Etiket: Hymenoptera

Is─▒r─▒k

Hayvan ─▒s─▒r─▒klar─▒

Hayvan ─▒s─▒r─▒klar─▒n─▒n ├žo─ču, evde beslenen hayvanlardan kaynaklan─▒r. K├Âpekler kedilerden daha fazla ─▒s─▒r─▒rlar fakat kedi ─▒s─▒rmas─▒nda mikrop kapma olas─▒l─▒─č─▒ daha fazlad─▒r. Bu y├╝zden hayvan ─▒s─▒r─▒klar─▒nda en iyi tedavi ├Ânceden ├Ânlemini almakt─▒r. Hayvan ─▒s─▒rmalar─▒n─▒n ├žo─čunlukla ev hayvanlar─▒ndan kaynaklan─▒r ama sokak k├Âpek ve kedileri, kokarca, rakun, sincap, yarasa gibi do─čadaki hayvanlar da her y─▒l binlerce ki┼čiyi ─▒s─▒rmaktad─▒r. Yabani hayvanlar ├žok tehlikelidirler. ├ç├╝nk├╝ kuduz vir├╝s├╝ ta┼č─▒yabilirler, fakat hangi t├╝r hayvan ─▒s─▒r─▒rsa ─▒s─▒rs─▒n kuduz vir├╝s├╝ i├žin kontrol edilmesi ┼čartt─▒r.

Is─▒r─▒k

Acil M├╝dahale

Basit ─▒s─▒r─▒klar: Basit ─▒s─▒r─▒klara (deri a├ž─▒lm─▒┼č ama y─▒rt─▒lma ┼čeklinde de─čil ve hafif kanama) da di─čer hafif yaralar gibi m├╝dahale edilmelidir. Yara su ve sabun ile y─▒kan─▒p ├╝zerine antibiyotikli bir merhem s├╝r├╝lmeli, ─▒s─▒r─▒lan ki┼činin son 5 y─▒l i├žinde tetanoz a┼č─▒s─▒ olup olmad─▒─č─▒ ├Â─črenilmelidir. E─čer a┼č─▒s─▒ yoksa doktora veya acil yard─▒ma ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

├ľnemli ─▒s─▒r─▒klar: Is─▒r─▒k sonucu yara yeri ├žok derin veya par├žalanm─▒┼č ise ve kan dinmiyorsa, kan─▒ durdurmak i├žin ├╝zerine tampon yap─▒lmal─▒ ve hemen acil yard─▒m ├ža─čr─▒lmal─▒d─▒r.

Mikrop kapman─▒n belirtileri: Yara y├╝zeysel dahi olsa, ─▒s─▒r─▒lmadan sonraki saatler ve g├╝nlerde mikrop kap─▒p kapmad─▒─č─▒ yak─▒ndan izlenmelidir. ┼×i┼čme, k─▒zarma, cerahatli ak─▒nt─▒ veya a─čr─▒ varsa derhal doktora ba┼čvurulmal─▒d─▒r. Baz─▒ hastal─▒klar ─▒s─▒rma veya ├žizilme yoluyla bula┼čabilir. Yara ├ževresinde ┼či┼čme ve a─čr─▒dan ba┼čka ate┼č, ba┼č a─čr─▒s─▒ veya di─čer grip benzeri belirtiler olabilir, bu gibi durumlarda derhal doktora ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

─░nsan Is─▒r─▒klar─▒

─░nsan ─▒s─▒r─▒─č─▒ iki t├╝rd├╝r. Birincisi, genelde ─▒s─▒r─▒k olarak tan─▒mlanan alt ve ├╝st di┼čler aras─▒nda kalan etin s─▒k─▒┼čmas─▒n─▒ ifade eder. ─░kincisi, kavga ─▒s─▒r─▒─č─▒ denen ve ├žene veya a─čza yumruk atan ki┼činin elini kar┼č─▒ taraf─▒n di┼člerinin y─▒rtmas─▒yla olu┼čan yarad─▒r. ─░nsan ─▒s─▒r─▒─č─▒ ─▒s─▒r─▒klar─▒n en tehlikelisidir. ├ç├╝nk├╝ ki┼čiler utan├žtan veya mahkemeye verilme korkusuyla doktora ba┼čvurmaya ├žekinirler. Ayr─▒ca insanlar─▒n a─č─▒zlar─▒ndaki bakteriler ├žok tehlikeli olabilir. Salya ile yaraya ge├žen bakteriler v├╝cutta ├Ânemli iltihaplara neden olabilirler. Ayr─▒ca ─▒s─▒r─▒k deri alt─▒na ge├žip tendon ve eklemleri de yaralayabilir.

Acil Bak─▒m

E─čer bir insan taraf─▒ndan ─▒s─▒r─▒l─▒n─▒rsa, derhal doktora haber verilmeli. Kurban ─▒s─▒r─▒─č─▒ kesinlikle kendi ba┼č─▒na tedavi etmemelidir. Mikrop kapmas─▒ halinde hastanede uzun s├╝re kal─▒nmas─▒ gerekebilir, eklemlerde kal─▒c─▒ sertlikler ve hatta kesilmeye kadar varan sorunlar ├ž─▒kabilir. Kan tampon yaparak durdurulmal─▒d─▒r, yara su ve sabunla temizlendikten sonra sar─▒lmal─▒d─▒r. Daha sonra doktora veya acil servise ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

Is─▒r─▒k

B├Âcek Is─▒rmalar─▒ ve Sokmalar─▒

├ľr├╝mcek Is─▒r─▒─č─▒

Kara ├ľr├╝mcek (Latrodectus mactans) 1. 5 cm. b├╝y├╝kl├╝kte parlak ve siyah renktedir ve genelde midesinde kum saati ┼čeklinde k─▒rm─▒z─▒ bir leke vard─▒r. Kahverengi ├Âr├╝mcek (Laxosceles reclusa) uzun bacakl─▒ ve v├╝cudu ortalama 1 cm. civar─▒ndad─▒r. Her iki t├╝r de genelde karanl─▒k k├Â┼čelerde saklan─▒rlar. Kara ├Âr├╝mcek ─▒slak yerleri sever (ya┼č odun k├╝meleri, ─▒slak toprak birikintileri gibi). Kahverengi ├Âr├╝mcek ise kuru ├ževreleri tercih eder. Kara ├Âr├╝mce─čin ─▒s─▒r─▒─č─▒ ├žok ufak i─čne batmas─▒ gibi bir his yarat─▒r. Bazen ─▒s─▒r─▒lan ki┼či bunu hissetmeyebilir. Ba┼člang─▒├žta ├Ânce hafif bir ┼či┼čme ve belli belirsiz k─▒rm─▒z─▒ noktac─▒klar olu┼čur. Fakat birka├ž saat i├žinde ┼čiddetli bir a─čr─▒ ve sertlik belirir.

├ť┼č├╝me, titreme, ate┼č, bulant─▒ ve ┼čiddetli kar─▒n a─čr─▒s─▒ bunlar─▒ takip eder. Is─▒r─▒k pek ender olarak ├Âl├╝me neden olur. Kahverengi ├Âr├╝mce─čin ─▒s─▒r─▒─č─▒ ├Ânce hafif bir s─▒z─▒ sonra ─▒s─▒r─▒k ├ževresinde k─▒rm─▒z─▒l─▒k ve 8 saat i├žinde ┼čiddetli bir kar─▒n a─čr─▒s─▒ yapar. Is─▒r─▒─č─▒n ├ževresinde i├ži s─▒v─▒ dolu bir sivilce belirir, sivilcenin derisi d├╝┼čer ve k├Ât├╝, derin bir yara b─▒rak─▒r. V├╝cudun reaksiyonu hafif ate┼č ve bulant─▒dan b├╝y├╝k halsizlik haline kadar de─či┼čebilir.

Is─▒r─▒k

Akrep Is─▒rmalar─▒ Baz─▒ akreplerin zehri ├Âld├╝r├╝c├╝ olabilir. Serin, nemli yerlerde ya┼čarlar; bodrum, ├ž├Âpl├╝kler ve odunluklar en sevdi─či yerlerdir. Genelde ak┼čam serinli─činde ─▒s─▒r─▒rlar. ├ľld├╝r├╝c├╝ olan t├╝rlerle (Centruroides salpturatus) zarars─▒z t├╝rleri ay─▒rt etmek ├žok zor oldu─čundan, t├╝m akrep ─▒s─▒r─▒klar─▒n─▒ acil tedaviye almak gerekir.

Ar─▒, E┼ček Ar─▒s─▒, B├╝y├╝k E┼ček Ar─▒s─▒, Ate┼č Kar─▒ncas─▒ veya Sar─▒ceket sokmas─▒

Hymenoptera ailesinden gelen b├Âceklerin zehrine alerjisi olan insan say─▒s─▒ onda birdir. B├Âyle alerjisi olan ki┼čilerde ise ar─▒n─▒n veya Hymenoptera ailesinden gelen bir b├Âce─čin sokmas─▒ acil tedavi gerektiren ├Âl├╝mc├╝l olabilecek ve anafilaktik reaksiyon denilen bir duruma yol a├žar. Ar─▒ sokmas─▒na reaksiyon belirtileri, g├Âzlerin ├ževresinde, dilde, dudaklarda veya bo─čazda ┼či┼čme, nefes almakta zorluk, ├Âks├╝rme ve h─▒r─▒lt─▒ ve v├╝cutta hissizlik ve kramplar ┼čeklinde ortaya ├ž─▒kar. Ciltte ├╝rtiker g├Âr├╝l├╝r. Dil s├╝r├žer ve huzursuzluk, zihinde bulan─▒kl─▒k, bulant─▒ hissi ve kusma ve hatta bayg─▒nl─▒k olabilir.

Kene Is─▒r─▒klar─▒ Keneler, bitler gibi, ├že┼čitli ku┼č ve hayvan cinslerinin t├╝yleri aras─▒nda ya┼čarlar. Esas tehlike keneden de─čil fakat kenenin ta┼č─▒d─▒─č─▒ ve Lyme Hastal─▒─č─▒ denilen bir hastal─▒─ča yol a├žan bakterilerden gelmektedir. Lyme hastal─▒─č─▒ bir cins artirit (eklem romatizmas─▒) belirtisi verir ama ayr─▒ca ba┼čka t├╝r belirtileri de olabilir. Kenelerin ya┼čad─▒─č─▒ t├╝rden s─▒k otluk veya ├žal─▒l─▒k alanlardan ge├žilmi┼čse ve ciltte yuvarlak k─▒rm─▒z─▒ lekeler g├Âr├╝l├╝rse, iltihap yapabilen kenedeki bakteriden ┼č├╝phelenilebilir. Kene g├Âr├╝nmemi┼č dahi olsa ─▒s─▒rabilir.

Is─▒r─▒k

Acil Tedavi

Hafif b├Âcek ─▒s─▒r─▒klar─▒: Bir ar─▒n─▒n veya b├Âce─čin i─čnesi deride kalm─▒┼čsa, dikkatli ┼čekilde ├ž─▒kar─▒lmal─▒d─▒r. Ar─▒ i─čnelerinin ├Âzellikle u├žlar─▒ ├ž─▒kar─▒l─▒rken daha fazla zehir ak─▒tmamaya dikkat edilmelidir. Hafif b├Âcek ─▒s─▒rmalar─▒nda yaran─▒n ├╝st├╝ne karbonat, so─čuk, ─▒slak bir bez veya buz k├╝pleri koyarak ac─▒ hafifletilebilir. Hidrokortizonlu merhem veya kalamin losyonu s├╝rerek ka┼č─▒nt─▒ ve ┼či┼čme azalt─▒labilir. E─čer v├╝cut hafif ─▒s─▒rmalara kar┼č─▒ kuvvetli reaksiyon verirse doktora ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

Zehirli sokmalar: Kara ├Âr├╝mcek, kahverengi ├Âr├╝mcek veya akrep sokarsa veya Hymenoptera ailesinden b├Âcek ─▒s─▒rmalar─▒na alerji varsa derhal acil yard─▒m istenmelidir. Acil yard─▒m ├ža─čr─▒s─▒nda yap─▒lmadan ├Ânce a┼ča─č─▒daki ├Ânlemler al─▒nmal─▒d─▒r:

Is─▒r─▒k kolda veya bacaktaysa, eklemin ├╝st├╝nden (yara ile kalp aras─▒nda) sar─▒l─▒r. Bu zehirin yay─▒lmas─▒n─▒ durduracak veya yava┼člatacakt─▒r. Sarg─▒ derinin hemen alt─▒ndaki kan─▒n akmas─▒n─▒ yava┼člatacak kadar s─▒k─▒ fakat kol veya bacaktaki kan dola┼č─▒m─▒n─▒ engellemeyecek kadar da gev┼ček sar─▒lmal─▒d─▒r.

Is─▒r─▒─č─▒n ├╝zerine so─čuk suyla ─▒slat─▒lm─▒┼č veya aras─▒na buz konmu┼č bir bez konur.

Sarg─▒ 5 dakika sonra a├ž─▒lmal─▒ fakat kol ve bacak yere do─čru sallan─▒r bir durumda b─▒rak─▒lmal─▒.

Is─▒r─▒k

Derhal acil yard─▒m ├ža─čr─▒lmal─▒.

Ar─▒ sokmalar─▒na kar┼č─▒ kurbanda alerji varsa doktoru kendisine ├Âzel bir ila├ž paketi haz─▒rlayabilir. ├ľzellikle Hymenoptera ailesinden bir b├Âce─čin ─▒s─▒rma olas─▒l─▒─č─▒ y├╝ksek oldu─ču mevsimlerde bu paket bulunmal─▒d─▒r. Bunun i├žinde cilt alt─▒ i─čnesi ve epinefrine (adrenalin) de bulunmal─▒d─▒r.

Kene ─▒s─▒r─▒─č─▒: Ciltte dola┼čan bir kene g├Âr├╝l├╝rse, dikkatlice al─▒nmal─▒d─▒r. Parmaklar─▒n aras─▒nda ezilmemeli, ya ate┼če at─▒lmal─▒ ya da iki ta┼č aras─▒nda ezilmelidir. Sonra eller y─▒kanmal─▒d─▒r. Kene e─čer ─▒s─▒rm─▒┼čsa ve deriye yap─▒┼čm─▒┼čsa ├žekerek ├ž─▒kartmaya ├žal─▒┼č─▒lmamal─▒d─▒r. ├ťzerine ya─č d├Âk├╝lmesi, kenenin nefes almas─▒n─▒ zorla┼čt─▒racakt─▒r. B├Âylece gev┼čeyen kene c─▒mb─▒zla al─▒nabilir. Kene ├ž─▒kar─▒ld─▒ktan sonra o b├Âlge su ve sabunla y─▒kanmal─▒ ve birka├ž g├╝n hastal─▒k belirtileri olup olmad─▒─č─▒ g├Âzlemlenmelidir.

Is─▒r─▒k

Y─▒lan Is─▒rmalar─▒

Y─▒lan ─▒s─▒r─▒─č─▒, bir y─▒lan─▒n di┼čleri ile sebep oldu─ču yaralanmad─▒r. Y─▒lanlar ├žo─ču zaman avlar─▒n─▒ ─▒s─▒r─▒rlar, ancak s─▒k g├Âr├╝lmese de, genellikle savunma ama├žl─▒ olarak insanlar─▒ da ─▒s─▒rd─▒klar─▒ olur. ├ço─ču y─▒lan zehirsizdir ve s─▒kl─▒kla avlar─▒n─▒ zehir kullanmaktan ziyade bo─čarak ├Âld├╝r├╝rler. Yine de zehirli y─▒lanlar Antarktika haricinde her k─▒tada bulunurlar.

Is─▒r─▒klar i├žin ├Ânerilen ilkyard─▒m y├Ântemleri y─▒lan─▒n ya┼čad─▒─č─▒ b├Âlgeye g├Âre de─či┼čir. Baz─▒ t├╝rlerin ─▒s─▒r─▒─č─▒nda etkili olan bir tedavi ba┼čka bir t├╝r├╝n ─▒s─▒r─▒─č─▒nda etkisiz olabilir. Y─▒lanlar─▒n fiziksel g├Âr├╝n├╝┼čleri farkl─▒ olabilece─či i├žin, genellikle bir t├╝r├╝ tan─▒mlaman─▒n pratik bir yolu yoktur ve b├Âyle durumlarda profesyonel t─▒bbi yard─▒m aranmal─▒d─▒r. Is─▒r─▒─č─▒n sonucu, y─▒lan─▒n t├╝r├╝, ─▒s─▒r─▒lan v├╝cut b├Âlgesi, enjekte edilen zehir miktar─▒ ve kurban─▒n ya┼č─▒ gibi bir├žok etmene ba─čl─▒d─▒r. B├╝t├╝n ─▒s─▒r─▒klarda meydana gelen, deh┼čet ve ta┼čikardi gibi semptomlar, kurban─▒n ya┼čad─▒─č─▒ panikten kaynaklan─▒r ve psikolojiktir.

Zehirli olmayan y─▒lanlar─▒n ─▒s─▒r─▒klar─▒ da s─▒kl─▒kla di┼čin sebep oldu─ču y─▒rt─▒lma veya sonu├žta olu┼čan enfeksiyon y├╝z├╝nden hasar verebilir. Bir ─▒s─▒r─▒k ayr─▒ca potansiyel olarak ├Âl├╝mc├╝l olan anaflaktik reaksiyonu tetikleyebilir. Y─▒lanlara atfedilen ├Âl├╝mlerin say─▒s─▒ b├Âlgelere g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterir. Avrupa ve Kuzey Amerika’da ├Âl├╝m oran─▒ g├Âreli olarak d├╝┼č├╝k olsa da y─▒lan ─▒s─▒r─▒klar─▒ ile birlikte gelen morbidite ve mortalite d├╝nyan─▒n pek├žok b├Âlgesi, ve ├Âzellikle de sa─čl─▒k tesislerinin k─▒s─▒tl─▒ oldu─ču k─▒rsal kesimler i├žin ciddi bir sa─čl─▒k problemidir.

G├╝ney Asya, G├╝neydo─ču Asya ve Sahraalt─▒ Afrikas─▒ en fazla ─▒s─▒r─▒─č─▒n meydana geldi─či yerlerdir. Ayr─▒ca Neotropik ve di─čer ekvatoryal ve subtropikal b├Âlgelerde de y├╝ksek vaka say─▒s─▒ olmaktad─▒r. Her y─▒lan binlerce insan y─▒lan ─▒s─▒r─▒klar─▒ sebebiyle ├Âlmektedir.Ancak, koruyucu ayakkab─▒lar giymek, tehlikeli y─▒lanlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ bilinen yerlerden uzak durmak gibi insanlar─▒n alabilece─či ├žok say─▒da engelleyici tedbir bulunmaktad─▒r.

Y─▒lanlar─▒n ├žo─ču zehirli de─čildir. Fakat, ├ž─▒ng─▒rakl─▒ y─▒lan, baz─▒ su y─▒lanlar─▒ ve ├žamur y─▒lan─▒, engerek cinsi y─▒lanlar ve daha bir├žoklar─▒ da zehirli t├╝rler oldu─ču i├žin hi├žbir zaman temas edilmemelidir. Zehirli y─▒lanlar─▒n ├žo─čunun g├Âzleri ├žizgi halinde ve ovaldir. Ba┼člar─▒ ise ├╝├žgen bi├žimindedir ve ba┼člar─▒n─▒n her iki yan─▒nda g├Âzleriyle burun delikleri aras─▒nda ince bir ├žukurluk vard─▒r. Bunlara topluca ├žukurlu zehirliler denilmesi de bu nedenledir. ├ç─▒ng─▒rakl─▒ y─▒lanlar─▒n ise kuyruklar─▒ ├ževresindeki siyah halkalardan ├ž─▒ng─▒rak gibi bir ses gelir.

Su y─▒lan─▒n a─čz─▒n─▒n i├ži beyaz─▒ms─▒ pamuk gibi bir tabakayla kapl─▒d─▒r. ├çamur y─▒lan─▒n uzunlu─ču boyunca k─▒rm─▒z─▒, sar─▒ ve siyah renkli halkalar vard─▒r.

Is─▒r─▒k

Acil Tedavi

Y─▒lan zehirli de─čilse ─▒s─▒r─▒k g├╝zelce y─▒kan─▒p, bir antibiyotik merhem s├╝r├╝p sar─▒lmal─▒d─▒r. Bu t├╝r ─▒s─▒rmalar genelde tehlikeli de─čil ama korkutucudur. Y─▒lan─▒n zehirli oldu─čundan ┼č├╝pheleniliyorsa a┼ča─č─▒daki ├Ânlemler al─▒nmal─▒d─▒r. Is─▒r─▒ld─▒ktan sonra hemen sakin ┼čekilde uzan─▒lmal─▒ ve m├╝mk├╝nse ─▒s─▒r─▒─č─▒n bulundu─ču b├Âlge kalbe g├Âre daha alt d├╝zeyde tutulmal─▒d─▒r. Bu pozisyon zehrin kan dola┼č─▒m─▒na girmesini geciktirir.

Is─▒r─▒k ├ževresi k─▒zar─▒p ┼či┼čmeye ba┼člar ve a─čr─▒ hissedilirse, b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla y─▒lan zehirlidir. Is─▒r─▒k kol veya bacaktaysa, kalple ─▒s─▒r─▒lan b├Âlge aras─▒nda ─▒s─▒r─▒─č─▒n 4-5 santim ├╝zerinden s─▒k─▒ bir sarg─▒ yap─▒n. Sarg─▒ deri alt─▒ndaki dola┼č─▒m─▒ yava┼člatacak kadar s─▒k─▒ fakat kol ve bacaktaki dola┼č─▒m─▒ engellemeyecek kadar hafif olmal─▒d─▒r. Sarg─▒y─▒ ├ž─▒karma i┼člemi bir doktor taraf─▒ndan yap─▒lmal─▒d─▒r.

Y─▒lan─▒n zehirli oldu─ču anla┼č─▒lm─▒┼čsa ve hastaneden 2 saatten fazla uzakl─▒kta bulunuluyorsa ve ─▒s─▒rma 15 dakika ├Ânce olmu┼čsa, steril bir b─▒├žak veya jiletle di┼č yerlerinin her birinin ├╝zerine 5-6 mm. derinlikte kesikler yap─▒lmal─▒. Bu kesiklerin kol veya baca─č─▒n boyunca olmas─▒ ┼čartt─▒r. Is─▒ran mercan y─▒lan─▒ ise bu kesikler yap─▒lmamal─▒, zehir emilmeli ve t├╝k├╝r├╝lmelidir.

En k─▒sa s├╝rede acil yard─▒m ├ža─čr─▒lmal─▒d─▒r.

Deniz Anas─▒ Sokmalar─▒

Denizanas─▒n─▒n ├že┼čitli t├╝rleri ve daha ba┼čka deniz canl─▒lar─▒ dokunga├žlar─▒nda zehir ta┼č─▒rlar. Dokunduklar─▒ anda hatta hayvan ├Âl├╝ oldu─ču durumlarda bile zehirleyebilirler. Ac─▒, a─čr─▒, yara (lezyon) ve k─▒rm─▒z─▒la┼čma en ├Ânemli belirtilerdir. Kana kar─▒┼čan zehir b├╝y├╝k miktarda ise, nefes darl─▒─č─▒, bulant─▒, mide kramplar─▒ ve ruhsal bunal─▒m hissi olur. Daha ciddi sokmalar kas kramplar─▒na, bayg─▒nl─▒─ča, ├Âks├╝r├╝─če, kusmaya ve nefes almakta g├╝├žl├╝─če neden olur. Daha seyrek olmakla birlikte ├Âl├╝me g├Ât├╝recek reaksiyonlar g├Âr├╝lebilir.

Acil Bak─▒m

Zehirli Denizanas─▒ t├╝r├╝nden bir canl─▒n─▒n ─▒s─▒rmas─▒ halinde derhal sudan ├ž─▒k─▒lmal─▒d─▒r. ┼×iddetli a─čr─▒ ve kramplar y├╝zmeyi engelleyip, bo─čulmaya neden olabilir. Is─▒rman─▒n verece─či ─▒zd─▒rab─▒, sirke, tuz, ┼čeker ve hatta kuru kum serperek hafifletilebilir. Yava┼č├ža bu malzeme yaran─▒n ├╝zerine yay─▒lmal─▒d─▒r.

Yara temizlendikten 15-20 dakika sonra o b├Âlge deniz suyuyla y─▒kanmal─▒d─▒r. Tatl─▒ su kullan─▒lmas─▒ ve derinin ovalanmas─▒ daha ├žok zehir yay─▒lmas─▒na yol a├žar. Cilde yap─▒lm─▒┼č olan dokunga├žlar al─▒nmal─▒d─▒r. Bunun i├žin deniz suyu, kum veya talk pudras─▒, un veya karbonatla yap─▒lm─▒┼č bir macun kullan─▒lmal─▒d─▒r. Art─▒k kalan par├žac─▒klar b─▒├žak veya deniz kabu─ču gibi sert kenarl─▒ bir madde ile s─▒yr─▒lmal─▒d─▒r. Bu i┼člemi yaparken m├╝mk├╝nse eldiven tak─▒lmal─▒d─▒r.

0,5ÔÇ▓lik hidrokortizon merhemi kullan─▒l─▒r. Bu, k─▒zar─▒kl─▒k ve ┼či┼čli─či hafifletir. Uyu┼čturucu etkisi olan benzokain gibi bir merhem a─čr─▒y─▒ ve kalemin losyonu ka┼č─▒nt─▒y─▒ azaltabilir. Aspirin ve asetominofen gibi hafif analjezikler kullan─▒labilir. Daha ┼čiddetli ─▒s─▒r─▒klarda mutlaka doktor tavsiyesi gerekir.