Etiket: hastahane

G├╝lmenin Faydalar─▒ – Zararlar─▒

Beynimiz ve Tebess├╝m

Ni├žin tebess├╝m eder veya g├╝leriz? Kendi kendimizi g─▒d─▒klay─▒nca ni├žin g├╝lmeyiz? Mizah duygusu beynimizin hangi k─▒sm─▒nda yer al─▒r? Bunlar gibi bir├žok soru, bu konuda fazla ara┼čt─▒rma yap─▒lmad─▒─č─▒ i├žin hen├╝z cevapland─▒r─▒lamam─▒┼čt─▒r. G├╝lmek ve kahkaha klinik bir h├ódise olmad─▒─č─▒ i├žin, bu konuda fazla ├žal─▒┼čma yap─▒lmad─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. ─░nsanlar fazla tebess├╝m ettikleri ve mutlu olduklar─▒ i├žin doktora gitmezler. Ancak baz─▒ insanlar g├╝lme krizleri y├╝z├╝nden doktora ba┼čvurmaktad─▒rlar. Beyinde baz─▒ b├Âlgelerin hasar g├Ârmesi sonucu, kontrol edilemeyen g├╝lmeler olu┼čabilmektedir. Baz─▒ epilepsi (sara) tiplerinde de a┼č─▒r─▒ g├╝lmeler olabilmektedir.

1962 y─▒l─▒nda TanganikaÔÇÖda bir okulda bir k─▒zda g├╝lme krizi ba┼člar. K─▒sa bir s├╝rede bu kriz b├╝t├╝n okula yay─▒l─▒r. Bula┼č─▒c─▒ bir hastal─▒k gibi yay─▒lan bu kriz y├╝z├╝nden okul ├╝├ž hafta s├╝reyle tatil edilir. Nature dergisinin 1998 y─▒l─▒nda yay─▒mlanan 391. say─▒s─▒nda ÔÇťElektrik Ak─▒m─▒ Kahkahay─▒ Uyar─▒rÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ bir makalede beyin ve g├╝lme ile ilgili bilgiler kamuoyuna sunulur. 16. yyÔÇÖda bir k─▒z─▒n beyninin bir k─▒sm─▒ epilepsi y├╝z├╝nden ├ž─▒kar─▒l─▒r. Ameliyat s─▒ras─▒nda doktorlar k─▒z─▒n beyninin serebral kortex (beyin kabu─ču) denilen k─▒sm─▒nda bir b├Âlgeyi elektrik ak─▒m─▒yla uyar─▒rlar. Sol ├╝st frontal gyrus adl─▒ 2├Ś2 cm boyutundaki saha her uyar─▒ld─▒─č─▒nda, k─▒z daima g├╝lmektedir. Beynin bu b├Âlgesi motor (hareketle ilgili) b├Âlgedir.

gulme

Makalenin yazarlar─▒na g├Âre beyinde mizah ile ilgili ├╝├ž b├Âl├╝m vard─▒r.

  1. Mizah─▒n hiss├« k─▒sm─▒ ile ilgili b├Âl├╝m: G├╝lmenin olmas─▒ i├žin bir tetikleyenin olmas─▒ l├óz─▒md─▒r. Mizah├« bir h├ódise mizah duygusunu uyand─▒rabilir. Beyinde duygular─▒n merkezi de limbik sistemdir.
  2. Mizah─▒n d├╝┼č├╝nme k─▒sm─▒ ile ilgili b├Âl├╝m (Cognitive part): Mizah─▒n, mizah olarak alg─▒lanmas─▒ i├žin gerekli olan b├Âl├╝md├╝r. Yani bu b├Âl├╝m olmazsa yap─▒lan bir l├ótife, espri olarak alg─▒lanmaz.
  3. G├╝l├╝msemenin olmas─▒ i├žin y├╝z kaslar─▒n─▒ ├žal─▒┼čt─▒ran motor b├Âl├╝m: Kaslar, kaslar─▒ ├žal─▒┼čt─▒ran sinirler ve sinir ba─člant─▒lar─▒ndan m├╝te┼čekkildir.

Bu ├žal─▒┼čmalara ra─čmen h├ól├ó beyin-g├╝l├╝mseme m├╝nasebeti hakk─▒nda ├žok az ┼čey biliyoruz. ÔÇťG├╝l├╝mseme nedir? Ni├žin g├╝l├╝yoruz? G├╝lerken beynimizin i├žinde neler oluyor?ÔÇŁ gibi sorular─▒n cevab─▒n─▒ tam olarak veremiyoruz.

G├╝lmenin Faydalar─▒-Zararlar─▒

Gelotoloji, g├╝lmenin fizyolojik ├Âzelliklerini inceleyen bir bilim dal─▒d─▒r. Bu bilime g├Âre, g├╝lme, ses ve hareketten ├Âte bir ┼čeydir. G├╝lme s─▒ras─▒nda bir├žok kas koordineli bir ┼čekilde ├žal─▒┼č─▒r:
1- Kan bas─▒nc─▒ artar,
2- Kalb h─▒zl─▒ atar,
3- Solunum de─či┼čir,
4- N├Ârokimyev├« madde seviyesi azal─▒r,
5- ─░mm├╝n sistem canlan─▒r, harekete ge├žer.

G├╝lme sonucu kaslar yumu┼čad─▒─č─▒ i├žin insanlarda bir rahatlama olur. Baz─▒ hastahanelerde morali art─▒rmak i├žin ÔÇťmizah odalar─▒ÔÇŁ vard─▒r.

Psikon├Âroimm├╝noloji; psikoloji, n├Âroloji ve imm├╝noloji kelimelerinin birle┼čiminden olu┼čmu┼čtur. Stresin ve ├╝z├╝nt├╝n├╝n, sinir sistemine nas─▒l tesir etti─čini ara┼čt─▒r─▒r. Psikon├Âroimm├╝nolojiye g├Âre hastal─▒klar─▒n %50ÔÇÖsinin sebebi; ├╝z├╝nt├╝, stres, hayat─▒ yanl─▒┼č anlama, karamsarl─▒kt─▒r. G├╝l├╝mseme, otonom sinir sistemini harekete ge├žirerek stres hormonlar─▒n─▒n ve n├Ârotransmitterlerin seviyesini de─či┼čtirir. 60 dkÔÇÖl─▒k bir komedi program─▒ kortizolu, b├╝y├╝me hormonunu ve kate┼čolaminlerin seviyesini azalt─▒r.

Kortizol, imm├╝n sistemini bask─▒lar; g├╝lme ile bu bask─▒ ortadan kalkar. Yine g├╝l├╝mseme ile:

  • Mikroplarla sava┼čan ve savunma sistemimizin bel kemi─či olan imm├╝noglob├╝nlerin (antikor) seviyesi artar.
  • Tabi├« ├Âld├╝r├╝c├╝ h├╝crelerin ve anormal h├╝creleri yok eden h├╝crelerin aktivitesi artar.
  • ─░mm├╝n sisteme destek olan plasma sitokininlerin ve gama interferonlar─▒n seviyesi iki kat artar.

Stanford ├ťniversitesi T─▒p Fak├╝ltesi profes├Ârlerinden W. Fry ve Hastal─▒─č─▒n Anatomisi adl─▒ kitab─▒n yazar─▒ N. CousinsÔÇÖe g├Âre g├╝lme, ankylosing spondylitis gibi hayat─▒ tehdit eden bir kollagen doku hastal─▒─č─▒nda bile kullan─▒labilir. 1990ÔÇ▓da 41 lise ├Â─črencisi ├╝zerinde bir seri deney yap─▒l─▒r. ├ľ─črenciler iki gruba ayr─▒l─▒r. Birinci gruba mizah├«, di─čer gruba s─▒radan bir konu┼čma dinlettirilir. Deney ├Âncesi ve sonras─▒ ├Â─črencilerin tansiyonlar─▒ ve lgA (imm├╝noglob├╝n) seviyeleri t├╝k├╝r├╝kte ├Âl├ž├╝l├╝r. lgA, viral ve bakteriyal enfeksiyonlara kar┼č─▒ v├╝cudun ilk savunma sil├óh─▒d─▒r. Mizah grubunda lgA miktar─▒ ├Ânemli nispette artm─▒┼čt─▒r. Di─čer grupta bir de─či┼čiklik olmam─▒┼čt─▒r.

G├╝l├╝nce y├╝z ifademiz de─či┼čir. Kol, bacak ve g├Â─č├╝s kaslar─▒m─▒z harekete ge├žer. Ancak tebess├╝m bu kadar faydal─▒ olmas─▒na ra─čmen kahkahan─▒n bir├žok zararlar─▒ vard─▒r. Peygamberimiz bu konuyu ÔÇťkahkaha kalbi ├Âld├╝r├╝rÔÇŁ diyerek y├╝zy─▒llar ├Ânce dile getirmi┼čtir.

Kahkaha kalp krizlerine, beyin kanamalar─▒na ve fel├žlere yol a├žabilir. Bununla ilgili vakalar rapor edilmi┼čtir. Kar─▒n b├Âlgesinden ameliyat olanlar kahkaha atmamal─▒d─▒rlar. ├ç├╝nk├╝ diki┼čleri y─▒rt─▒labilir. Kaburgalar─▒ k─▒r─▒lm─▒┼č insanlar─▒n fazla g├╝lmeleri de iyi de─čildir. Bu tip rahats─▒zl─▒klar─▒ olan insanlar─▒n yan─▒nda kahkaha att─▒racak espriler yap─▒lmamal─▒d─▒r.
Size bir tebess├╝m edemeyecek derecede yorgun birine rastlarsan─▒z, siz tebess├╝m├╝n├╝z├╝ esirgemeyiniz. ├ç├╝nk├╝ g├╝l├╝msemeye en ├žok muhta├ž olan kimse ba┼čkalar─▒na verecek tebess├╝m├╝ olmayan kimsedir.

S├Âz├╝m├╝z├╝ bir hik├óye ile bitirelim

Garson, servis yaparken m├╝┼čteriye g├╝l├╝mser, bundan mutlu olan m├╝┼čteri garsona iyi bir bah┼či┼č verir. Garson sevinir, iyi bir al─▒┼čveri┼č yapar. Eve d├Ânerken yolda bir dilenciye rastlar, bah┼či┼čin bir k─▒sm─▒n─▒ da ona verir. Dilenci de sevinir ve o paran─▒n bir k─▒sm─▒yla ekmek al─▒r. Kul├╝beci─čine d├Ânerken yolda zay─▒f bir kedi g├Âr├╝r, ona ac─▒r. Garsonun verdi─či parayla s├╝t al─▒r, kediyi eve g├Ât├╝r├╝r, sobay─▒ yakar ve uyurlar. Gece kul├╝bede yang─▒n ├ž─▒kar. Kedi yapt─▒─č─▒ g├╝r├╝lt├╝ ile dilenciyi uyand─▒r─▒r. Adam yanmaktan, mahalle de yang─▒ndan kurtulur.

Tebess├╝m deyip ge├žmeyin, bak─▒n nelere vesile oluyor.