik mantarlar─▒n bir├žok konuda t─▒bbi etkiye sahip olduklar─▒ bilinmektedir. Makromantarlar antibiyotik, antibakteriyal, antifungal, antiviral, antiprotozoal etkilerinin yan─▒ s─▒ra ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi d├╝zenleyici, karaci─čer koruyucu, kollesterol ├Ânleyici, diyabet ├Ânleyici etki g├Âsterirler.

Mantarlar, klorofilsiz, heteretrof, ipliksi yap─▒da, spor olu┼čturan, parazit, saprofit ve simbiyoz olarak ya┼čayan ├Âkaryotik organizmalard─▒r. Do─čada geni┼č yay─▒l─▒m g├Âsteren bu canl─▒lar ekosistemdeki enerji d├Âng├╝lerinin genel d├╝zenleyicisi olarak bulunurlar. Baz─▒ mantarlar otsu ve odunsu bitkilerin su temin etmelerine, ├Âl├╝ organik maddelerin par├žalanmas─▒na yard─▒mc─▒ olurken, baz─▒lar─▒ bitki ve hayvanlar ├╝zerinde parazit olarak ya┼čamalar─▒ sonucunda ├Ânemli ekonomik kay─▒plara neden olmaktad─▒r. Baz─▒ t├╝rleri ise alglerle ortak bir ya┼čam i├žine girerek Liken ad─▒ verilen organizmalar─▒n yap─▒s─▒na kat─▒l─▒rlar. Mantarlar bu ├Âzelliklerinin yan─▒nda maddelerin biyolojik d├Ân├╝┼č├╝m├╝nde, ├Âzellikle mineralle┼čme ve humusla┼čmada ├Ânemli rol oynarlar. Mantarlar zehirli maddeler ├╝retmeleri yan─▒nda, b├╝nyelerinde a─č─▒r metal biriktirmeleri ile de ├Ânem ta┼č─▒rlar. Bu maddeler bak─▒r, c─▒va, ├žinko, g├╝m├╝┼č, kadmiyum, kobalt, kur┼čun, mangan, molibden, nikel, selenyum, sezyum, stronsiyum, talyum, uranyum ┼čeklinde verilebilir. Mantarlar b├╝nyelerinde biriktirdikleri a─č─▒r metal nedeniyle kirlilik indikat├Âr├╝ olarak da kullan─▒l─▒rlar.

Mantarlar─▒n vejetatif yap─▒s─▒ silindirik t├╝ps├╝ iplik├žiklerden meydana gelmi┼čtir. Bu t├╝ps├╝ iplik├žiklerin her birine hif ad─▒ verilir. Hifler bir araya gelerek a─č ┼čeklinde bir yap─▒ olu┼čtururlar. Buna miselyum denir. Miselyumlardan mantar─▒n esas vejetatif yap─▒s─▒ olan tallus meydana gelir. Mantarlar─▒n ├žeper yap─▒lar─▒ ├žo─čunlukla kitin i├žerir. Baz─▒ mantarlarda ise sel├╝lozdur. Bir├žok mantarda ├žeper yap─▒s─▒ saf kitin sel├╝loz de─čildir. Bu ana ├žeper maddelerine t├╝r ve hifin yap─▒s─▒na ba─čl─▒ olarak lignin, kalloz ve di─čer baz─▒ organik maddeler girebilir. H├╝crelerinde bir veya daha fazla say─▒da ├žekirdek ve her ├žekirdek i├žinde mutlaka bir ├žekirdek├žik bulunur. N├╝kleus i├žinde 2-8 aras─▒ kromozom bulunur.

Mantarlar klorofilsiz ve genel olarak renksizdirler. Fakat baz─▒ t├╝rlerin ├Âzellikle ├žeperlerinde melanin maddesinin birikmesiyle koyu bir renk ortaya ├ž─▒kar. Yedek besin maddesi olarak glikojen, ya─č ve bazen de mannitol depo eder, ni┼časta bulunmaz.

Mantarlar hem e┼čeysiz hem de e┼čeyli olarak ├╝rerler. E┼čeysiz ├╝reme ├že┼čitli sporlarla meydana gelir. Suda ya┼čayanlarda kam├ž─▒l─▒ ve ├ž─▒plak zoosporlar vas─▒tas─▒yla, karada ya┼čayanlarda ise sporangium (kapal─▒ keseler) ad─▒ verilen spor keseleri i├žinde olu┼čan endospor veya hiflerin ucunda olu┼čan ekzosporlar ile ├╝reme sa─član─▒r. E┼čeyli ├╝reme ise izogami (birle┼čen gametlerin morfolojik yap─▒lar─▒ ayn─▒, fizyolojik ├Âzellikleri farkl─▒), anizogami (gametler kam├ž─▒l─▒ biri b├╝y├╝k, di─čeri k├╝├ž├╝k), oogami (gametlerden biri b├╝y├╝k ve kam├ž─▒s─▒z, di─čeri k├╝├ž├╝k ve kam├ž─▒l─▒), gametangiogami ve somatogami ile ger├žekle┼čir.

Mantar

Mantar Zehirlenmesi Nedir?

Baz─▒ ┼čapkal─▒ mantarlar─▒n i├žerdi─či zehirli─či bile┼čiklerin neden oldu─ču hastal─▒k belirtileri ÔÇťmantar zehirlenmesiÔÇŁ ya da ÔÇťmisetismusÔÇŁ olarak tan─▒mlan─▒r. Zehirli oldu─ču belirlenen mantarlar zehir etkisi g├Âsteren baz─▒ bile┼čikleri ihtiva ederler. Bunlar; Amanitin, Alloviroidin, Crustilinol, Dermocybin, Gyromitrin, ─░botenik asit, ─░lludin, ─░nvolitin, Koprin, Muscarin, Muscimol, Muscozone, Naemotolin, Orellanin, Phalloidin, Phallisin, Pistillarin, Virodin, Xerocomik asit vb. Belirtilerin ┼čiddeti yenen mantar miktar─▒na g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterir. Mantar─▒ yedikten sonra ilk belirtilerin g├Âr├╝lmesine kadar ge├žen s├╝reye latent d├Ânem denir. Lamelli (gilli) ┼čapkal─▒ mantarlardan ┼čimdiye kadar yakla┼č─▒k olarak 4000 t├╝r tespit edilmi┼č ve ancak bunlardan 30 veya 40ÔÇ▓─▒n─▒n zehirli oldu─ču anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Zehirli olanlar─▒n zehirli olduklar─▒na dair y├╝zeylerinde herhangi bir i┼čaret yoktur.

Mantar Zehirlenmelerinde Nas─▒l Davran─▒l─▒r?

Hasta ilk imk├ónda hemen doktora g├Âsterilmelidir. Doktor gelmeden ├Ânce, k├╝├ž├╝k dile dokunmakla veya i├žinde tuz eritilmi┼č ─▒l─▒k su, tuzlu ya─čs─▒z ayran veya ba┼čka bir kusturucu i├žirmekle hasta kusturulmaya ├žal─▒┼č─▒lmal─▒d─▒r. Mide ve kar─▒n a─čr─▒lar─▒ s─▒cak bir ┼čeyle bast─▒rmak suretiyle teskin edilebilir. E─čer hasta ate┼čli ise, aln─▒na ve beline bir buz kompresi konulmal─▒d─▒r. Kalp faaliyeti (e─čer ihtiya├ž varsa), kuvvetli koyu kahve ile veya tuzlar koklatarak tahrik edilmelidir. E─čer hasta bayg─▒n ise, ┼čuursuz ise, y├╝z├╝ne so─čuk su serpmeli veya amonyak buhar─▒ teneff├╝s ettirilmelidir. Ay─▒ltmak i├žin asla hi├žbir alkoll├╝ i├žki kullan─▒lmamal─▒d─▒r. Nihayet, laboratuar muayenesi i├žin mide kusmuklar─▒ muhafaza etmek esast─▒r, ├ž├╝nk├╝ bunlara dayanarak daha sonraki t─▒bbi m├╝dahale tayin edilecektir.

Halk aras─▒nda zehirli ve yenen mantarlar─▒n birbirinden ayr─▒lmas─▒n─▒ sa─člad─▒─č─▒ ileri s├╝r├╝len a┼ča─č─▒daki inan─▒┼člar─▒n hi├žbir bilimsel de─čeri yoktur.

  • Mantar kopar─▒l─▒nca zehirli ise i├ž k─▒sm─▒n─▒n rengi hemen mavile┼čir.
  • Mantar g├╝m├╝┼č bir ka┼č─▒k veya para ile kaynat─▒ld─▒─č─▒nda, mantar zehirli ise g├╝m├╝┼č karar─▒r.
  • Zehirli mantarlar─▒ salyangozlar yemezler.
  • Ho┼č kokulu ve lezzetli olan ve ┼čapkas─▒ndan bir par├ža kopar─▒ld─▒─č─▒nda i├ž k─▒sm─▒n─▒n rengi de─či┼čmeyen mantarlar tehlikesizdir.
  • ├çay─▒rlarda yeti┼čen mantar t├╝rleri zehirsizdir.
  • A─ča├žlar ├╝zerinde yeti┼čen mantarlar zehirsizdir.
  • Tuzlu veya sirkeli suda kaynatmak mantar─▒n zehirlili─čini ortadan kald─▒r─▒r. Zehirli veya yenen mantarlar ayr─▒ ayr─▒ topraklarda yeti┼čir.
  • Kurutulmu┼č mantar zehirli de─čildir.
  • Pi┼čirmek mantar─▒n zehirlili─čini ortadan kald─▒r─▒r.
  • Mantar─▒ yo─čurt ile birlikte yemek zehirlemeyi ├Ânler.
  • Canl─▒ odunda geli┼čen mantarlar zehirsiz, ├Âl├╝ odundakiler zehirlidir.
  • ─░lkbaharda ├ž─▒kan mantarlar yenilebilir.
  • Yan─▒nda pasl─▒ demir par├žalar─▒ bulunan mantarlar zehirlidir.
  • K─▒r─▒ld─▒─č─▒ veya ezildi─či zaman s├╝t gibi s─▒v─▒ ak─▒tan mantarlar zehirlidir.
  • Y├╝zeyi yap─▒┼čkan olan mantar t├╝rleri zehirlidir.

Mantarlar as─▒l olarak ├╝├ž gruba ayr─▒l─▒r.

  1. Yenen mantarlar do─čada kendili─činden yeti┼čen mantarlard─▒r. 2000-3000 civar─▒nda t├╝r├╝ vard─▒r. ─░nsanlar, yene mantarlar─▒n biyolojik ├Âzellikleri ile yeti┼čme yerlerinin ├Âzelliklerini tespit ederek tabiat ┼čartlar─▒n─▒ temin etmek suretiyle mantarlar─▒ yeti┼čtirmeleriyle k├╝lt├╝r mantarc─▒l─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.
  2. Zehirli mantarlar do─čada kendili─činden yeti┼čen mantarlar olup, bilmeyerek yenildi─činde insan─▒, zehirleme yolu ile hastaland─▒ran, daha ileri safhalarda insan─▒ ├Âld├╝rebilen mantarlardand─▒r. Bunlar say─▒ olarak 70 kadar t├╝re sahip olup, bunlar─▒n i├žinde 10 t├╝r├╝ gerekli tedavi olmazsa ├Âld├╝r├╝r. Di─čer t├╝rleri zehirler fakat ├Âl├╝m meydana getirmez.
  3. Yenmez mantarlar do─čada ├žok s─▒k rastlanan bu mantarlar─▒n 1500-2000 kadar t├╝r├╝ vard─▒r. Bu mantarlar g├Âr├╝n├╝┼č├╝, sertli─či, rengi, kokusu ve iyi bir g─▒da de─čeri olmad─▒─č─▒ i├žin yenmez olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Bu mantarlar yemeklik olarak kullan─▒ld─▒─č─▒nda haz─▒ms─▒zl─▒k gibi rahats─▒zl─▒klar verir, fakat insan─▒ zehirlemezler.

Mantar

Tedavide Mantarlar

Mantarlar─▒n, ya┼čam alanlar─▒n─▒n sa─čl─▒k g├Âstergesi oldu─čunu belirtmi┼čtik. ┼×imdi ise bozulan ekosistemin yeniden eski s─▒hhatine kavu┼čturulmas─▒nda, mantarlar─▒n ne gibi bir katk─▒lar─▒n─▒n s├Âz konusu oldu─čuna bakal─▒m:

WashingtonÔÇÖdaki Battelle laboratuarlar─▒; bilimi, ├ževre sa─čl─▒─č─▒n─▒ geli┼čtirmek i├žin, k├ór amac─▒ g├Âzetmeden kullanan bir kurulu┼čtur. ABD ve di─čer ├╝lkeler, zehirli at─▒klardan kurtulmak i├žin ├že┼čitli ├ž├Âz├╝m yollar─▒ ara┼čt─▒ran bu kurulu┼čtan yararlanmaktad─▒rlar.

Dr. Jack Word taraf─▒ndan bir ka├ž y─▒ld─▒r s├╝rd├╝rmekte oldu─ču deneyler sonunda olduk├ža ilgin├ž ┼čeyler ke┼čfetti. ─░lk yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmalar, istiridye mantarlar─▒n─▒n a─č─▒r petrol├╝ par├žalayabildiklerini ve zehirli ve inat├ž─▒ polycyclic aromatic hydrocarbons (PHA)ÔÇÖ─▒n %97ÔÇÖsinden fazlas─▒n─▒ ve alkanilerin %80ÔÇ▓inden fazlas─▒n─▒ ayr─▒┼čt─▒rabildiklerini g├Âstermi┼čtir.

Burada yap─▒lan bir deneyde, i├žine dizel ya─č─▒, motor ya─č─▒, benzin ve di─čer petrol ├╝r├╝nleri ile kar─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č bir toprak y─▒─č─▒n─▒na canl─▒ istiridye mantarlar─▒na ait sporlar kat─▒ld─▒. D├Ârt hafta sonra toprak tabakas─▒ ├╝zerindeki ├Ârt├╝ kald─▒r─▒ld─▒. Y─▒─č─▒ndan mantarlar f─▒┼čk─▒rmaktayd─▒. Her biri 30 cm. ├žap─▒nda olan istiridye mantarlar─▒, toprak y├╝zeyi bir ba┼čtan bir ba┼ča kaplam─▒┼čt─▒. Mantarlar test edildi─činde b├╝nyelerinde her hangi bir petrol ├╝r├╝n├╝ ta┼č─▒mad─▒klar─▒ anla┼č─▒ld─▒. Sekiz hafta sonra mantarlar ├ž├╝r├╝d├╝. Bu sefer ├žok daha ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ bir durum ortaya ├ž─▒kt─▒. ├ç├╝r├╝yen mantarlar, sinekleri etraflar─▒na toplamaya ba┼člad─▒lar. ├ç├╝nk├╝ mantar sinekleri, ├ž├╝r├╝m├╝┼č mantarlar─▒ bulur ve sporlar─▒ midelerine doldurarak ba┼čka yerlerlere ta┼č─▒yarak yay─▒lmalar─▒n─▒ sa─člarlar. Sineklerin ard─▒ndan b├Âlgeye bir s├╝r├╝ b├Âcek ak─▒n etti. Ve en sonunda da ku┼člar geldi. Tabii ku┼člar, toprak ├╝zerine bir y─▒─č─▒n bitki tohum b─▒rakt─▒lar. K─▒sa bir zaman sonra bu petrol at─▒klar─▒yla kirli toprak alan, bilim adamlar─▒n─▒n ┼ča┼čk─▒n bak─▒┼člar─▒ aras─▒nda her yerinden hayat f─▒┼čk─▒ran k├╝├ž├╝k bir vahaya d├Ân├╝┼čt├╝.

12 hafta kadar sonra b├╝t├╝n petrol at─▒klar─▒ mantarla┼čma ile temizlendi ve toprak i├žindeki kompleks topluluk geli┼čerek daha da verimli bir b├Âlgeye d├Ân├╝┼čt├╝. Son olarak toprak yeniden test edildi ve tamamen zehirden ar─▒nm─▒┼č oldu─ču g├Âr├╝ld├╝.

Bir ba┼čka ara┼čt─▒rma sonucuna g├Âre ise baz─▒ mantar t├╝rlerinin, bile┼čenlerinin ba┼čka bir ┼čekilde tahrip edilmesi ├žok zor olan biyolojik ve kimyasal silahlardaki maddelerin imha edilmesinde kullan─▒labilece─či sonucuna var─▒ld─▒. Mesel├ó 1. K├Ârfez Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda kullan─▒lan sinir gaz─▒ t├╝r├╝ olan sarin ve soman bu yolla imha edilebiliyordu.

Her ne kadar mantarlar─▒n sadece birka├ž t├╝r├╝n├╝ incelemi┼č olsak ta, gezegenimizin en eski sakinleri olarak yarad─▒l─▒┼člar─▒ndaki adaptasyon kabiliyeti sebebiyle milyonlarca senedir nesillerini devam ettirmi┼čtir. Bu adaptasyon mekanizmas─▒, h─▒zl─▒ de─či┼čen ├ževrede ekolojik denge ve dayanma kuvveti i├žin temel te┼čkil eder.

Biz insanlara d├╝┼čen, mantarlar─▒, yarat─▒lm─▒┼č hi├ž bir canl─▒ varl─▒─ča yapmamam─▒z gerekti─či gibi, k├╝├ž├╝msememek, gereksiz g├Ârmemek ve ilkel ya da az geli┼čmi┼č gibi isimlendirmelerle etiketleyerek, canl─▒lar ├óleminin bir basama─č─▒na t─▒k─▒┼čt─▒rmak yerine, onlardaki harik├╗lade yarat─▒l─▒┼č mucizelerini ara┼čt─▒rmakt─▒r. B├Âylece, yery├╝z├╝nde bizler i├žin yarat─▒lm─▒┼č hizmetk├órlar─▒ tan─▒y─▒p, onlardan faydalanman─▒n yollar─▒n─▒ bulabiliriz. Kim bilir daha vazifesinden haberdar olmad─▒─č─▒m─▒z nice varl─▒k, mantarlar gibi, yery├╝z├╝n├╝n ormanlar─▒n─▒ korurken, bu gezegendeki gelece─čimizi de muhafaza etmek i├žin ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmaktad─▒rlar.

Çin Tırtıl Mantarı

Tiens Kordiseps (Cordyceps Sinensis) olarak bilinen ├çin t─▒rt─▒l mantar─▒d─▒r. Sadece ├çinÔÇÖin Tibet, Si├žuan, Yunnan, Tsinhay gibi platolar─▒nda bulunan otluk ve batakl─▒klarda ya┼čayan bir t├╝r yerel canl─▒d─▒r.

T─▒rt─▒l mantar─▒n─▒n b├╝y├╝mesi ger├žekten ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒d─▒r. Bu mantar k─▒┼č─▒n bir b├Âcek (larva formunda) k─▒┼č uykusuna yatt─▒─č─▒ zaman onun dola┼č─▒m sistemine girer. Mantar─▒n iplik├žikleri larvada besin al─▒m─▒ sonras─▒ o kadar h─▒zl─▒ bir ┼čekilde b├╝y├╝mektedir ki en sonunda her ┼čeyi kaplayan bir kabuk olu┼čturur. Daha sonra t─▒rt─▒l bu y├╝zden ├Âlmekte ve kabu─ču bir kozaya d├Ân├╝┼čmektedir. Sonraki sene yaz mevsimi geldi─činde kurt├žu─čun ├╝st k─▒sm─▒ yerden d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kar ve bir ota d├Ân├╝┼č├╝r. Bu bitki k─▒sm─▒ndan Cordyceps elde edilmektedir.

├çin t─▒rt─▒l mantar─▒, deniz seviyesinden 3500 m y├╝kseklikte ya┼čad─▒─č─▒ i├žin ├žok dayan─▒kl─▒ bir yap─▒ya sahiptir. Hayatta kalmak i├žin yaln─▒zca o platolarda bulunan Polygonum aviculare L, Astragalus ve Ophiopogon a─ča├žlar─▒n─▒n k├Âkleriyle beslenmektedir. Toprak alt─▒nda ge├žen 2 senelik geli┼čim s├╝reci s─▒ras─▒nda uzun bir s├╝re a├žl─▒k, so─čuk ve oksijen eksikli─či ya┼čamaktad─▒r. Mantar─▒n g├Âvdesi, besin maddeleri a├ž─▒s─▒ndan ve biyolojik bile┼čim a├ž─▒s─▒ndan o platolarda yeti┼čen bitkiler kadar zengindir.

Geleneksel ├çin T─▒bb─▒nda ginseng ve t├╝yl├╝ geyik boynuzu ile birlikte en ├Ânemli 3 g├╝├žl├╝ ila├ž aras─▒nda yer almaktad─▒r. Bu mantar ├çinÔÇÖde sa─čl─▒─č─▒ korumak amac─▒yla 1200 seneden bu yana kullan─▒lmaktad─▒r. ├çok eski zamanlarda ├çinliler bu mantar─▒ ÔÇťtanr─▒n─▒n l├╝tf├╝ÔÇŁ, bir t─▒ls─▒m olarak kabul etmi┼člerdir. Bu g├╝ne kadar ge├žen s├╝re i├žinde ├çin t─▒rt─▒l mantar─▒ bir├žok hastal─▒k i├žin yeri doldurulmaz bir ├žare oldu─čunu ispatlam─▒┼čt─▒r. Tianshi ┼×irketi, y├╝r├╝tt├╝─č├╝ bilimsel ara┼čt─▒rmalarda, en son teknolojiyi birle┼čtirerek, b├╝nyesi zay─▒f insanlar i├žin ├Âzel olarak ├╝retti─či biyoaktif do─čal besin takviyesi ÔÇťKordisepsÔÇŁ kaps├╝lleri sizlere gururla sunar.

Profilaksi i├žin kordiseps kullan─▒m alanlar─▒: Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin d├╝zenlenmesi i├žin kullan─▒lan ├žok y├╝ksek etkili bir ├žaredir. D├╝zenleme e─čilimi 2 yoldan olu┼čmaktad─▒r: Hem ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ g├╝├žlendirebilir, hem de baz─▒ insanlarda bulunan fazla ba─č─▒┼č─▒kl─▒k g├╝c├╝n├╝ azalt─▒r. Do─čal bir antibiyotiktir. Kordiseps bir├žok patojenik bakteriye kar┼č─▒ antibakteriyel etki yaratabilir. Pn├Âmokok, streptokok ve stafilakok aureus bunlara dahildir.

Antifilojistik etkisi: Kordisepsin bu niteli─či hidrokortizondan 3 kat daha y├╝ksektir. ├ľl├ž├╝l├╝ bir ┼čekilde kan damarlar─▒n─▒ geni┼čleterek kalp ve akci─čerdeki kan dola┼č─▒m─▒n─▒ yo─čunla┼čt─▒r─▒r. Kordiseps, koroner damardaki kan dola┼č─▒m─▒n─▒ d├╝zenlendi─či i├žin, damarda t─▒kan─▒kl─▒k yaratan p─▒ht─▒n─▒n olu┼čmas─▒n─▒ engelleyebilir.

Kordiseps, yorgunlu─ča kar┼č─▒ direnci artt─▒rabilir, oksijen a├žl─▒─č─▒na kar┼č─▒ dayan─▒kl─▒l─▒k sa─člar ve kandaki lipid seviyesini azaltabilir. Sinir sistemini rahatlat─▒r. Ayr─▒ca h├╝crelerin antioksidan yetene─čini artt─▒rabilirle gibi farmakolojik ├Âzellikler ta┼č─▒maktad─▒r.

Yukar─▒da bahsetti─čimiz b├╝t├╝n farmakolojik etkileri, kordisepsin bir├žok hastal─▒─č─▒n tedavisinde kullan─▒m─▒ i├žin bilimsel bir temel olu┼čturmaktad─▒r. ├çe┼čitli laboratuvar ara┼čt─▒rmalar─▒ndan ve hastane g├Âzetimlerinden sonra kordisepsin ├╝├ž ├Ânemli ├Âzelli─či vurgulanmaktad─▒r.

  • ├çok geni┼č ama├žl─▒ kullan─▒m kapasitesi
  • Hastal─▒k tedavisini destekleyerek
  • ├çok daha etkili sonu├žlar al─▒nmas─▒
  • Toksin i├žermemesi ve hi├žbir yan etkisinin bulunmamas─▒d─▒r.

Kordisepsin G├Âsterdi─či ─░yile┼čtirici Etkiler

Solunum yollar─▒ rahats─▒zl─▒klar─▒: ├Âks├╝r├╝k, nefes darl─▒─č─▒, nefes yetmezli─či, terleme, akci─čer zay─▒fl─▒─č─▒ndan kaynaklanan halsizlik, bitkinlik vb. Bu ├╝r├╝n├╝ kullanarak rahats─▒zl─▒klar─▒n giderilmesine ve zat├╝rree, ast─▒m, amfizem gibi hastal─▒klar─▒n tedavisinde h─▒zl─▒ bir iyile┼čtirici etkiye sahip oldu─čunu g├Âreceksiniz ve ├žok iyi bir sonuca ula┼č─▒rs─▒n─▒z.

B├Âbrek hastal─▒klar─▒: Modern t─▒p taraf─▒ndan kordisepsin b├Âbreklerdeki metabolizmay─▒ iyile┼čtirdi─či kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. Kordisepsin iyile┼čtirici etkileri, b├Âbrek h├╝crelerinin t├╝m fonksiyonlar─▒n─▒n daha h─▒zl─▒ ger├žekle┼čtirilmesi idrardaki toksinlerin ekskresyonu ger├žekle┼čmektedir. ─░la├ž tedavilerinin b├Âbrek dokular─▒na ve kanallar─▒na verdi─či patolojik hasarlar, kordiseps taraf─▒ndan onar─▒lmaktad─▒r. B├Âbreklerin yeniden enfeksiyon kapmas─▒n─▒ ve hiperfosforemiyi ├Ânler. B├Âbrek ve akci─čer hastal─▒klar─▒nda g├Âr├╝len bel ve ayak a─čr─▒lar─▒, emisyon ve s─▒k idrara ├ž─▒kma sorunlar─▒n─▒n giderilmesi a├ž─▒s─▒ndan kordiseps ├žok iyi sonu├žlar verebilmektedir.

Kalp damarlar─▒ hastal─▒klar─▒: Kordiseps, koroner damarlardaki kan dola┼č─▒m─▒n─▒ s├╝rekli belli bir hacim ve h─▒zda tutma ve kandaki kalsiyum ve fosfor dengesini sa─člama konusunda ├žok etkilidir. Koroner hastal─▒klar─▒n s├╝rekli tedavisinde ├žok de─čerli bir ila├ž olan kordiseps, koroner damarlardaki kolajen t├╝remesi, trombositlerin olu┼čum ve geli┼čimini durdurma konusunda da ├žok iyi bir etki g├Âstermektedir. ─░nhibisyon kat say─▒s─▒ %13.3 ila %48.5ÔÇ▓e ula┼čmaktad─▒r.

Hepatit ve karaci─čer sirozu: Kordiseps karaci─čerin t├╝m fonksiyonlar─▒n─▒ do─črudan iyile┼čtirme g├╝c├╝ne sahiptir. ┼×u anda ├çinÔÇÖde karaci─čer sirozu tedavisinde kullan─▒lan en iyi ├žaredir. ─░thal edilen enterferans ila├žlar sar─▒ ─▒rktaki insanlar i├žin ├žok b├╝y├╝k etkiye sahip de─čildir ve ayr─▒ca kordiseps i├žeren ├╝r├╝nlerle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda, fiyat─▒n─▒n ├žok daha y├╝ksek oldu─ču g├Âr├╝lmektedir.

Kan hastal─▒klar─▒: Kandaki trombositlerin normal say─▒da bulunmas─▒na ra─čmen v├╝cutta ├že┼čitli kanamalar─▒n meydana gelmesi (protopati atrombositopenik purpura) destek tedavisinde ├žok a├ž─▒k yarar─▒ g├Âr├╝lmektedir. L├Âsemi hastal─▒─č─▒n─▒n tedavisinde kordiseps ile yap─▒lan destek tedavisi, belli bir etki g├Âstererek l├Âseminin, kan kanserine d├Ân├╝┼čmesini ├Ânlemektedir.

Kanser hastal─▒klar─▒: Kordisepsin geni┼č kapsaml─▒ farmakolojik ├Âzellikleri insan v├╝cudunda karaci─čer, b├Âbrek, kan damarlar─▒ ve solunum organlar─▒ gibi en ├Ânemli organlar ├╝zerinde yenileme etkisi g├Âsterdi─či i├žin, tedavide bu ├╝r├╝n kanserin son a┼čamas─▒nda dahi iyile┼čtirici etkiler g├Âstermektedir. Yukar─▒da belirtmi┼č oldu─čumuz ├╝zere kordiseps, ├Ânemli organlardaki k├Ât├╝ huylu t├╝m├Ârlerin h├╝cre merkezlerine do─črudan m├╝dahale ederek hasta organ─▒n iyile┼čmesine yard─▒mc─▒ olmaktad─▒r. Bu etkinin yan─▒ s─▒ra kordiseps l├Âkosit faaliyetlerini artt─▒rarak kimya terapisinin daha etkili olmas─▒n─▒ sa─člar. ─░yi huylu beyin t├╝m├Âr├╝ olan hastalar─▒n s├╝rekli tedavisinde kordiseps kusursuz bir ├žaredir.

Antitoksin faaliyetleri: Kordiseps toksin i├žermeyen, tamamen do─čal bir madde olmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, metabolizmay─▒ iyile┼čtirerek karaci─čer, b├Âbrek, akci─čer gibi organlar─▒n h├╝cre yenilenmesine ve t├╝m v├╝cudun toksinler ve ila├ž kal─▒nt─▒lar─▒ndan ar─▒nd─▒r─▒lmas─▒na yard─▒mc─▒ olmaktad─▒r.

G├╝nl├╝k Hayatta Kordisepsin Genel Sa─čl─▒k Kazand─▒r─▒c─▒ Etkileri

Kordiseps ÔÇťg├╝├žlendirme ve yeniden olu┼čturmaÔÇŁ etkisine sahip m├╝kemmel bir ├╝r├╝nd├╝r. Hastal─▒klar─▒ iyile┼čtirmek ve insan─▒ hastal─▒klardan korumak i├žin kusursuz bir ├╝r├╝nd├╝r. ÔÇťTianshi Kordiseps Kaps├╝lleriÔÇŁ do─čuda bulunan kordisepsin do─čal miselininden ├╝retilmektedir. Modern teknoloji kullan─▒larak elde edilen kordiseps ├Âzlerinin mayalanma s├╝resi tamamland─▒ktan sonra elde edilen k─▒vam toz haline getirilerek yumu┼čak kaps├╝llere doldurulur. Kordiseps, insan─▒n ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini g├╝├žlendirip, v├╝cudun dayan─▒kl─▒l─▒k g├╝c├╝n├╝ artt─▒rarak, kanser h├╝crelerini ve ├Âzellikle t├╝m├Âr t├╝rlerini yenmektedir. Bu ├╝r├╝n, hormonlar ve benzer uyar─▒c─▒ maddeler i├žermemektedir. B├╝nyesi zay─▒f olan, ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ alt seviyede olan, ├žabuk yorulan, obezite ve kanser hastal─▒klar─▒ olan insanlar i├žin m├╝kemmel bir ├╝r├╝nd├╝r.

Bal─▒klar Nas─▒l ├ťrer?

BALIKLAR NASIL ├ťRER?

Baz─▒ k├Âpek bal─▒klar─▒, balinalar, yunus bal─▒klar─▒ ve ├Âteki k─▒k─▒rdakl─▒ bal─▒klar, do─čurarak ├╝rer. ├ço─ču bal─▒klar da yumurtlayarak nesillerini devam ettirir. Her cins bal─▒k, belirli d├Ânemlerde ├╝reme faaliyetine ba┼člar. Bu d├Ânemde erkek bal─▒klar─▒n rengi de─či┼čir. Erkek ve di┼či bal─▒k, birbirlerine kanatlar─▒ veya v├╝cutlar─▒yla sinyal g├Ânderir. ─░┼čaretle┼čtikten sonra, di┼či bal─▒k yumurtlar. Erkek bal─▒k da spermalar─▒n b─▒rak─▒r. Spermalar─▒n bir k─▒sm─▒ gider yumurtalar─▒ d├Âller. Bal─▒klar ├že┼čitli sinyallerle anla┼č─▒rlar, konu┼čurlar. Baz─▒ erkek bal─▒klar, di┼čilerinin yumurtlamas─▒ i├žin yuvalar haz─▒rlar. Yuvalar, deniz veya nehir yataklar─▒nda kaz─▒lm─▒┼č bir ├žukur veya bitkilerden yap─▒lm─▒┼č bir k├╝mecik olabilir. Bal─▒k yumurtalar─▒ umumiyetle k├╝re ┼čeklindedir ve yakla┼č─▒k olarak ├╝├ž milimetre ├žap─▒ndad─▒r. Yumurtalar─▒n bir k─▒sm─▒, engin denizlerin ├╝st├╝nde y├╝zerken, bir k─▒sm─▒ da derinliklerde kal─▒r. Her ne kadar, di┼či bal─▒kla erkek bal─▒k anla┼č─▒p, yumurtalar─▒n─▒ ve spermalar─▒n─▒ bir yere b─▒raksalar da, nokta gibi spermalar─▒n, derin denizlerde veya akan dere i├žinde, gidip yumurtalar─▒ bulmas─▒ ve onlar─▒ d├Âllemesi ┼ča┼č─▒lacak bir haldir. D├Âllenmi┼č yumurta i├žinde h├╝creler, b├Âl├╝nerek ├žo─čal─▒r ve bal─▒k ┼čeklini alma─ča ba┼člar. Hangi ilim ve hangi irade, milyarlarca bal─▒k yumurtas─▒ i├žinde faaliyetini g├Âsteriyor ve h├╝cre tu─člalar─▒n─▒ ├╝st ├╝ste y─▒─čarak, t─▒pk─▒ anne veya babaya benzeyen bal─▒─č─▒ te┼čekk├╝l ettiriyor. E─čer bunu yapan sebepler maddi olsa idi, her bir yumurtan─▒n ba┼č─▒nda bulunmal─▒d─▒r.

Bal─▒─č─▒ meydana getiren ve ├žo─čalan canl─▒ h├╝creler, yumurtay─▒ meydana getiren yumurta sar─▒s─▒yla beslenir. ─░l├óhi tanzime bak─▒n─▒z ki, canl─▒ h├╝crelerin bal─▒k avlayamayaca─č─▒ bilindi─činden, onlara g─▒da olacak yumurta sar─▒s─▒, daha bal─▒k yumurtlamadan karn─▒nda haz─▒rlanm─▒┼č! Bebek mamalar─▒ im├ól eden fabrikalar, maman─▒n form├╝l├╝nde bir de─či┼čiklik yapsa, ├žocuklar─▒ beslemez, belki zehir olur. Bal─▒k karn─▒nda imal edilen yumurta sar─▒lar─▒ en hassas form├╝llerle, yanl─▒┼čs─▒z, kusursuz haz─▒rlanm─▒┼č en tabii g─▒da maddesidir. ├ço─čalan h├╝crelerle, yumurta sar─▒s─▒ aras─▒nda kan damarlar─▒ te┼čekk├╝l eder. Bu damarlar kanal─▒yla hen├╝z te┼čekk├╝l etmemi┼č bal─▒k beslenir. Aradan bir ay kadar zaman ge├žince, bal─▒k tamamlanm─▒┼č, yumurta kabu─čundan ├ž─▒kma vakii gelmi┼č demektir. Bu arada zaten yumurta kabu─ču da yumu┼čar. K├╝├ž├╝k bal─▒klar d─▒┼čar─▒ ├ž─▒k─▒nca, daha evvel e─čitilmi┼čler gibi, y├╝zme─če ba┼člar. H├ól├ó ba─čl─▒ bulundu─ču yumurta sar─▒s─▒ bitinceye kadar onunla beslenir, sonra avlanmaya koyulurlar. Deniz at─▒ ve y─▒lan i─čnesi gibi baz─▒ bal─▒klar da, daha garip ├╝reme d├╝zeni kurulmu┼č. Bunlar─▒n, erkeklerinin karn─▒ ├╝zerinde bir kesecik vard─▒r. Di┼či bal─▒k buraya yumurtlar. Yumurtalar hu kese i├žinde d├Âllenir ve yavrular burada, geli┼čir.

Kedi bal─▒─č─▒ gibi baz─▒ bal─▒klar─▒n erkekleri, yumurtalar─▒ a─čz─▒na al─▒r. Yumurtalardan bal─▒k ├ž─▒k─▒ncaya kadar itina ile ta┼č─▒r, sonra d├╝nyaya gelen yavrular─▒ suya b─▒rak─▒rlar. Denizlerde, bir bal─▒k di─čerini yutarken, bunlara yumurtay─▒ bir evl├ót ┼čefkatiyle a─čz─▒nda ta┼č─▒tan sebepler, elbette maddi de─čil, manevidir. Sadece bir sene ya┼čayan bal─▒klar da vard─▒r. Y─▒ll─▒k bal─▒k denilen bu bal─▒klara, deniz atlar─▒, gelyan bal─▒klar─▒ ve c├╝ce kayalar misal alarak verilebilir. Bunlar, kuruyan dere ve ─▒rmaklarda ya┼čar. Sular kesilince, b├╝t├╝n bal─▒klar ├Âl├╝r. Fakat bunlar, daha evvel ├žamura yumurtlam─▒┼člard─▒r. Ya─čmurlar ba┼člay─▒nca sular, yumurtalar─▒n ├╝zerinden yeniden akmaya ba┼člar. Yumurtalar da ├žatlayarak yavru bal─▒klar d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kar, sular─▒ tekrar ┼čenlendirirler. B├Âylece hayat faaliyetleri devam eder, gider. Labaratuvar incelemeleri g├Âstermi┼čtir ki, bu bal─▒klar─▒n yumurtalar─▒ kuru topra─ča bir tohum gibi g├Âm├╝lmedik├že, i├žlerinden bal─▒k ├ž─▒kmamaktad─▒r. Bal─▒klar ya┼čad─▒klar─▒ ortama g├Âre, yumurtalar─▒n─▒ ve ├╝reme ┼čekillerini tanzim eden sebeplerdir. Baz─▒ derin su bal─▒klar─▒, 450 metreden fazla derinliklerde ya┼čar. Buralarda suyun s─▒cakl─▒─č─▒, donma noktas─▒n─▒n biraz ├╝st├╝ndedir. Bunlar─▒n garip ┼čekilleri, g├╝├žs├╝z iskeletleri vard─▒r. Etraftaki besinleri azd─▒r Yakalad─▒klar─▒ yiyeceklerini elden ka├ž─▒rmamalar─▒ gerekir.

Akvaryum Bal─▒klar─▒nda ├ťreme

Akvaryum bal─▒klar─▒ canl─▒ do─čuranlar ve yumurtlayanlar olarak iki gruba ayr─▒l─▒r. Bal─▒klarda do─čun genellikle yalanc─▒ do─čumdur. Hemen b├╝t├╝n bal─▒klar yumurta ile ├╝rer. Canl─▒ do─čuran grubuna dahil di┼či bal─▒klar erkekten spermleri al─▒rlar. V├╝cutlar─▒na depo ederek yumurtalar ana karn─▒nda d├Âllenir. Bu grup bal─▒klar bir kere ├žiftle┼čince 5-6 ay bu tohumla yavru yapmaya devam edebilirler. Bu nedenle sat─▒n ald─▒─č─▒n─▒z bir di┼či bal─▒─č─▒n erkek olmadan devaml─▒ yavru yapt─▒─č─▒n─▒ g├Ârmek olduk├ža ilgin├ž olacakt─▒r. Bal─▒klarda ├╝reme zaman─▒ suyun s─▒cakl─▒─č─▒na ba─čl─▒ olup, akvaryumlarda su s─▒cakl─▒─č─▒ y─▒l boyunca ayn─▒ tutuldu─ču i├žin ├╝reme y─▒l boyu devam edebilir.

null

BALIK T├ťRLER─░

Vatoz (Siyam Bal─▒─č─▒)

Baz─▒ bal─▒klar─▒n son derece ilgin├ž yumurtalar─▒ ve baz─▒lar─▒n─▒n da yumurtalar─▒n─▒ son derece ilgin├ž koruma ┼čekilleri vard─▒r. ├ľrne─čin vatoz bal─▒klar─▒n─▒n yumurtalar─▒n─▒n her biri keratin bir kaps├╝l i├žindedir. Bu kaps├╝llerin rengi siyaht─▒r ve her k├Â┼česinde boynuz bi├žimli birer ├ž─▒k─▒nt─▒ vard─▒r. Siyam bal─▒klar─▒ ise ├ž─▒kard─▒klar─▒ yap─▒┼čkan s├╝m├╝ks├╝ maddenin i├žine hava ├╝fleyerek, su y├╝zeyinde kabarc─▒klardan olu┼čan sallar yaparlar. Di┼činin yumurtlad─▒─č─▒ yumurtay─▒ erkek yakalar, a─čz─▒ndaki s├╝m├╝ks├╝ maddeyle kaplar ve suyun ├╝st├╝ne do─čru y├╝zerek yumurtay─▒ sal─▒n alt─▒na yerle┼čtirir.

Kababurun (Chondrostoma nasus)

├çe┼čitli t├╝rleriyle ├╝lkemizde yayg─▒nd─▒r. G├Âl ve nehirlerin giri┼č-├ž─▒k─▒┼člar─▒n─▒n dibe yak─▒nlar─▒nda ├žak─▒ll─▒ b├Âlgelerde ya┼čar. Boylan 25-40, en ├žok 50 santimetre olur. Ta┼člara yap─▒┼č─▒k yosunlar, bitki k├Âkleri ve dip hayvanlar─▒yla beslenir. Mart-may─▒s aras─▒ ├╝rer ve 100,000ÔÇ▓e yak─▒n yumurtas─▒n─▒ ├žak─▒llar─▒n ├╝st├╝ne yap─▒┼čt─▒r─▒r. Farkl─▒ t├╝rleri, b├Âlgelere g├Âre ├že┼čitli ┼čekillerde de─čerlendirilir.

Kadife Bal─▒─č─▒ (T─▒nca tinca)

Kuzey b├Âlgelerimizin bol bitkili durgun veya yava┼č ak─▒nt─▒l─▒ sular─▒nda ya┼čar. Genelde 30-40 santimetre en ├žok 60-70 santimetre olur. Planktonlar, k├╝├ž├╝k bal─▒klar ve yumu┼čak├žalarla beslenir. G├╝nd├╝zlerini dipte ge├žirip geceleri avlan─▒r. May─▒s-haziran aras─▒ ├╝reme yapar. Eti lezzetlidir. Sazan yeti┼čtiricili─činde yard─▒mc─▒ olarak d├╝┼č├╝n├╝len bir bal─▒kt─▒r. Sportif y├Ân├╝ zevklidir.

Kalkan (Psetta maxima)

Bir dip bal─▒─č─▒ olan kalkan, KaradenizÔÇÖin en tan─▒nm─▒┼č bal─▒klar─▒ndand─▒r. Bo─čazlar, Marmara, Ege ve AkdenizÔÇÖde seyrek rastlan─▒r. Gezici bal─▒k de─čildir. B├╝t├╝n hayat─▒ dipte yatmakla ge├žer. Bat─▒ Akdeniz, Atlas Okyanusu ve ┼×imal DeniziÔÇÖnde, kalkan─▒n di─čer t├╝rleri ya┼čamaktad─▒r. 25-30 y─▒ll─▒k ├Âmr├╝ olan kalkan bal─▒─č─▒, 1 metre boya eri┼čebilir. Sahillerde 5-10 metreden ba┼člayarak 300-400 metre derinliklere inebilir. Et├žil ve fazlas─▒yla obur bir bal─▒kt─▒r. Erkekleri 5-6, di┼čileri ise 6-7 ya┼člar─▒nda olgunla┼č─▒p ├╝remeye ge├žebilir. ├ťremeleri 10-15┬░C sularda nisandan hazirana kadar s├╝rer. Milyonlarca yumurta vermesi yan─▒nda etinin lezzeti ve verimlili─či ile ekonomik de─čeri ├žok y├╝ksektir.

Kanatl─▒ K─▒rlang─▒├ž (Cephalacanthus volitans)

Boylar─▒ 50 santimetreye ula┼čabilen ve k─▒rlang─▒c─▒n bir t├╝r├╝ olan bu bal─▒klar, g├╝zel ve bezeli renkleriyle Ege ve AkdenizÔÇÖde ya┼čar. Su y├╝zeyinden 1-1.5 metre y├╝ksekte 1-10 saniyelik s├╝rede 30-35 mÔÇÖlik u├žu┼člarla denizleri s├╝sler. Sular─▒n ─▒s─▒nmas─▒yla beraber sahillere yakla┼čarak, may─▒s-temmuz aras─▒ ├╝rer. 10-80 metre derinliklerde yumu┼čak├žalar, kabuklular ve b├Âceklerle beslenir.

Karag├Âz (Diplodus vulgaris)

B├╝t├╝n denizlerimizde, ├žo─čunlukla Marmara ve EgeÔÇÖde ─▒l─▒man sular─▒n kayal─▒klar─▒nda ya┼čayan, bol bulunan ve sevilen yerli bal─▒klar─▒m─▒zdand─▒r. S├╝r├╝ler halinde ya┼čar. Sular─▒n ─▒s─▒ ┼čartlar─▒na g├Âre bahar aylar─▒ndan a─čustosa kadar ├╝reme yapar. ├çe┼čitli t├╝rleri sular─▒m─▒zda ya┼čar. Kuyru─ču lekeli ve ├žizgili olan─▒ ─▒sparoz/ispari olarak tan─▒n─▒r. Lezzetli eti ve bol avlan─▒lmas─▒yla ekonomik de─čeri y├╝ksek bir bal─▒kt─▒r.

Kay─▒┼č Bal─▒─č─▒ (Ophidion barbatum)

Denizlerimizde seyrek rastlanan, 2-3 metreden 150 metreye kadar derinliklerde, ├╝st├╝ bitkilerle ├Ârt├╝l├╝ kumsal, ├žak─▒ll─▒ diplerde fazla g├Â├ž etmeden ya┼čayan bir bal─▒kt─▒r. Yumu┼čak├žalar, kabuklular ve k├╝├ž├╝k bal─▒klarla beslenir. Boylan 30 santimetre olabilir. Bahar-yaz sonu ├╝reme yap─▒p 15-18,000 yumurta d├Âker. Eti lezzetlidir. Fakat seyrek bulundu─ču i├žin ekonomik de─čeri yoktur.

Kedi Bal─▒─č─▒ (Scyliorhinus canicula)

K├Âpekbal─▒─č─▒ ailesindendir. S─▒cak ve ─▒l─▒man denizlerin 3 metreden 1,000 metreye varan derinliklerinde fazla g├Â├ž etmeden ya┼čar. Kabuklular, omurgas─▒zlar ve bal─▒klarla beslenir. Boylar─▒ ortalama 80-150 santimetre olur. Ku┼člar gibi ├žiftle┼čip, yumurtlayarak ├╝rer. Bahar aylar─▒nda yumurtalar─▒n─▒ bir torba i├žinde kayal─▒klar aras─▒na b─▒rak─▒r. Bir mevsimde birka├ž kez yumurtlayabilir. Kulu├žka s├╝resi 15 g├╝nd├╝r. Eti lezzetli olup yenilebilir. Ayr─▒ca sportif avc─▒l─▒─č─▒ da yap─▒l─▒r.

Keler (Squatina sguatina)

K├Âpekbal─▒─č─▒ ailesindendir. S─▒cak ve ─▒l─▒man denizlerin 5-100 metre derinlerinde sahil yak─▒nlar─▒nda veya 70-400 metre a├ž─▒klar─▒nda, kumlu, ├žamurlu alanlarda fazla g├Â├ž etmeden ya┼čar. Boyu 2 metreye ula┼čabilir. B├╝y├╝k a─čz─▒yla dipteki ├Âl├╝ veya diri bal─▒klar─▒, omurgas─▒zlarla s├╝r├╝ halindeki bal─▒klar─▒ yutarcas─▒na yiyerek beslenir. Bahar sonu yaz aylar─▒nda di┼čiler, gruplar olu┼čturarak sahillere yak─▒nlarda d├Âllenir. 18-20 ay sonra tek ba┼člar─▒na 10-18 aras─▒ canl─▒ yavru do─čurur. Y├╝zge├žlerinin eti yenebilir, karaci─čerinden ya─č ve vitamin elde edilir.

K─▒kla Lapin (Labrus berggylta)

Il─▒k ve s─▒cak denizlerimizin yosun ve bitkilerle kapl─▒ ta┼čl─▒klar─▒n 2-30 metre derinlerinde ya┼čar. Di┼či ve erkekleri aras─▒nda boy ve renk farklar─▒ g├Âr├╝l├╝r. Boylar─▒ 30-40, en ├žok 60 santimetre (di┼čilerde) olabilir. Yumu┼čak├žalar ve kabuklularla beslenir. Di┼čleri ├žok kuvvetlidir. ├ťremeye yak─▒n erkekleri, deniz bitkileriyle di┼čiye yuva haz─▒rlar. May─▒s-a─čustos aras─▒nda yumurta verir. Eti lezzetlidir. Ayr─▒ca sportif avc─▒l─▒─č─▒ de─čerlidir.

K─▒rlang─▒├ž (Trig├╝a lucema)

Ege, Akdeniz ve MarmaraÔÇÖn─▒n fazla g├Â├ž etmeyen, yerli bal─▒─č─▒d─▒r. K─▒smen KaradenizÔÇÖde rastlan─▒r. Il─▒k denizlerin sahil yak─▒nlar─▒nda 5-300 metre derinliklerin diplerinde ├žiftler halinde ya┼čar. K├╝├ž├╝klerine dervi┼č bal─▒─č─▒ da denir. Ortalama 25-50 santimetre olur. 80 santimetre ve 6-8 kilogram olanlar─▒na rastlan─▒r. 15-20 y─▒ll─▒k ya┼čam─▒ vard─▒r. 3 ya┼č─▒nda olgunla┼č─▒p sahillerden uzakta ├╝remelerini yapar. K├╝├ž├╝k kabuklular, yumu┼čak├žalar, deniz bitkileri ve b├Âceklerle beslenir. Etinin lezzet ve yarar─▒yla, her mevsimde bulunmas─▒yla ekonomik de─čeri y├╝ksektir. Di─čer Akdeniz ve Avrupa ├╝lkelerinde de bol t├╝ketilir.

K─▒rma Mercan (Pagellus aceme)

Mercan ailesindendir. 0-400 metre bazen de 700 metre derinliklere inebilmektedir. Ya┼čam ├ževresi ta┼čl─▒k, kayal─▒k ve dibe yak─▒n yerlerdir. Boylar─▒ 35-40 santimetreye ula┼čabilir. Eti beyaz, gevrek ve lezzetlidir. Marmara, ├çanakkale Bo─čaz─▒ ve EgeÔÇÖde bolca bulunur. Ekonomik de─čeri y├╝ksektir. Denizlerdeki ─▒s─▒ya g├Âre ilkbahardan ba┼člayarak a─čustosa kadar ├╝remeleri s├╝rer. Et├žil bal─▒k olan mercanlar ├že┼čitli k├╝├ž├╝k bal─▒klar, kabuklular ve omurgas─▒zlarla beslenir.

K─▒rm─▒z─▒ Havuzbal─▒─č─▒

Biyolojik ya┼čam─▒ di─čer havuz bal─▒─č─▒ t├╝rleri gibidir.15-20 cm boyu ve renginin g├╝zelli─či ile eski ├ža─člardan beri havuzlar─▒n ┼čimdilerde de akvaryumlar─▒n klasik ve k─▒ymetli bal─▒─č─▒d─▒r. ├çinÔÇÖde ve JaponyaÔÇÖda ├╝retilen ├že┼čitli t├╝rleri ve formlar─▒ vard─▒r.

K─▒z─▒lg├Âz (Rutilus mtilus)

Karadeniz, Trakya, Marmara ve Kuzey Bat─▒ AnadoluÔÇÖnun sahil b├Âlgelerindeki nehirlerde ya┼čar. 25-30, en ├žok 50 santimetreye b├╝y├╝r. K─▒z─▒lkanatla b├╝y├╝k benzerli─či vard─▒r. K├╝├ž├╝k canl─▒lar ve bitkilerle beslenir. Bahar aylar─▒nda ├╝rer ve 50-100,000 yumurta b─▒rak─▒r. Eti de─čerli olmad─▒─č─▒ i├žin daha ziyade yem olarak kullan─▒l─▒r. Nehir ve k─▒y─▒lardaki y─▒rt─▒c─▒ bal─▒klar ve ku┼člar i├žinde iyi bir besindir.

K─▒z─▒lkanat (Scardinius e─▒ythrophthalmus)

Kuzey AnadoluÔÇÖda so─čuk olmayan a─č─▒r ak─▒┼čl─▒ nehirler, g├Âl ve g├Âletlerin yumu┼čak tabanl─▒ zeminlerinde yumu┼čak├žalar ve bitkilerle beslenerek 10-11 y─▒l ya┼čar. 20-40 santimetre boy ve 200-400 gram a─č─▒rl─▒kta olur. 3-4 ya┼č─▒nda olgunla┼č─▒p kg/a─č─▒rl─▒─č─▒na g├Âre 600,000 yumurta d├Âker. Eti lezzetli fakat ├žok ince k─▒l├ž─▒kl─▒ oldu─ču i├žin makbul de─čildir. Turna gibi y─▒rt─▒c─▒ bal─▒klar i├žin de─čerli bir yemdir.

Kocaa─č─▒z (Aspius aspius)

Trakya, Marmara ve Kuzey b├Âlgelerimizin h─▒zl─▒ akarsular─▒nda ya┼čar. Ortalama 60-80, en ├žok 100 santimetre boy ve 2-4 kilogramdan 10 kg a─č─▒rl─▒─ča eri┼čebilirler. Et├žil bir bal─▒kt─▒r, su i├žindeki her t├╝rl├╝ hayvanla beslenir. Erginleri yaln─▒z dola┼č─▒r. Cinsel olgunlu─ča 4-5 ya┼člar─▒nda ula┼č─▒p nisan-temmuz aras─▒nda 80-100,000 yumurta verir. Az lezzetli eti nedeniyle ekonom├«k de─čeri b├Âlgeseldir. Buna kar┼č─▒n olta avc─▒l─▒─č─▒ ├žok zevkli bir bal─▒kt─▒r. Ya┼čam karakteri bu bal─▒─č─▒n ayn─▒ olan ÔÇťaps. voraxÔÇŁ t├╝r├╝ F─▒rat ve Dicle Nehirlerinde yayg─▒nd─▒r. Sis bal─▒─č─▒ olarak tan─▒n─▒r. Boylar─▒ 40 santimetre olur.

Kolyoz (Scomber japonicus)

B├╝t├╝n denizlerimizde bulunmakla beraber daha ├žok Marmara bal─▒─č─▒ say─▒l─▒r. ┼×eklen uskumruya ├žok benzer fakat ayr─▒ bir t├╝rd├╝r. B├╝y├╝k OkyanusÔÇÖta da s├╝r├╝ler halinde ya┼čar. K├╝├ž├╝k bal─▒klar, yavrular ve planktonlarla beslenir. 2-3 ya┼č─▒nda olgunla┼čan di┼čileri temmuz-a─čustos aras─▒ 300-400,000 yumurtas─▒n─▒ denize b─▒rak─▒r. Eti uskumru kadar lezzetli olmamakla beraber, taze-kuru-tuzlu olarak bol t├╝ketilen bir bal─▒kt─▒r.

Denizatlar─▒ (Erke─čin Hamile Kald─▒─č─▒ Tek Canl─▒ T├╝r├╝)

Erkek denizatlar─▒ di┼čilerinden ald─▒klar─▒ yumurtalar─▒ saklayabilecekleri bir kulu├žka kesesine sahiptirler.
Di┼či, embriyolar─▒n─▒ erke─čin kulu├žka kesesinin i├žine b─▒rak─▒r. Erkek de, bu yumurtalar geli┼čip minik birer denizat─▒ olana kadar onlar─▒ kesesinin i├žindeki plasenta benzeri s─▒v─▒ ile besler ve kulu├žka kesesinin i├ž dokusunda bulunan k─▒lcal damarlar arac─▒l─▒─č─▒yla yumurtalara oksijen sa─člar. Erke─čin hamilelik s├╝resi yakla┼č─▒k 10 ile 42 g├╝n aras─▒d─▒r. Bu s├╝re boyunca di┼či her sabah e┼čini ziyaret eder. Bu ziyaretler ve selamla┼čma davran─▒┼člar─▒, di┼čiye e┼činin do─čum zaman─▒ hakk─▒nda fikir verir ve bu zaman i├žinde di┼či, yeni yumurtlama i├žin haz─▒rlan─▒r.

null

Aterina Bal─▒klar─▒n─▒n Tehlikeli Yolculu─ču

Aterina bal─▒klar─▒ di─čer bal─▒klardan farkl─▒ olarak yumurtalar─▒n─▒ karada topra─č─▒n i├žine g├Âmerler, ├ž├╝nk├╝ yumurtalar─▒ ancak b├Âyle bir ortamda geli┼čebilir. Ancak aterinalar i├žin karaya k─▒sa s├╝reli─čine bile ├ž─▒kmak ├Âl├╝m demektir. Ama bu tehlikeye ra─čmen bunu yaparlar ├ž├╝nk├╝ e─čer yapmazlarsa bu, nesillerinin sonu olacakt─▒r. Bu bal─▒klar, en uygun zaman ve en uygun ko┼čullarda karaya ├ž─▒karlar. Aterinalar yumurtalar─▒n─▒ kuma g├Âmmek i├žin dolunay vaktini beklerler. ├ç├╝nk├╝ dolunay oldu─čunda, dalgalar kabararak t├╝m kumsal─▒ kaplar. Aterina bal─▒klar─▒, yakla┼č─▒k ├╝├ž saat s├╝ren denizin kabarma vaktini kollar ve onlar─▒ k─▒y─▒ya ula┼čt─▒racak olan en y├╝ksek dalgan─▒n i├žine kendilerine atarlar. Karaya bu yolla ├ž─▒kmay─▒ ba┼čaran di┼či aterinalar suyun d─▒┼č─▒nda kald─▒klar─▒ bu k─▒sac─▒k zaman aral─▒─č─▒nda, ustaca k─▒vr─▒l─▒p b├╝k├╝lerek kumun yakla┼č─▒k 5 cm derinli─čine yumurtalar─▒n─▒ b─▒rak─▒rlar. Ancak tehlike bununla bitmez, aterina bal─▒klar─▒ denize geri d├Ânebilmek i├žin, deniz geri ├žekilmeden ├Ânce yumurtalar─▒n─▒ kuma g├Âmmek zorundad─▒rlar. Geri ├žekilme vaktini ka├ž─▒rmalar─▒ durumunda ise karada kal─▒p ya┼čamlar─▒n─▒ kaybedeceklerdir. G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi bu bal─▒klar yumurtalar─▒n─▒n en sa─čl─▒kl─▒ ┼čekilde geli┼čebilmesi i├žin b├╝y├╝k bir fedakarl─▒kta bulunmakta ve kendilerini ├žok b├╝y├╝k bir riske sokmaktad─▒rlar. Ayn─▒ zamanda da son derece ak─▒lc─▒ hareket etmektedirler.

Bir Aterina bal─▒─č─▒n─▒n yumurtlamak i├žin g├Âze ald─▒─č─▒ tehlikeler ve sergiledi─či ak─▒lc─▒ davran─▒┼člar ├╝zerinde d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde, bu bal─▒─č─▒n d─▒┼č─▒nda bir akl─▒n ve ┼čuurun varl─▒─č─▒ a├ž─▒k├ža g├Âr├╝l├╝r. Yumurtlamak i├žin y├╝zlerce kolay y├Ântem varken Aterina bal─▒─č─▒ yumurtalar─▒n─▒ kuma g├Âmmeyi tercih eder. Bu bal─▒─č─▒n, evrim teorisinin iddia etti─či gibi yumurtalar─▒n─▒ kuma g├Âmmek ┼čeklinde bir al─▒┼čkanl─▒─č─▒ tesad├╝fler sonucunda edindi─čini varsayal─▒m. Bu durumda ne olur? Bal─▒k daha ilk a┼čamada kuma ula┼čarak yumurtalar─▒n─▒ g├Âmme ├žabas─▒ s─▒ras─▒nda ├Âl├╝r. Deneme yan─▒lma yoluyla en uygun zaman─▒ bulmas─▒na kesinlikle izin vermeyecek ko┼čullarla kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r ve bu durumda bal─▒─č─▒n neslinin devam etmesi imkans─▒zd─▒r. ├çok a├ž─▒kt─▒r ki, Aterina yumurtalar─▒n─▒ kumun i├žinde yeti┼čebilecek ┼čekilde yaratan Allah, bal─▒klara kuma ula┼čacaklar─▒ en uygun zaman─▒ da ilham etmekte ve b├Âylece onlar─▒n ya┼čamalar─▒n─▒ ve ├╝remelerini sa─člamaktad─▒r.

Yay Y├╝zge├ž Bal─▒─č─▒n─▒n Yumurtalar─▒ ─░├žin Haz─▒rlad─▒─č─▒ Yosundan Ev

Di┼či yay y├╝zge├ž bal─▒─č─▒, May─▒sÔÇÖtan Haziran ay─▒na kadar olan d├Ânemde yumurtlar. Bu d├Ânemde, kuyruk dibindeki koyu renkli bene─či daha belirgin bir hal al─▒r. Bir g├Âl ya da akarsuyun kenar─▒nda yosunlu bir yer se├žerek, kendisine daire bi├žiminde bir yuva yapar. Erkek bal─▒k da, yuva yap─▒m─▒ s─▒ras─▒nda, d├Âne d├Âne y├╝zerek bitkileri a┼ča─č─▒ do─čru bast─▒r─▒r. Di┼či, yumurtalar─▒ b─▒rak─▒nca yumurtalar bitkilerin saplar─▒na ve yapraklar─▒na yap─▒┼č─▒rlar. Erkek bal─▒k da yumurtalar─▒n ba┼č─▒nda n├Âbet tutmaya ba┼člar. Daha sonra da yine d├Âne d├Âne y├╝zerek bir su ak─▒m─▒ olu┼čturur ve b├Âylelikle yumurtalar─▒ havaland─▒r─▒r. Ayr─▒ca erkek yay y├╝zge├ž bal─▒─č─▒ yavrular─▒n─▒, boylar─▒ 10 santimetre oluncaya kadar korur.

├ťremek ─░├žin Uzun Yollar Kat eden Bir Di─čer Canl─▒: Gri Balina

Her y─▒l Aral─▒k ve Ocak aylar─▒nda gri balina Kuzey Buz DeniziÔÇÖnden yola ├ž─▒kar ve Kuzey AmerikaÔÇÖn─▒n g├╝neybat─▒ sahillerinden ge├žerek KaliforniyaÔÇÖya do─čru y├╝zer. Amac─▒ do─čurmak i├žin ─▒l─▒k sulara ula┼čmakt─▒r. ─░lgin├ž olan ise, gri balina bu yolculu─ču s─▒ras─▒nda hi├žbir ┼čey yemez. Ancak ├Ânceden tedbirini alm─▒┼č ve uzun yaz g├╝nleri boyunca, kuzeyin besin y├Ân├╝nden zengin sular─▒ndaki yiyeceklerle kendine enerji depolam─▒┼čt─▒r. Gri balina, Bat─▒ MeksikaÔÇÖn─▒n tropikal sular─▒na ula┼č─▒r ula┼čmaz do─čum yapar. Yavrular, annelerinin s├╝tleriyle beslenir ve ya─č takviyesi yaparlar, b├Âylece di─čer gri balinalarla Mart ay─▒nda Kuzey DeniziÔÇÖne do─čru yapacaklar─▒ g├Â├ž i├žin g├╝├ž kazanm─▒┼č olurlar.

Sihlid Bal─▒klar─▒n─▒n ─░tinal─▒ Bak─▒m─▒

Di┼či ve erkek sihlid bal─▒klar─▒ yumurtalar─▒ ve yavrular─▒yla yak─▒ndan ilgilenirler. Bal─▒klardan biri, yumurtalar─▒n bulundu─ču yerin yukar─▒s─▒nda durur ve devaml─▒ olarak kuyruk ve y├╝zge├žleriyle onlar─▒ yelpazeler. Di┼čiyle erkek birka├ž dakikada bir n├Âbet de─či┼čtirirler. Yelpazelemenin amac─▒ yumurtalar─▒n iyi geli┼čebilmeleri i├žin daha fazla oksijen sa─člamakt─▒r. Bu ├žal─▒┼čma ayr─▒ca mantar sporlar─▒n─▒n yumurtalar─▒n ├╝zerine yerle┼čerek geli┼čmelerini de ├Ânler. Sihlidlerin yumurtalar─▒yla ilgilenmelerinin temelinde yumurtalar─▒n temizli─činin sa─članmas─▒ vard─▒r. Bunun i├žin d├Âllenmemi┼č yumurtalar─▒ da yiyerek geriye kalan sa─čl─▒kl─▒ yumurtalar─▒n hastalanmas─▒n─▒ ├Ânlerler. Daha sonraki evrede ise yumurtalar─▒ bulunduklar─▒ yerlerinden alarak kumda kazd─▒klar─▒ oyuklardan birine g├Ât├╝r├╝rler. Ta┼č─▒ma i┼člemini ise her seferinde a─č─▒zlar─▒na birka├ž yumurta alarak yaparlar. Biri ├žukura giderken, di─čeri n├Âbet bekler. Daha sonra yine ayn─▒ i┼člem tekrarlan─▒r. Yavrular yumurtadan ├ž─▒kt─▒klar─▒ zaman di┼čiyle erkek onlar─▒ dikkatle korur. Genellikle yumurtadan yeni ├ž─▒kan yavrular hep bir arada kal─▒rlar, gruptan biri ayr─▒ld─▒─č─▒nda di┼či ya da erkek bu yavruyu a─čz─▒na alarak tekrar di─čerlerinin yan─▒na g├Ât├╝r├╝r.

Temizlik konusunda hassas olan tek canl─▒, Sihlid bal─▒klar─▒ da de─čildir. ├ľrne─čin di┼či k─▒rkayak, yumurtalar─▒n─▒ herhangi bir mantar tehlikesine kar┼č─▒ korumak i├žin onlar─▒ s─▒k s─▒k yalar. Daha sonra onlar─▒n etraf─▒nda b├╝k├╝lerek, yavrular yumurtadan ├ž─▒kana kadar onlar─▒ d├╝┼čmanlar─▒ndan korur. Di┼či ahtapot ise yumurtalar─▒n─▒ bir kaya oyu─čuna koyarak onlar─▒ s├╝rekli izler. Dokuna├žlar─▒yla da d├╝zenli olarak temizler ve temiz su ile onlar─▒ durular.

Brevis salyangoz ├žikliti (Neoamprologus brevis)

Bilimsel g├Âzlemlemeler i├žin do─čadan al─▒n─▒p akvaryumda tutulan ilk ciklit turudur. 6 cmÔÇÖlik boyuna ra─čmen di─čer b├╝y├╝k Tanganika G├Âl├╝ ciklitleri ile uyum i├žersinde ya┼čayabilirler. D─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼člerinden erkek di┼či ayr─▒m─▒n─▒ yapmak zordur ama yeti┼čkin di┼čilerin erkeklere g├Âre daha k├╝├ž├╝k boylu olmalar─▒ bu ayr─▒m─▒ kolayla┼čt─▒r─▒r. Tanganika G├Âl├╝ÔÇÖn├╝n neothauma t├╝r salyangozlar─▒n bulundu─ču ├žamurlu ve kumlu b├Âlgeleri, bu bal─▒─č─▒n do─čal ya┼čama alan─▒d─▒r. Bu y├╝zden akvaryumlarda da bolca bo┼č salyangoz kabu─ču bulunmas─▒ gereklidir. Akvaryum ta┼člar ve bitkilerle bezenmeli ama bal─▒klar─▒n gezinebilecekleri geni┼čliklerde kumluk alanlar bulunacak ┼čekilde dekore edilmelidir. Bu ciklitler i├žin salyangoz kabuklar─▒n─▒n nemi kabuklar─▒n s─▒─č─▒nma ve ├╝reme yerleri olmas─▒d─▒r. Kabuklar─▒ a─čz─▒ a├ž─▒k kalacak ┼čekilde kuma g├Âmer ve tehlike an─▒nda i├žine saklan─▒rlar. Akvaryumcularda Neothauma cinsi salyangoz kabu─ču bulmak zor ise benzer bir yap─▒ya sahip, yenilebilen salyangoz kabu─ču da ayn─▒ i┼člevi g├Ârecektir. ├ťreme d├Âneminde di┼či bal─▒k, kuma g├Âmd├╝─č├╝ salyangoz kabu─čunun 20-30 kadar yumurta b─▒rak─▒r. Yumurtlamadan sonra di┼či d├╝zenli olarak kabu─čun a─č─▒z k─▒sm─▒nda yapt─▒─č─▒ kuyruk hareketleriyle i├žeriye taze suyun girmesini sa─člar. Teritoryal erkek yumurtalar ve yavrularla do─črudan ilgilenmese de geni┼č bir s─▒n─▒r ├žizgisi i├žinde yuvan─▒n di─čer bal─▒klara kar┼č─▒ korunmas─▒n─▒ sa─člar. 27┬░C s─▒cakl─▒kta 5-6 g├╝n sonra yumurtadan ├ž─▒kan yavrular artemia larvas─▒ ve kaliteli toz yavru yemleriyle beslenebilirler. Di┼či yavrular─▒na bakmay─▒ ve onlar─▒ korumay─▒ 2 hafta daha devam ettirecektir. Erkekler 6, di┼čiler 4 cm. kadar b├╝y├╝r. Bu bal─▒klar et├žildir. T├╝re ├Âzg├╝ karma akvaryumlarda beslenebilirler, en az 100 litrelik bir akvaryum gerekir. Bak─▒m─▒ tecr├╝be ister. pH 7.5-8.5 aras─▒nda olmal─▒d─▒r. 4-28┬░C aras─▒ndaki s─▒cakl─▒k uygundur.

Brikardi (Neolamprologus brichardi)

null

Tanganika Gol├╝ÔÇÖn├╝n kayal─▒k k─▒y─▒lar─▒ndaki s─▒─č kesimler bu bal─▒─č─▒n do─čal ya┼čam alanlar─▒d─▒r. Erkekleri 9-10 cm. b├╝y├╝yebilir. Di┼čiler daha k├╝├ž├╝kt├╝r. Ayr─▒ca erkeklerin al─▒n k─▒sm─▒ daha yuvarlakt─▒r. Kendi grubunun d─▒┼č─▒ndaki bal─▒klara kar┼č─▒ sald─▒rgand─▒r. T├╝re ├Âzg├╝ karma akvaryumlarda beslenmelidirler. Kendinden daha k├╝├ž├╝k yap─▒l─▒ bal─▒klara zarar verebilir. En az 150 litrelik akvaryumlarda beslenmesi gerekir. pH 7.5-8.5 aras─▒nda olmal─▒d─▒r. S─▒cakl─▒─č─▒n 23-25C aras─▒nda olmas─▒ uygundur. Genellikle et├žil beslenen brikardiler do─čada k├╝├ž├╝k su canl─▒lar─▒yla beslenirler. Akvaryumda bunlara canl─▒ yem, midye, k─▒y─▒lm─▒┼č karides verilebilir. Bak─▒m─▒ tecr├╝be ister. Yumurtalar─▒n─▒ kaya kovuklar─▒na b─▒rak─▒r. Di┼či fazlas─▒ olmad─▒─č─▒ s├╝rece monogamiktirler. ├çiftlerin olu┼čabilmesi i├žin en uygun y├Ântem, bir grup gen bal─▒─č─▒ bir araya koymakt─▒r. Ortalama 50-100 yumurta gizli kaya kovuklar─▒na b─▒rak─▒l─▒r. B├Âlge s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde ├žok iyi korunan yavrular, b├╝y├╝d├╝kten sonra da ebeveynler taraf─▒ndan kovalanmaz ve yeni karde┼člerinin bak─▒m─▒na yard─▒mc─▒ olurlar. B├Âylece, do─čada da g├Âr├╝len, yabanc─▒ bal─▒klar─▒n sokulmad─▒─č─▒ akraba kolonileri olu┼čur. Yava┼č b├╝y├╝yen yavrular, yakla┼č─▒k 8 ayda, boylar─▒ 4 cm iken cinsel olgunlu─ča ula┼č─▒rlar.

Frontoza (Cyphotilapia frontosa)

null

Tanganika Gol├╝ÔÇÖn├╝n kayal─▒k k─▒s─▒mlar─▒nda ya┼čarlar. Olduk├ža sa─člam, iri yap─▒l─▒ ve sert bal─▒klard─▒r. Bak─▒m─▒ tecr├╝be gerektirir. En az 250 litrelik bir akvaryumda bak─▒lmal─▒d─▒rlar. Erkekler 35, di┼čiler 25 cm. kadar b├╝y├╝yebilirler. pH 8-9 aras─▒nda olmal─▒d─▒r. 24-28┬░C s─▒cakl─▒k uygundur. Erkek-di┼či ayr─▒m─▒ ok belirgin olmasa da erkekler daha iri yap─▒l─▒d─▒r. Ayr─▒ca erkeklerde al─▒n h├Ârg├╝├ž daha belirgindir. Erkeklerin y├╝zge├žleri di┼čilerinkilerden daha g├╝├žl├╝d├╝r. Di┼či, yumurtalar─▒n─▒ d├╝z bir y├╝zeye yap─▒┼čt─▒r─▒r. Uygun ┼čartlar sa─čland─▒─č─▒nda ├╝retimi zor say─▒lmaz. Erkek bal─▒k yumurtalar─▒ d├Âlledikten sonra di┼či bal─▒k yumurtalar─▒ toplar ve a─čz─▒nda kulu├žkaya b─▒rak─▒r. Yakla┼č─▒k 1 ay sonra yavrular ├ž─▒kar. Etil bir bal─▒k olan frontoza, protein a─č─▒rl─▒kl─▒ yemlerle beslenmelidir. Bah├že solucan─▒, artemia gibi canl─▒ yemler de verilebilir.

Kalvus (Altolamprologus calvus)

null

Tanganika Gol├╝ÔÇÖn├╝n s─▒─č ve kayal─▒k k─▒s─▒mlar─▒nda ya┼čar. Erkekleri 13 cm. boya ula┼č─▒rken di┼čiler 10 cm. boya ula┼čabilir. T├╝re ├Âzg├╝ karma akvaryumlarda beslenmelidir. T├╝rda┼člar─▒na kar┼č─▒ sald─▒rgand─▒r. Yutamayaca─č─▒ boydaki farkl─▒ bal─▒klar i├žin ise zarars─▒zd─▒r. Yava┼č bir bal─▒k oldu─ču i├žin h─▒zl─▒ bal─▒klar─▒n bulundu─ču bir akvaryumda yeterince beslenemeyebilir. Et├žil bir bal─▒kt─▒r. Bu y├╝zden protein a─č─▒rl─▒kl─▒ beslenmeli, s─▒k s─▒k canl─▒ yem takviyesi yap─▒lmal─▒d─▒r. pH 7.5-8.5 aras─▒nda olmal─▒d─▒r. 24-26┬░C s─▒cakl─▒k uygundur. Bak─▒m─▒ tecr├╝be gerektiren bu bal─▒k en az 150 litrelik akvaryumda beslenmelidir. Di┼či, 100 kadar yumurtas─▒n─▒ bir kovu─čundaki dik bir y├╝zeye s─▒ralar. Genelde yumurtalar─▒n yar─▒s─▒ndan ├žo─ču a├ž─▒lmadan bozulur. Yavrular da olduk├ža yava┼č b├╝y├╝rler. 12 ayda erkekler yakla┼č─▒k 5,5 cm, di┼čiler 3,75 cm boydayken cinsel olgunlu─ča ula┼č─▒rlar.

Leptosoma (Cyprichromis leptosoma)

null

Tanganika G├Âl├╝ÔÇÖn├╝n g├╝neyindeki b├Âl├╝mlerde ya┼čarlar. 9-10 cm. boya ula┼čabilirler. Erkekler di┼čilerden biraz daha iricedir. Karma akvaryumlarda beslenilmelidir. Etil beslenir. K├╝├ž├╝k su canl─▒lar─▒ yerler. Bak─▒m─▒ tecr├╝be gerektiren bu bal─▒k en az 150 litrelik bir akvaryumda bak─▒lmal─▒d─▒r. pH 7.5-8.5 aras─▒nda olmal─▒d─▒r. 23-26┬░C s─▒cakl─▒k uygundur. En az 6 bireyden olu┼čan bir grup i├žinde beslenmesi gereken bir s├╝r├╝ bal─▒─č─▒d─▒r. Suyun daha ├žok s├╝t d├╝zeylerinde kal─▒rlar ve geni┼č y├╝zme alan─▒ gerektirirler. Bu hareketli t├╝r├╝n beslenece─či akvaryum en az 200 litre hacminde olmal─▒d─▒r. Kumu kazmaz ve bitkilere zarar vermez. ├çok iyi s─▒├žrad─▒─č─▒ i├žin b├╝t├╝n y├╝zeyi kapatan bir akvaryum kapa─č─▒ kullan─▒lmal─▒d─▒r. Di─čer bir├žok Afrika ciklitinin tersine yumurtlama tabanda de─čil, a├ž─▒k suda ger├žekle┼čir. ├çift, birbirinin etraf─▒nda d├Ânerek yumurta b─▒rak─▒r. Di┼či, yumurtalar─▒ yere d├╝┼čmeden a─čz─▒yla yakalar. D├Âllenme yumurtalar di┼činin a─čz─▒ndayken gerekle┼čir. Say─▒s─▒ genelde 20ÔÇ▓yi ge├žmeyen yumurtalar─▒n kulu├žka s├╝resi 25┬░C s─▒cakl─▒kta ortalama 21 g├╝nd├╝r. Yavrular, yumurtadan ├ž─▒kar ├ž─▒kmaz artemia larvalar─▒yla beslenebilecek kadar geli┼čkindirler. Sadece bu t├╝r├╝n ya┼čad─▒─č─▒ akvaryumlarda kulu├žkadaki di┼čileri ayr─▒ bir akvaryuma almak gerekmez; yeti┼čkin Leptosomalar yavrulara dokunmazlar.

Ac─▒bal─▒k (Rhodeus seiceus amarus)

null

Trakya, Marmara ve KaradenizÔÇÖde a─č─▒r ak─▒┼čl─▒ akarsular veya g├Âllerde ya┼čar. Bitkiler ve k├╝├ž├╝k hayvanc─▒klarla beslenir. Ortalama 5-6, en ├žok 9 santimetreye kadar b├╝y├╝r. ├ťreme devresi nisan-haziran aras─▒d─▒r. Di┼čisi uzun hortumuyla yumurtalar─▒n─▒ bir midyenin i├žine ustaca b─▒rak─▒r. Erkek de spermlerini midyenin a├ž─▒l─▒p-kapanarak emdi─či suya b─▒rakarak yumurtalar─▒ d├Âller. 2-3 haftada olgunla┼čan yavrular, midyeyi terk eder. B├Âylece k├╝├ž├╝k c├╝sselerine ra─čmen emniyetli ├╝reme tamamlan─▒r.

Afangus (Aphanius fasciatus)

null

Ege ve AkdenizÔÇÖin sahillerine akan i├ž sularda ya┼čar. ├çe┼čitli t├╝rleri ├╝lkemizde yayg─▒nd─▒r. Nehirlerin yava┼č ak─▒nt─▒l─▒ veya durgun b├Âl├╝mlerinde yuvalan─▒r. Boylan 5-6 santimetre olur. Ac─▒ ve tuzlu sulara da uyum g├Âsterir. Kabuklular ve ├Âzellikle su y├╝zeyindeki sinek-b├Âcek larvalar─▒yla beslenir. Bahar aylar─▒nda ├╝remelerini yap─▒p, yumurtalar─▒n─▒ su bitkilerinin ├╝zerine b─▒rak─▒r. Akvaryum bal─▒─č─▒ olarak da yeti┼čtirilir.

Akya (Lichia amia)

null

Kuzu, ├ž─▒plak, leka ve iskender bal─▒─č─▒ olarak da an─▒l─▒r. Genelde 50-100 santimetre en ├žok 180 santimetre ve 60 kilogram a─č─▒rl─▒kta olabilir. Yumu┼čak├žalar, kabuklular ve k├╝├ž├╝k bal─▒klarla beslenerek, dipte k─▒y─▒lara yak─▒n k├╝├ž├╝k s├╝r├╝ler halinde dola┼č─▒r. Canavar bal─▒klardand─▒r, ├ževresindeki bal─▒klar─▒ yok edercesine yer. Ge├žmi┼čte ├žok avlan─▒lmas─▒ nedeniyle neslinin t├╝kenme tehlikesi vard─▒r. Korunmas─▒ gerekir.

Ankara ├çamurbal─▒─č─▒ (Neomacheilus angorae)

null

Orta ve Do─ču AnadoluÔÇÖnun g├Âl ve akarsular─▒n─▒n ├žamurlu, kumlu ve sazl─▒ zeminlerinde yay─▒l─▒┼č g├Âsterir. Zeminlerden emdi─či ├žamurlardan, k├╝├ž├╝k hayvanlar, b├Âcekler ve larvalar─▒ se├žerek beslenir. ─░smi de oradan gelir. 6-7 santimetreye kadar b├╝y├╝yebilir. ├çok s─▒─č sular─▒n y├╝ksek ─▒s─▒s─▒na dayanabilir. May─▒s-haziran aras─▒nda yap─▒┼čkan yumurtalar─▒n─▒ k─▒y─▒lar─▒n kumluk ve ├žak─▒llar─▒na b─▒rak─▒r. Do─ča dengesini korur.

Ay Bal─▒─č─▒ (Mola mola)

null

Pervane bal─▒─č─▒ da denir. Okyanuslar ve AkdenizÔÇÖin a├ž─▒klar─▒nda uzun g├Â├žler yapmadan, bazen derinlerde, bazen de su y├╝zeyinde yan yatarak dola┼č─▒r. ─░yi y├╝zemeyen, hareketsiz bir bal─▒kt─▒r. Deniz analar─▒, ahtapot, m├╝rekkep bal─▒─č─▒ ve di─čer bal─▒klarla beslenir. 2.5-3 metre boydan 1,500 kilogram a─č─▒rl─▒─ča eri┼čip 20-25 y─▒l ya┼čayabilir. Bahardan yaz sonlar─▒na kadar 300 milyona varan yumurta d├Âker. Bu yumurtalar─▒n ├žo─ču di─čer bal─▒klara yem olur. Eti lezzetsiz ve k├Ât├╝ kokulu oldu─ču i├žin insan besini y├Ân├╝ ve ekonomik de─čeri yoktur.

Aynal─▒ Sazan (Cypr─▒nus carpio)

null

Pullu sazan─▒n ├ž─▒plak-├žizgili ve aynal─▒ sazan olarak adland─▒r─▒lan yan t├╝rlerinin ├╝retime en elveri┼čli olan─▒d─▒r. Kolay ├╝redi─či i├žin ├že┼čitli y├Ârelerde ve ├Âzellikle baraj g├Âllerinde ├╝retimi yap─▒lmaktad─▒r. Ya┼čam ├Âyk├╝s├╝ pullu sazan gibidir. Ekonomik de─čeri ├žok y├╝ksektir. ├çe┼čitli ├╝lkelerde y─▒lda 200,000 ton sazan ├╝retimi yap─▒lmaktad─▒r

Bakalyaro (Merlangius merlangus)

null

Mezgit ve gelincikle ayn─▒ t├╝rdendir. KaradenizÔÇÖde yayg─▒n, EgeÔÇÖde az bulunur. Genelde 15-20, en ├žok 45-50 santimetre boyunda olur. Sahillerin 3-4 metreye kadar derinliklerindeki s─▒─člar─▒n kumlu, ├žak─▒ll─▒ ve yosunlu diplerinde, fazla g├Â├žler yapmadan ya┼čar. Bal─▒k yumurtalar─▒, k├╝├ž├╝k bal─▒klar ve karides gibi canl─▒larla beslenir. ├ťremelerini ┼čubat-may─▒s aras─▒nda, sahillere yak─▒n yerlerde yapar. Mezgitle e┼č, beyaz ve lezzetli etiyle ekonomik de─čeri y├╝ksektir.

Barbunya (Mullus barbatus)

null

S─▒cak ve ─▒l─▒k denizlerin kumlu, ├žamurlu sahillerinde 300 metreye varan derinliklerinde s├╝r├╝ler halinde ya┼čar. Ortalama 12-15 santimetreden en ├žok 40 santimetreye kadar b├╝y├╝r. Suyun ─▒s─▒ ┼čartlar─▒na g├Âre derinlerden sahile, mevsimsel g├Â├žler yapar. 10 y─▒l ya┼čayabilir. Nisan-haziran aras─▒ 15-100,000 yumurta d├Âker. Etinin lezzeti ve bol avlan─▒lmas─▒yla ekonomik de─čeri y├╝ksektir.

Berber Bal─▒─č─▒ ( Anthias anthias )

null

Hani ailesinden bir bal─▒kt─▒r. S─▒cak ve ─▒l─▒man denizlerin kayal─▒k, ├žak─▒l ve bazen ├žamurlu b├Âlgelerinde ve 50-300 metre derinliklerde ya┼čayan berber bal─▒─č─▒, 25 santimetre uzunlu─ča eri┼čebilir. Az bulundu─ču i├žin fazla ekonomik de─čeri yoktur. Denizlere renk g├╝zelli─či verir. ├ťremeleri di─čer hani cinsi bal─▒klar gibidir.

Berlam (Merluccius merluccius)

null

Il─▒k denizlerin orta sular─▒nda ya┼čar. Ege, Marmara ve AkdenizÔÇÖde yayg─▒n, KaradenizÔÇÖde seyrek bulunur. G├╝nd├╝zleri 80-300 metreye varan derin sularda, gezinip geceleri avlanmak i├žin k─▒y─▒lara ve y├╝zeye yakla┼č─▒r. Kolyoz, ├ža├ža, hamsi ve benzeri k├╝├ž├╝k bal─▒klarla beslenir. En ├žok 80-100 santimetre boy ve 10 kilogram a─č─▒rl─▒─ča eri┼čebilir. May─▒stan a─čustosa kadar sahillere yak─▒n yerlerde ├╝remelerini yapar. Etinin lezzet ve kalitesi mezgitle e┼čtir. Taze olarak her mevsimde yendi─či i├žin ekonomik de─čeri y├╝ksektir.

B─▒y─▒kl─▒ Bal─▒k (Barbus barbus)

null

Genelde 30-50 santimetre uzunlukta ve 0.5-2 kilogram, en ├žok 3 kilogram a─č─▒rl─▒kta olur. B├╝y├╝klerine seyrek rastlan─▒r. Oksijeni bol, h─▒zl─▒ akan nehirlerin berrak kum tabanl─▒ b├Âl├╝mlerinde ya┼čar. ├ťlkemizin ├že┼čitli y├Ârelerinde t├╝rleri bulunur. May─▒s-haziran aras─▒nda ├╝reme yapar ve 5,000-30,000 yumurta d├Âker. Bu devresinde yumurtalar─▒ zehirlidir. Eti fazla de─čerli olmamakla beraber avc─▒l─▒─č─▒ y├Ân├╝nden de─čerli bir bal─▒kt─▒r.

Bodur Yay─▒n (lctalurus melas)

null

G├╝neydo─čuÔÇÖdaki akarsu ve g├Âllerin kumlu, ├žamurlu zeminlerinde ya┼čayan, 20-30, en ├žok 45 santimetre boy ve 100-500 gram a─č─▒rl─▒kta olabilen bir yay─▒n t├╝r├╝d├╝r. Olduk├ža obur bir bal─▒kt─▒r. Omurgas─▒zlar, k├╝├ž├╝k bal─▒klar, bal─▒k larvalar─▒ ve kurba─čalar da dahil ne bulursa yer. Sular─▒n ─▒s─▒ ┼čartlar─▒na g├Âre nisan-haziran aras─▒nda kumlar─▒n i├žine yuva yapan di┼či, yumurtalar─▒n─▒ d├Âkerek bunlar─▒n olu┼čmas─▒n─▒ bekler. K─▒l├ž─▒ks─▒z eti ├žok lezzetlidir. Ancak ekonomik de─čeri b├Âlgeseldir.

B├╝y├╝kba┼č Kayabal─▒─č─▒ (Gobius (Pon├╝cola) kessleri)

null

Trakya ve Karadeniz K─▒y─▒lar─▒na akan nehirlerde yayg─▒nd─▒r. Boylar─▒ 12-18, en ├žok 22 santimetre olur. Ac─▒ sular─▒n ta┼čl─▒k veya sert kumlu zeminlerinde dola┼č─▒p, nehirlerin i├žlerine girer. Yuva edindi─či b├Âlgeye ├žok ba─čl─▒d─▒r, buraya zorla gelen bal─▒klara sald─▒rgan olur. K├╝├ž├╝k kabuklular, bal─▒klar ve yumu┼čak├žalarla beslenir. Nisan-may─▒s aras─▒, di┼čiler yumurtalar─▒n─▒ ince ipliklerle kumsallara yap─▒┼čt─▒r─▒r. Erkekler de g├Âzc├╝l├╝k eder. Eti lezzetli ve sa─čl─▒─ča yararl─▒d─▒r. Ekonomik de─čeri b├Âlgeseldir.

Camg├Âz K├Âpekbal─▒─č─▒ (Galeorhinusgaleus)

null

S─▒cak ve ─▒l─▒k denizlerin 100 metrenin alt─▒ndaki serin sular─▒nda tek ba┼č─▒na ya┼čayan, boylan 4-5 metreden 10-15 metreye ula┼čan, omurgas─▒zlar (m├╝rekkep bal─▒─č─▒, ahtapot, medusalar) ve s├╝r├╝ halindeki k├╝├ž├╝k bal─▒klan yiyerek beslenen bir k├Âpek bal─▒─č─▒ t├╝r├╝d├╝r. S─▒cak yaz g├╝nlerinde a─č─▒r hareketlerle su y├╝zeyinde y├╝zer. Rahats─▒z edilmezse sald─▒rgan de─čildir. A├ž─▒k denizlerde erkek taraf─▒ndan d├Âllenen di┼čiler, 8-14 aras─▒ canl─▒ yavru do─čurur. Ba┼čka ├╝lkelerde yenilmesine ra─čmen yakalananlar, ├╝lkemizde bal─▒k unu ├╝retiminde kullan─▒l─▒r.

├ça├ža (Sprattus sprattus)

null

Sardalya-tirsi ailesindendir. Boyu 6-8 santimetre, KaradenizÔÇÖin bat─▒s─▒nda 13-15 santimetre olanlar─▒na da rastlan─▒r. Besinleri planktonlar ve bal─▒k yavrular─▒d─▒r. S├╝r├╝ler halinde ya┼čar. May─▒s-Haziran aras─▒nda ├╝reme yapar. Eti fazla lezzetli de─čildir. Bu nedenle ├Âzel avc─▒l─▒─č─▒ yap─▒lmaz. Buna kar┼č─▒n denizlerde ekonomik de─čeri ├ž├Âk y├╝ksek olan uskumru, palamut, torik gibi bal─▒klar i├žin yem de─čeri vard─▒r. Kuzey Avrupa ├ťlkelerinde konservesi ├že┼čitli isimlerle pazarlan─▒r.

Çamuka (Atherina hepsetus)

null

G├╝m├╝┼č t├╝r├╝ndendir. Fazla derin olmayan sahillerin s─▒cak ve ─▒l─▒man sular─▒nda, kumlu veya ├žak─▒ll─▒ b├Âlgelerde s├╝r├╝ler halinde ve bal─▒k yavrular─▒, kabuklular ve yumu┼čak├žalarla beslenerek ya┼čar. Suyun tuzluluk oran─▒ ve oksijen de─čerine uyum g├Âsterir. Bu nedenle g├Âllerde bile ya┼čayabilir. Boyu 10-12, en ├žok 16-18 santimetre olabilir. Sular─▒n b├Âlgesel s─▒cakl─▒─č─▒na g├Âre nisan-eyl├╝l aras─▒nda ├╝rer. Beyaz ve ├žok lezzetli etiyle ekonomik de─čeri y├╝ksektir.

├çapak Bal─▒─č─▒ (Abramis brama)

null

Marmara ve KaradenizÔÇÖin akarsu ve g├Âllerinde, baz─▒ t├╝rleri de Ankara ve K─▒r┼čehirÔÇÖde ya┼čar. Boylar─▒ ortalama 30-40 santimetreden 70 santimetre ve 3 kilogramdan 6 kilograma ula┼čabilir. Kurtlar, b├Âcekler ve yosunlarla beslenir. 10 y─▒l ya┼čayabilir. May─▒s-Haziran aras─▒ yakla┼č─▒k 100,000 yumurta ile ├╝reme yapar. 1 kilogram─▒n ├╝st├╝ndekilerin eti lezzetlidir; k├╝├ž├╝kleri ise yem veya av bal─▒─č─▒ olarak de─čerlidir.

Çipura (Spanis aurata)

null

Ege ve AkdenizÔÇÖin bu naml─▒ bal─▒─č─▒, MarmaraÔÇÖda seyrek bulunur. Ortalama 25-35 santimetre boy ve 0.5-3 kilogram a─č─▒rl─▒kta, en ├žok 60 santimetre ve 6 kilogramda olabilir. Et├žil bir bal─▒kt─▒r. Kuvvetli ├ženesiyle k├╝├ž├╝k kabuklular─▒, bal─▒klar─▒ ve di─čer hayvanlar─▒ kolayca yer. Yaz devresinde s─▒─člarda, k─▒┼č aylar─▒nda da 35-40 metre derinliklerde ya┼čar. ─░ki ya┼č─▒n ├╝st├╝ndekiler daha da derinlere iner. ├ťremeleri ekim-aral─▒k aylar─▒nda olur; 100-150,000 yumurta d├Âker. Eti ├žok lezzetlidir. Ayr─▒ca ├╝retim k├╝lt├╝r├╝ne uygunlu─ču nedeniyle ekonomik de─čeri ├žok y├╝ksektir.

Çitari (Boops salpa)

null

Karag├Âz ailesinden bir bal─▒kt─▒r. Sarpan bal─▒─č─▒ da denir. Boylar─▒ 45 santimetre olabilir. G├Âr├╝nt├╝s├╝ ├žok g├╝zel fakat eti lezzetsizdir. Bu nedenle fazla ekonomik de─čer ta┼č─▒maz. Marmara, Ege ve AkdenizÔÇÖde bol, KaradenizÔÇÖde seyrek rastlan─▒r. Ya┼čam karakteri ve ├╝remeleri, karag├Âz cinsi bal─▒klarda oldu─ču gibidir.

Çizgili Mercan (Uthognathus mormynıs)

null

M─▒rm─▒r bal─▒─č─▒ da denir. Mercana g├Âre v├╝cudu daha uzundur. Genellikle AkdenizÔÇÖde bulunur ve en ├žok 30 santimetreye kadar b├╝y├╝r. S─▒─č sular─▒n bitkilerle ├Ârt├╝l├╝ ta┼čl─▒k, kayal─▒k, kumluk b├Âlgelerinde ya┼čar. Ac─▒ su b├Âlgelerine de girer. Biyolojik ya┼čam─▒ karag├Âz-mercan gibidir. Etinin lezzetli olmas─▒na ra─čmen az bulunan ve sadece taze t├╝ketilen bir bal─▒kt─▒r.

Çizgili Orkinos (Katsowonus pelamis)

null

Karadeniz, Marmara ve Kuzey EgeÔÇÖye kadar sular─▒m─▒zda rastlanan orkinos t├╝rlerinden biridir. Boyu ortalama 60-100 santimetre olur. Yemlendi─či bal─▒k s├╝r├╝lerini ├Ân├╝ne katarak KaradenizÔÇÖe ├ž─▒kar ve orada sular ─▒s─▒n─▒nca ├╝reme yapar. Bu gidi┼č-geli┼čler Karadeniz ve MarmaraÔÇÖdaki yerli bal─▒klar─▒n do─čal dengesini olu┼čturur. Etinin insan g─▒das─▒ olarak ├že┼čitli de─čerlendirilmesi ve avc─▒l─▒k y├Ân├╝yle a┼č─▒r─▒ t├╝ketimi, hem orkinos t├╝r├╝n├╝ hem de onunla ak─▒m sa─člayan di─čer bal─▒k t├╝rlerini tehlikeli olarak etkilemektedir.

Da─č Alabal─▒─č─▒ (Salmo trutta macros├╝gma)

null

├çoruh, Ege ve Konya Ere─člisi ├ževrelerinde da─č g├Âllerinin so─čuk, berrak ve temiz sular─▒nda ya┼čar. Zaman zaman nehirlere de girer. Bilimsel olarak d├╝nyan─▒n son buzul ├ža─č─▒nda da─č g├Âllerinde kal─▒p, geli┼čti─či teorisi vard─▒r. Boyu 40-60 santimetreden 1 metreye; a─č─▒rl─▒─č─▒ da 1-3 kilogramdan 14 kilograma olabilir. 3-4 ya┼č─▒nda olgunla┼č─▒p g├Âllerin buzla kapland─▒─č─▒ ekim-ocak aylar─▒nda yumurtalar─▒n─▒ ├žak─▒llara b─▒rak─▒r. Di┼čileri yakla┼č─▒k 3,500 yumurta b─▒rak─▒r. ├çok lezzetli etinin yan─▒ s─▒ra sertlik ve ├ževikli─či ile avc─▒l─▒─č─▒ da de─čerlidir.

Deniz Alas─▒ (Salmo trutta Iabrax)

null

Karadeniz alabal─▒─č─▒, som bal─▒─č─▒ olarak da tan─▒n─▒r. Somon bal─▒─č─▒ ile hem arkabal─▒─č─▒, hem de benzerli─či vard─▒r. Bir t├╝r├╝ de AkdenizÔÇÖde ya┼čar. Genelde 50-80 santimetre boy ve 3-7 kg a─č─▒rl─▒ktan, en ├žok 100 santimetre ve 25 kilograma eri┼čenlerine rastlan─▒r. ├ľmr├╝n├╝n bir k─▒sm─▒n─▒ denizde ge├žirdikten sonra ├╝remek i├žin nehirlere girer. A─č─▒rl─▒─č─▒na oranla 2,000-16,000 yumurta d├Âker. Kuvvetli ├ženesi olan y─▒rt─▒c─▒ bir bal─▒kt─▒r. K├╝├ž├╝k bal─▒klar ve kabuklularla beslenir. Eti ├žok lezzetli oldu─ču gibi, yumurtas─▒ndan da k─▒rm─▒z─▒ havyar elde edilir. Ekonomik de─čeri ├žok y├╝ksektir.

Dere Alabal─▒─č─▒ (Salmo trutta fario)

null

So─čuk, temiz ve h─▒zl─▒ ak─▒nt─▒l─▒ nehirlerde ├ževresine ba─čl─▒ olarak ya┼čar. B├Âlgesine k─▒skan├žt─▒r, ba┼čka bal─▒klar─▒n gelmesini istemez. Boylar─▒ 30-40, en ├žok 60 santimetre ve 0.5-2 kilogram a─č─▒rl─▒kta olabilir. Yumu┼čak├žalar ve yavru bal─▒klarla beslenir. Erkekleri 2, di┼čileri 3 ya┼č─▒nda olgunla┼č─▒p ekim-ocak aras─▒nda yumurta b─▒rak─▒r. Zaman zaman ak─▒nt─▒lara kar┼č─▒ 1.5-2 metre s─▒├žrayarak y├╝zer. En de─čerli tatl─▒ su bal─▒klar─▒ndan biridir. Lezzetli ve yararl─▒ etiyle ekonomik de─čeri ├žok y├╝ksektir.

Dere Kayabal─▒─č─▒ (Gobio gobio)

null

├ťlkemiz akarsular─▒nda ├že┼čitli t├╝rleri yerine g├Âre adlar al─▒r. 5-6 y─▒lda yava┼č b├╝y├╝yerek 12-20 santimetre boya ula┼č─▒r. Fazla hareket etmeden sualt─▒nda yatarak ├Âmr├╝n├╝ ge├žirir. Nisan-Haziranda 12-18┬░C sularda haftal─▒k aral─▒klarla ├╝rer; di┼čileri 1,000-3,000 yumurta verir. Eti lezzetlidir. B├╝y├╝k bal─▒klar─▒ avlamak i├žin yem olarak da kullan─▒l─▒r.

Dere Pisisi (Pleeuronectes Besus)

null

Nehirlerin denizlere kar─▒┼čan ac─▒ su b├Âlgelerinde veya akarsular─▒n daha i├žerlerinde ya┼čayan bir pisi t├╝r├╝d├╝r. AkdenizÔÇÖde fazla rastlan─▒r. Az ak─▒nt─▒l─▒ sular─▒n kumsal diplerinde fazla hareket etmeden ya┼čar. Ortalama 25-30, en ├žok 50 santimetre boyda olur. Et├žil bir bal─▒kt─▒r. Bulundu─ču b├Âlgenin su ─▒s─▒s─▒na g├Âre de─či┼čik olarak ┼čubat-may─▒s aras─▒nda ├╝rer ve 800,000 yumurta b─▒rak─▒r. Eti ├žok lezzetli ve ekonomik de─čeri y├╝ksek bir bal─▒kt─▒r.

Dikence (Gasterosteus aculeatus)

null

Denizlerin k─▒y─▒ kesimlerinde, nehirlerin denize kar─▒┼čan ac─▒ su b├Âlgelerinde ve zaman zaman nehirlerde ya┼čayan k├╝├ž├╝k bir bal─▒kt─▒r. Boyu 7-9 santimetre olup v├╝cudu kal─▒n pullarla kapl─▒d─▒r. ├çe┼čitli renklerinin g├╝zelli─či ve 300-1,000 dolay─▒nda yumurtas─▒n─▒n erkek bal─▒k taraf─▒ndan bir yuva yap─▒larak korunmas─▒, dikenceyi ilgin├ž bir do─ča olay─▒ yapar. Ekonomik bir de─čeri yoktur.

Dikenli K─▒rlang─▒├ž (Aspitrigl─▒a cuculus)

null

K─▒rlang─▒├ž ailesinin bir t├╝r├╝d├╝r. S─▒rt ├Ân y├╝zge├žlerinin sivrili─či ve uzunlu─ču, yan taraflar─▒ndaki sert kabuklarla k─▒rlang─▒├žtan ayr─▒l─▒r. Ege, Akdeniz ve MarmaraÔÇÖda bulunur. KaradenizÔÇÖde rastlanmaz. En ├žok 45 santimetre boyda olur. Denizlerimizde say─▒s─▒ k─▒rlang─▒├žtan daha azd─▒r. Genelde 30 metre derinlikte durgun sularda, bazen de 100-250 metre derinli─če inerek ya┼čar. Eti lezzetli ve yararl─▒d─▒r. Ekonomik de─čeri vard─▒r.

Dikenli ├ľks├╝z (Prestedion cataphractum)

null

─░sim benzerli─čine kar┼č─▒n k─▒rlang─▒├ž ailesinden ├Âks├╝z ile soyda┼čl─▒─č─▒ yoktur. Marmara, Ege ve Akdeniz sahillerinin 30-400 metreye varan derinliklerin kumlu, ├žak─▒ll─▒ yosun kapl─▒ zeminlerinde ya┼čar. Boylar─▒ 10-15, en ├žok 30 santimetre olabilir. K├╝├ž├╝klerine m─▒c─▒r, b├╝y├╝klerine ├žuka denir. ├çiftler halinde gezerek yosunlar, otlar, yumu┼čak├žalar ve k├╝├ž├╝k kabuklularla beslenir. May─▒s-temmuz aras─▒ ├╝rer. Eti lezzetlidir fakat ├žok seyrek bulunur.

Dil Bal─▒─č─▒ (Amogtossus latema)

null

Denizlerimizde 10 metreden 300-500 metreye kadar derinliklerinde, kumlu, ├žamurlu veya ├žak─▒ll─▒ diplerinde fazla hareket etmeden ve uzun g├Â├žler yapmadan ya┼čar. Boylar─▒ 20-25 santimetre olur. Dipteki omurgas─▒zlar, k├╝├ž├╝k bal─▒klar ve b├Âceklerle beslenir. Bahardan itibaren k─▒y─▒lara sokularak haziran-temmuz aras─▒nda ├╝reme yapar. K─▒┼č aylar─▒nda eti dolgun ve lezzetli olur. Genelde her mevsimde bulunan, ekonomik de─čeri y├╝ksek olan bir bal─▒kt─▒r.

D├╝lger (Zeus faber)

null

Boyu 50-60 santimetreye ula┼čan d├╝lger bal─▒─č─▒, ge├žici bal─▒kt─▒r. May─▒sta MarmaraÔÇÖdan KaradenizÔÇÖe ├ž─▒kar. Akdeniz, Ege, Marmara ve k─▒smen de KaradenizÔÇÖde ya┼čayan, kal─▒n pullarla ├Ârt├╝l├╝ d├╝lger bal─▒─č─▒, etobur bir bal─▒kt─▒r. B├╝y├╝k a─čz─▒yla kendinden k├╝├ž├╝k pek ├žok bal─▒─č─▒ yutarcas─▒na yer. Genelde 60-70 santimetre derinliklerde ya┼čar. K─▒┼č mevsiminden sonra sular─▒n ─▒s─▒nmas─▒yla may─▒s ay─▒ndan ba┼člayarak temmuz sonuna kadar ├╝remelerini s├╝rd├╝r├╝r. D├╝lger bal─▒─č─▒, ─░zmir-Antalya aras─▒ y├Ârelerimizde peygamber, dikenli peygamber bal─▒─č─▒ olarak da tan─▒n─▒r. Eti lezzetli, beyaz ve yararl─▒d─▒r.

Egrez Bal─▒─č─▒ (Vimba vm─▒ba)

null

Kuzey Ege, Marmara, Trakya ve G├Âller B├ÂlgesiÔÇÖnde yay─▒l─▒┼č g├Âsterir. D├╝z ve a─č─▒r ak─▒┼čl─▒ sular─▒n, kumluk, ├žamurlu zeminlerinde ya┼čar. Boylar─▒ 25-35 santimetre en ├žok 50 santimetre ve 450-500 gram a─č─▒rl─▒kta olur. 3-4 ya┼č─▒nda olgunlu─ča eri┼čip may─▒s-haziran aras─▒ ├╝reme yapar. Etinin g├╝zelli─či ve bolca avlan─▒lmas─▒yla ekonomik de─čeri vard─▒r.