Etiket: insan

A┼čkta Se├žen mi, Se├žilen mi Olmal─▒s─▒n─▒z?

Evlilikte mutlu olmak i├žin se├žen ki┼či siz olun. Erkek se├žmeyi hi├ž bilmez, kad─▒nlar daha iyi se├žicilerdir ama erkeklere g├Âre sevgilerini daha kolay unutabilirler deÔÇŽ Se├žilen ki┼či olursan─▒z ili┼čkide mutlu olman─▒z daha kolayd─▒r. ─░li┼čkiyi noktalad─▒─č─▒n─▒z zaman ├žok daha az zarar g├Âr├╝rs├╝n├╝z.

null

Sizce bir ili┼čkide mutlu olmak i├žin se├žen mi yoksa se├žilen ki┼či mi olmak gerekli?

Sevgiden bahsediyorsan─▒z se├žen ki┼či olman─▒z gerekir. Seven ki┼či i├žin kar┼č─▒ taraf ├žok b├╝y├╝k rol oynamaz. A┼čkta ise kaynak kar┼č─▒ taraft─▒r, bu nedenle mutlu olabilmek i├žin se├žilen olmak laz─▒md─▒r. Se├žilen ki┼či olursan─▒z be─čenildi─činizi anlars─▒n─▒z. Mutluluk i├žin be─čenmekten ├žok be─čenilmek ├Ânemlidir. Be─čenildi─činizi bilirseniz, o sizi ili┼čki i├žinde mutlu yapar.

Kad─▒nlar m─▒ erkekler mi daha iyi se├žicilerdir?

Kad─▒nlar ├žok daha iyi se├žicidirler. Bundan kimsenin ku┼čkusu olmas─▒n. Erkek pisbo─čazd─▒r. Biyolojik a├ž─▒dan k├Âkl├╝, mant─▒kl─▒, dengeli bir se├žim kriteri yoktur. Se├žicilik konusunda kad─▒nlar asl─▒nda daha iyidir. Kad─▒nlar─▒n se├žici olmas─▒ gerekirken erkeklerin se├žici oldu─ču bir toplumda ya┼čad─▒─č─▒m─▒z i├žin, ili┼čkilerde bol miktarda ├žat─▒┼čmalara rastl─▒yoruz.

─░li┼čkiyi se├žen ki┼či mi se├žilen ki┼či mi daha kolay noktalar?

Kad─▒nlar sevgiye yatk─▒nd─▒r, erkeklerde sevgi ├žok zor belirir. Ama ortadan kalkmas─▒ tam tersidir. Erkekte sevgi uzun s├╝re devam eder. Kad─▒nda ise daha h─▒zl─▒ bir ┼čekilde sevgi ortadan kalkabilir. Se├žilen ki┼či bu ili┼čkiyi istemiyorsa daha kolay noktalar. Se├žen ki┼či kolay kolay ili┼čkiyi bitiremez. Be─čenilen, yani se├žilen ki┼či, ili┼čkiyi daha rahat bitirir, fazla travma ya┼čamaz.

Evlilik i├žin se├žim yaparken en ideal yol hangisidir?

G├Âr├╝c├╝ usul├╝, evlilik i├žin en m├╝kemmel yoldur. G├Âr├╝c├╝n├╝n illa anne-baba yoluyla olmas─▒ gerekmez. Arkada┼člar olabilir, evlilik dan─▒┼čmanlar─▒, psikiyatristler devreye girerlerse daha do─čru karar al─▒nabilir. ├ç├╝nk├╝ iki taraf duygusall─▒k i├žinde kendileri i├žin en do─čru karar─▒ veremeyebilirler. Uzun s├╝re fl├Ârt etmektir. Evlenece─činiz ki┼činin karakter ve ki┼čili─čini en az ├╝├ž-d├Ârt y─▒l tan─▒man─▒z gerekir. G├Âr├╝c├╝ usul├╝yle tan─▒┼čm─▒┼čsan─▒z bask─▒ yaparlar, size bu kadar vakit tan─▒mazlar. A┼č─▒k olursan─▒z hemen yata─ča gidersiniz, bu vakit yine olmaz. En iyisi uzun s├╝re ÔÇśtan─▒┼čmakt─▒rÔÇÖ.

Evlenilecek ki┼či ile e─členilecek ki┼či birbirinden ayr─▒ m─▒d─▒r?

Farkl─▒d─▒r. Evlenilecek ki┼čiyle, e─člence gibi yo─čun duygular ya┼čamak yerine kal─▒c─▒ duygular ya┼čaman─▒z gerekir. Evlili─čin uzun s├╝rmesi i├žin e─členilecek ya da a┼č─▒k olunacak ki┼či yerine sevgi duyulacak ki┼činin se├žilmesi gerekir. ÔÇśE─členilecekÔÇÖ diye bir ki┼či oldu─čuna inanm─▒yorum. ÔÇśBen bu k─▒zla ya da adamla g├Ân├╝l e─člendireyim di─čeri ile sonra evlenilirimÔÇÖ ┼čeklindeki d├╝┼č├╝nceler yayg─▒nd─▒r ama ben insanca oldu─čunu hi├ž d├╝┼č├╝nm├╝yorum.

null

Birlikte ├žok e─členen insanlar evlenince ├žok mutlu ├žiftler olabilir mi?

Bir evlilik, sevgi duyularak kurulup sonra da ├╝zerine a┼čk eklenirse ideal evlilik olur. O zaman erkekler de bu evlili─če sad─▒k kalabilirler. Erke─čin biyolojik temelinde sadakat duygusu yoktur. Sad─▒k erkekleri sevgiyle ba┼člay─▒p a┼čka d├Ân├╝┼čen evliliklerde g├Âr├╝yoruz. Bu ├žok zor, sosyal ortamlar insan─▒n evlenece─či ki┼čiyi se├žmek i├žin iyi bir kriter olamaz. Sosyal ortamda insan ba┼čka bir ki┼čilik yap─▒s─▒nda olabilir. ├çiftlerin, do─čal ortamlar─▒nda da birlikte nas─▒l vakit ge├žirdiklerini tartmalar─▒ gerekir. Sadece e─člendi─činiz zamanlar─▒ baz al─▒rsan─▒z hata yapars─▒n─▒z.

Evlilik se├žimi yap─▒l─▒rken ilk olarak neye bakmak gerekli?

Uyuma bakmak gerekli. Erkek i├žin de kad─▒n i├žin de ilk g├Âsterge, partnerlerin kendi ailelerine ve yak─▒nlar─▒na g├Âsterdikleri sayg─▒d─▒r. Sevgiyi bilen partner se├žmeli. Bunu etraf─▒ndaki canl─▒lara g├Âstermesinden anlars─▒n─▒z. Evlilik i├žin bak─▒lacak tek ┼čey cinsel ├žekiciliktir. ÔÇśBence ki┼čili─či ├ÂnemliÔÇÖ dense de bu b├╝y├╝k bir yaland─▒r. Cinsel ├žekicilik ├žok ├Ânemlidir. Cinsel ├žekicilikten cinsel a├žl─▒─č─▒ kastetmiyorum, davran─▒┼čla birlikte olan fiziki be─čeniden bahsediyorum.

null

D├╝nyada milyarlarca insan ve milyarlarca ruh var. Bu kadar ├žok se├ženek aras─▒ndan i├žlerinden sadece birinin elini tutmak, birine dokunmak ve sabahlara onunla uyanmak istemek ne kadar tuhaf. Di─čer yandan onun da milyarlarca insan i├žin bir se├ženek oldu─čunu bilmek ve onun yan─▒nda da bir ba┼čkas─▒n─▒n de─čil de senin oldu─čunu t├╝m h├╝crelerine kadar hissetmek ve ya┼čamak da tarifi imkans─▒z bir mutluluk.

Acaba bu kadar insan i├žinden se├žmek mi ? se├žilmek mi? daha mutluluk verici. Se├žilirsen mi daha ├žok sevilirsin? Se├žersen mi daha ├žok seversin?

Se├žilmek, kar┼č─▒ndakinin, senin ruhunu, f─▒rt─▒nalar─▒n─▒ ve limanlar─▒n─▒ bilmeden g├Ârselli─čine olan ilgisiyle ba┼člar. ─░stedi─či sensindir. Senden gelecek olan her┼čey ba┼č─▒ g├Âz├╝ ├╝zerinedir. Ya senin istedi─čin nedir? Ortaya bol ac─▒l─▒ kar─▒┼č─▒k bir a┼čk m─▒ ? A┼čkla sevilmek mi? Peki ya sen, onun i├žin ayn─▒ co┼čkular─▒ onunla beraber ta┼č─▒yabilir misin? Ta┼č─▒yamasan da, sadece a┼čkla seviliyor olmak sana yeter mi? Bu ├žo─ču zaman m├╝mk├╝n de─čildir. G├Âzler birbirini bulup kalbe girip, ruha indiklerinde ise ÔÇťA┼čkÔÇŁ olur.

Se├žmek s├Âz konusu ise; art─▒k kar┼č─▒ tarafs─▒nd─▒r. Se├žilirken, senin i├žin ge├žerli olanlar art─▒k senin se├žti─čin i├žin ge├žerlidir. Her iki durumda ayn─▒d─▒r. E─čer ayn─▒ anda ayn─▒ duygularla co┼čulmad─▒ysa art─▒k bu i┼č zaman─▒nd─▒r. Bizden ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Zaman se├žen ki┼či i├žin akmaya ba┼člar. H─▒zl─▒ ama sab─▒rl─▒ olmak zorundad─▒r. Heyecan─▒n─▒ gizleyen, dizginleri kendi elinde bir sab─▒r ta┼č─▒d─▒r o art─▒k. O an geldi─čin de; ya se├žmi┼čsindir yada reddedilmi┼čsindir. Zaman sana ya a┼čk─▒ getirmi┼čtir. Ya da senin i├žin kavu┼čamadan ba┼člayan bir ayr─▒l─▒─č─▒.

null

Ben ise a┼čktan yanay─▒m. Ne se├žmek ne de se├žilmek isterim. G├Âzlerin kenetlenip ruhu ele ge├žirmesini, zaman─▒ durdurmas─▒n─▒ ve ayn─▒ aynda ÔÇťevetÔÇŁ demeyi isterim. Oldu─čuna inand─▒─č─▒m tek ┼čey ÔÇťa┼čkÔÇŁ. Birg├╝n gelece─čine ve o bir yerlerde tak─▒l─▒p kalm─▒┼č olsa da onu bulaca─č─▒ma inan─▒r─▒m.

[Kaynak: milliyet.com.tr]

K─▒r─▒m-Kongo Kanamal─▒ Ate┼či ve Keneler

Kene (Ixodoidea), eklem bacakl─▒lar─▒n ├Âr├╝mce─čimsiler (Arachnida) s─▒n─▒f─▒ndan kan emici ve g├Âzs├╝z bir d─▒┼č parazittir. ├Âzellikle g├Â├žmen ku┼člarla hastal─▒klar─▒ yay─▒ld─▒klar─▒ bilinmektedir. ─░nsan, koyun, k├Âpek, kedi, deve gibi canl─▒lar─▒n derilerine yap─▒┼čarak kanlar─▒n─▒ emer. ÔÇťAs─▒l keneÔÇŁ olarak bilinir.

Ayr─▒ e┼čeylidir ve yumurta ile ├žo─čal─▒r. Di┼či yumurtalar─▒n─▒ yaprak, ├ž├Âp veya hayvan k─▒llar─▒ aras─▒na b─▒rak─▒r. Geli┼čimlerinde metamorfoz vard─▒r. Yumurtalar─▒ndan ├╝├ž ├žift bacakl─▒ larvalar ├ž─▒kar. Bunlar bir pupa devresi ge├žirerek 8 bacakl─▒ nimfalara (tam geli┼čmemi┼č yavrular) d├Ân├╝┼č├╝rler. Nimfalar da bir pupa safhas─▒ ge├žirdikten sonra ergin hale gelirler. Larva ve nimfalar genellikle kertenkeleler ├╝zerinde, erginler ise insan, koyun, s─▒─č─▒r, k├Âpek gibi memeliler ├╝zerinde parazit ya┼čarlar.

Kene

V├╝cutlar─▒ ba┼čla kayna┼čm─▒┼č bir g├Â─č├╝s ve torba bi├žimli di┼či 11-12 mmÔÇÖye kadar si┼čer. Erginlerinde d├Ârt ├žift bacak bulunur. Bacaklar─▒n u├žlar─▒nda ├žengeller ve vantuzlar vard─▒r. Deriye rahat├ža yap─▒┼čarak hortumlar─▒yla kan emerler. ─░yice ┼či┼čtikten sonra kendilerini yere atarak konaklar─▒ndan uzakla┼č─▒r, ot veya a─ča├žlara t─▒rman─▒rlar. ├ľn ayaklar─▒n─▒n u├žlar─▒ dokunma ve koku alma i├žin ├Âzelle┼čmi┼čtir. Ormanlarda bulundu─ču a─čac─▒n alt─▒ndan bir hayvan ge├žti─či takdirde ├╝zerine d├╝┼č├╝p derisine yap─▒┼č─▒r ve etine hortumunu sokarak kan─▒n─▒ emer. ─░lk iki bacak ├žifti ├Âne, son iki ├žifti geriye y├Ânelmi┼čtir. Bug├╝n 889 kene t├╝r├╝ bilinmektedir. Kenelerin hepsi zararl─▒, parazit ve k├Âr de─čildir. S─▒─č─▒r ve k├Âpek kene t├╝rleri g├Âzl├╝d├╝r. ─░nsan ve ehil hayvanlarda parazit ya┼čayanlar ├že┼čitli hastal─▒k mikroplar─▒n─▒ bula┼čt─▒rd─▒klar─▒ndan sa─čl─▒k bak─▒m─▒ndan zararl─▒d─▒r ve bir├žok bakteri de ├╝retmektedir.

Keneler, ├Âr├╝mcekgiller ailesinden olup, b├╝y├╝kl├╝kleri 1mm ile 5mm aras─▒ndad─▒r. Daha ├žok bahar ve yaz aylar─▒nda aktif haldedirler. K─▒rm─▒z─▒-kahverengi, yass─▒ ve oval, kan emici parazitlerdir. Genellikle insan ve hayvan kan─▒ndan beslenirler.

─░nsanlara ve hayvanlara hastal─▒k yayma hususunda me┼čhurdurlar. Kan emme potansiyeli v├╝cutlar─▒n─▒n 100 ile 200 kat─▒ aras─▒nda olabilir. Yavrular─▒nda alt─▒ bacak, yeti┼čkinlerinde 8 bacak vard─▒r. Kenelerin kafalar─▒nda delme ve emme organlar─▒ bulunmaktad─▒r. Kenenin ilk iki baca─č─▒nda duyu organlar─▒ bulunur. Bu bacaklarla kurbanlar─▒na tutunurlar. Solunumlar─▒n─▒ son iki bacaklarla yaparlar. ├ťreme organlar─▒ alt kar─▒n b├Âlgesinde bulunur.

K─▒r─▒m-Kongo Kanamal─▒ Ate┼či

K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼či, Afrika, Asya, Do─ču Avrupa ve Orta Do─ču ├╝lkelerinde g├Âr├╝len ├Âld├╝r├╝c├╝ bir viral hastal─▒kt─▒r. Bunyaviridae ailesinden Nairovirus t├╝r├╝ i├žinde yer alan vir├╝s├╝n yol a├žt─▒─č─▒ bu hastal─▒k %3-30 oran─▒nda ├Âl├╝mle neticeleniyor. Bu vir├╝sler, zarfl─▒ ve tek iplik├žikli RNA par├žac─▒─č─▒ndan olu┼čuyor. NairovirusÔÇÖlerin 34 t├╝r├╝ bulunuyor ve bunlar─▒n sadece 3ÔÇ▓├╝ insanlarda hastal─▒─ča yol a├ž─▒yor. Vir├╝sler, duyarl─▒ h├╝creler ├╝zerindeki al─▒c─▒lara tutunuyor ve h├╝cre i├žerisine al─▒n─▒yorlar. Genetik yap─▒s─▒ndaki farkl─▒l─▒klara g├Âre vir├╝s 8 alt gruba ayr─▒l─▒yor. T├╝rkiyeÔÇÖde elde edilen vir├╝sler, Rus ve Balkan vir├╝s gruplar─▒na %99 benzerlik g├Âsteriyor.

K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼čini insanlara keneler ta┼č─▒yor. Hyalomma t├╝r├╝nden keneler, ├Âzellikle de H. Marginatum marginatum, hastal─▒─č─▒n ta┼č─▒nmas─▒nda olduk├ža etkili. D├╝nya genelinde hastal─▒─č─▒n g├Âr├╝ld├╝─č├╝ b├Âlgelerle bu kene t├╝r├╝n├╝n ya┼čam alanlar─▒ ├Ârt├╝┼č├╝yor. Vir├╝s ta┼č─▒yan kenelerin ─▒s─▒rmas─▒ sonucunda veya hastal─▒─ča yakalanm─▒┼č insanlarla temasa ba─čl─▒ olarak hastal─▒k bula┼čabiliyor. Bug├╝ne kadar, vir├╝sle temas eden veya ta┼č─▒yan hi├žbir hayvanda hastal─▒k tespit edilebilmi┼č de─čildir. Keneleri ta┼č─▒ma olas─▒l─▒─č─▒ y├╝ksek olan tav┼čan ve yaban domuzu say─▒s─▒n─▒n ├žo─čalmas─▒ o b├Âlgede hastal─▒─č─▒n artmas─▒na yol a├žabiliyor. Son y─▒llarda, hastal─▒─č─▒ uzak ├╝lkelere ta┼č─▒yabilme ├Âzelli─čine sahip olan g├Â├žmen ku┼člar ├╝zerinde ara┼čt─▒rmalar yap─▒l─▒yor. K─▒r─▒m-Kongo Kanamal─▒ Ate┼či vir├╝s├╝ne ek olarak Bunyaviridae ailesinden Rift Vadisi Ate┼či ve Hanta vir├╝sleri biyoter├Ârizm ajanlar─▒ aras─▒nda say─▒l─▒yor. Hastal─▒─č─▒n ├žok geni┼č bir co─črafi alanda g├Âr├╝lebilmesi, y├╝ksek ├Âl├╝m riski ve vir├╝s├╝n biyoterorizm ajan─▒ olarak kullan─▒labilme ├Âzelli─či nedeniyle bu hastal─▒k olduk├ža ├Ânemli bir sa─čl─▒k sorunu kabul ediliyor.

Kene

─░lk olarak 12. y├╝zy─▒lda TacikistanÔÇÖda belirtileri g├Âr├╝len bu hastal─▒─č─▒n klinik olarak tan─▒mlanmas─▒ 2. D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda K─▒r─▒mÔÇÖa giden 200 Rus askerinde g├Âr├╝ld├╝kten sonra yap─▒┼čm─▒┼č. Vir├╝s, 1967 y─▒l─▒nda yenido─čan farelerden elde edildi. ├ťlkemizde ilk olarak 2002 y─▒l─▒nda g├Âr├╝len bu hastal─▒k 500ÔÇ▓den fazla ki┼čide tespit edildi ve bunlar─▒n 26ÔÇÖs─▒ kaybedildi. Bu vakalar─▒n neredeyse %90ÔÇ▓─▒n─▒, aktif ├žal─▒┼čma ya┼č─▒nda olan, kene ─▒s─▒r─▒─č─▒na maruz kalan, tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒kla u─čra┼čan ki┼čiler olu┼čturuyor. Hastal─▒ktan ikinci s─▒rada etkilenen grup ise sa─čl─▒k ├žal─▒┼čanlar─▒. Bu nedenle, K─▒r─▒m-Kongo Kanamal─▒ Ate┼či olan hastalarla temas ederken mutlaka eldiven, uzun ├Ânl├╝k, maske ve g├Âzl├╝k kullan─▒lmas─▒ ├Âneriliyor. Hastal─▒─č─▒n hava yoluyla ge├žti─čine ait hen├╝z kesin bir kan─▒t bulunmuyor. Bu vir├╝s sadece insanlarda hastal─▒─ča yol a├ž─▒yor. Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi ve damar h├╝crelerine sald─▒ran vir├╝sler, kendilerine kar┼č─▒ antikor salg─▒lanmas─▒n─▒ engelliyor ve damar h├╝crelerinde hasara yol a├ž─▒yor. Vir├╝sle temas eden her be┼č ki┼čiden birinde hastal─▒k g├Âr├╝l├╝yor.

Kenenin ─▒s─▒rmas─▒ ile hastal─▒k geli┼čmesi aras─▒ndaki s├╝re, yani ÔÇťkulu├žkaÔÇŁ d├Ânemi 3-7 g├╝n aras─▒nda. Kulu├žka d├Âneminden sonra, 41┬░CÔÇÖye kadar y├╝kselen ani ate┼č, ba┼č a─čr─▒s─▒, kas a─čr─▒lar─▒, ba┼č d├Ânmesi hastal─▒─č─▒n ilk belirtileri. Ate┼č ortalama 4-5 g├╝n s├╝r├╝yor ve bu belirtilere ek olarak ishal, bulant─▒ ve kusma g├Âr├╝l├╝yor. Y├╝z, boyun ve g├Â─č├╝ste k─▒zar─▒kl─▒k, g├Âz iltihaplar─▒ da di─čer belirtiler aras─▒nda say─▒l─▒yor. Genellikle 1-7 g├╝n s├╝ren bu d├Ânemden kanamal─▒ d├Ânem ba┼čl─▒yor. Kanama, b├╝y├╝k ├žo─čunlukla hastal─▒─č─▒n ba┼člamas─▒ndan sonraki 5-7 g├╝n i├žerisinde geli┼čiyor. Kanaman─▒n ┼čiddetine g├Âre ciltte k├╝├ž├╝k nokta tarz─▒ndaki k─▒zar─▒kl─▒klar veya b├╝y├╝k morluklar g├Âr├╝l├╝yor. A─č─▒z i├žerisi, di┼četi ve dudak kanamas─▒n─▒n g├Âr├╝ld├╝─č├╝ di─čer yerler. Kanama en s─▒k olarak sindirim sistemi, cinsel organlar, idrar yollar─▒ ve solunum yollar─▒nda oluyor. D─▒┼čk─▒da, idrarda veya balgamda kan g├Âr├╝lmesi s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan bulgular aras─▒nda. Hastal─▒─č─▒n son d├Ânemi, yani ÔÇťkonvelesanÔÇŁ d├Ânem, hastal─▒─č─▒n g├Âr├╝lmesinden 10-20 g├╝n sonra ba┼čl─▒yor. Bu d├Ânemde kalp ritminde de─či┼čim, ge├žici sa├ž d├Âk├╝lmesi, solunum g├╝├žl├╝─č├╝, g├Ârmede g├╝├žl├╝k, i┼čitme ve haf─▒za kayb─▒ g├Âr├╝lebiliyor.

K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼činde en belirgin laboratuvar bulgusu, trombosit say─▒s─▒n─▒n d├╝┼čmesi. P─▒ht─▒la┼čmay─▒ sa─člayan trombositler ├Ânemli ├Âl├ž├╝de azal─▒yor ve kanamalara yol a├ž─▒yor. Beyaz kan h├╝crelerinin say─▒s─▒ azal─▒yor ve AST, ALT gibi karaci─čer enzimleri y├╝kseliyor. Bu kan de─čerlerinde normale g├Âre a┼č─▒r─▒ sapmalar, hastal─▒─č─▒n k├Ât├╝ gidi┼čine i┼čaret ediyor. E─čer hastal─▒k ├Âl├╝mle neticelenmezse, tam kan say─▒m─▒ ve biyokimya testleri dahil olmak ├╝zere t├╝m laboratuvar testleri yakla┼č─▒k 5-9 g├╝nde normal s─▒n─▒rlara d├Ân├╝yor.

Hastal─▒─č─▒n erken te┼čhis ve tedavisi, ├Âzellikle yay─▒l─▒m─▒n ├Ânlenmesi i├žin olduk├ža gerekli. Kene ─▒s─▒rma ├Âyk├╝s├╝ olan veya hastal─▒─č─▒n s─▒k g├Âr├╝ld├╝─č├╝ k─▒rsal b├Âlgelerden gelen ki┼čilerde ate┼č ve kas a─čr─▒lar─▒ varsa K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼činden ┼č├╝pheleniliyor. Tabi, her kanamas─▒ veya ate┼či olan ki┼čiler bu hastal─▒─ča yakalanm─▒┼č anlam─▒na gelmiyor.

Hastal─▒k k─▒sa seyirli oldu─ču i├žin bu t├╝r ┼čikayetlere uzun s├╝redir sahip olan ki┼čilerde ba┼čka hastal─▒klar─▒ da akla getirmek gerekiyor. Kanda d├╝┼č├╝k trombosit ve akyuvar say─▒s─▒, y├╝kselmi┼č karaci─čer enzim d├╝zeyleri te┼čhisi destekleyen laboratuvar bulgular─▒ aras─▒nda. Vir├╝se kar┼č─▒ v├╝cudun geli┼čtirdi─či IgM ve IgG antikorlar─▒ hastal─▒─č─▒n ba┼člamas─▒ndan 7 g├╝n sonra ELISA ve IFA testleriyle saptanabiliyor. Hastal─▒─č─▒n en kesin ve h─▒zl─▒ te┼čhisi ise ÔÇťters transkriptaz-polimeraz zincir reaksiyonuÔÇŁ (RT-PCR) y├Ântemi ile m├╝mk├╝n oluyor. Bu y├Ântem son derece ├Âzg├╝n, duyar─▒ ve h─▒zl─▒ sonu├ž veriyor.

K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼činde esas olarak destekleyici tedaviler uygulan─▒yor. Destekleyici tedavide, hastaya trombosit, taze donmu┼č plazma ve alyuvar sol├╝syonlar─▒ veriliyor. Bu tedavinin sonu├žlar─▒ g├╝nde bir ya da iki kez tam kan say─▒m─▒ yap─▒larak takip ediliyor. Olas─▒ kanama odaklar─▒n─▒ g├Âzlem alt─▒na almak, ├╝lser hastalar─▒na anti-├╝lser tedavisine ba┼člamak ve kanamalar─▒n ├Ânlenmesi gibi koruyucu ├Ânlemlerin al─▒nmas─▒ da gerekiyor. Ki┼činin s─▒v─▒ ve elektrolit dengesini g├Âzetim alt─▒na almak ve korumak destekleyici tedavinin di─čer hedeflerinden birisi.

Etki mekanizmas─▒ tam olarak bilinmese de ÔÇťribavirinÔÇť, K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼činde halen kullan─▒labilecek tek anti-viral ila├ž. Yeni ila├ž adaylar─▒ndan ribamidin ise ribavirinden 4,5-8 kat daha az etkili. Fareler ├╝zerinde yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar, ribavirin tedavisinin ├Âl├╝m oran─▒n─▒ ├Ânemli ├Âl├ž├╝de azaltt─▒─č─▒ ve ya┼čam s├╝resini uzatt─▒─č─▒n─▒ g├Âsteriyor. ─░nsanlarda bu ilac─▒n etkinli─či tam olarak bilinmese de hastal─▒─č─▒n te┼čhisi kesin olarak konulursa ilaca ba┼članmas─▒ gerekebiliyor. Hafif seyreden vakalarda ribavirin ├Ânerilmiyor. Ancak, a─č─▒r seyirli vakalarda ila├ž tedavisinin derhal ba┼člat─▒lmas─▒ ve 10 g├╝n s├╝resince devam edilmesi ├Âneriliyor. Bu hastalarda hen├╝z ribavirine ba─čl─▒ yan etki g├Âr├╝lm├╝yor. ─░lac─▒n gebelerde kullan─▒m─▒ ise sak─▒ncal─▒. Son y─▒llarda, v├╝cutta interferon ├╝retimini artt─▒ran ve ÔÇťMxAÔÇŁ olarak tan─▒mlanan bir ila├ž ├╝zerinde ├žal─▒┼čmalar yap─▒l─▒yor. Bu ilac─▒n vir├╝ste RNA sentezini engelledi─či belirtiliyor. K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼čine kar┼č─▒ geli┼čtirilmi┼č etkin bir a┼č─▒ hen├╝z piyasada bulunmuyor. Hastal─▒─č─▒n yay─▒lmas─▒n─▒n ├Ânlenmesi ve erken te┼čhis K─▒r─▒m-Kongo kanamal─▒ ate┼či ile m├╝cadelenin temel unsurlar─▒n─▒ olu┼čturuyor.

Kenenin Çıkarılması

Kan emen bir keneyi deriden bilgisizce s├Âk├╝p atmak hastal─▒k bula┼čma riskini art─▒rd─▒─č─▒ndan olduk├ža tehlikelidir. ├ç├╝nk├╝ ├ž─▒kar─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lan kene tepki olarak midesinde bulunan, mikrop ve bakterilerle dolu kan─▒ tekrar geriye bo┼čalt─▒r.C─▒mb─▒z, pens veya naylon ip yard─▒m─▒yla deriye en yak─▒n k─▒s─▒mdaki ba┼č─▒ndan s─▒k─▒ca tutularak dik olarak deriden ├žekilerek uzakla┼čt─▒r─▒l─▒r.

Kene

Keneleri m├╝mk├╝nse kendiniz ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼čmay─▒n ve en k─▒sa s├╝rede uzman bir sa─čl─▒k g├Ârevlisi taraf─▒ndan ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ sa─člay─▒n. Yaln─▒zca birka├ž saat i├žinde ula┼čabilece─činiz yak─▒nl─▒kta bir sa─čl─▒k merkezi yoksa, keneyi T.C. Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan ├Ânerilen y├Ântemlerle kendiniz ├ž─▒karmay─▒ tercih edin.

  1. Kenenin ├╝zerine hi├žbir ┼čekilde kimyasal madde d├Âkmeyin, bunu yaparsan─▒z kene rahats─▒z olup sizi b─▒rakabilir fakat bu esnada emdi─či kan─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ kusar, midesinden gelen tehlikeli vir├╝s ve mikroplar vucudunuza bula┼č─▒r.
  2. Ucu ince bir c─▒mb─▒z yard─▒m─▒yla, kenenin vucudunuza en yak─▒n noktas─▒ndan(kan emdi─či hortum) nazikce ve sa─člam bir ┼čekilde kavray─▒n.
  3. Sak─▒n kenenin vucuduna dokunmay─▒n, bu emdi─či kan─▒ geri bo┼čaltmas─▒na yol a├žar
  4. Kene ├ž─▒kt─▒ktan sonra ─▒s─▒r─▒lan yeri alkol, yoksa sabun ile temizleyin.
  5. Keneyi uygun bir ┼čekilde saklay─▒n. Gerekirse tan─▒mlama i├žin gerekli olabilir. Keneyi ├Âld├╝rmek i├žin ezmeyin, patlamas─▒na neden olabilir.
  6. En yak─▒n zamanda bir sa─čl─▒k kurulu┼čundan yard─▒m isteyin, kontrol yapt─▒r─▒n.

[Kaynak: wikipedia]

Is─▒r─▒k

Hayvan ─▒s─▒r─▒klar─▒

Hayvan ─▒s─▒r─▒klar─▒n─▒n ├žo─ču, evde beslenen hayvanlardan kaynaklan─▒r. K├Âpekler kedilerden daha fazla ─▒s─▒r─▒rlar fakat kedi ─▒s─▒rmas─▒nda mikrop kapma olas─▒l─▒─č─▒ daha fazlad─▒r. Bu y├╝zden hayvan ─▒s─▒r─▒klar─▒nda en iyi tedavi ├Ânceden ├Ânlemini almakt─▒r. Hayvan ─▒s─▒rmalar─▒n─▒n ├žo─čunlukla ev hayvanlar─▒ndan kaynaklan─▒r ama sokak k├Âpek ve kedileri, kokarca, rakun, sincap, yarasa gibi do─čadaki hayvanlar da her y─▒l binlerce ki┼čiyi ─▒s─▒rmaktad─▒r. Yabani hayvanlar ├žok tehlikelidirler. ├ç├╝nk├╝ kuduz vir├╝s├╝ ta┼č─▒yabilirler, fakat hangi t├╝r hayvan ─▒s─▒r─▒rsa ─▒s─▒rs─▒n kuduz vir├╝s├╝ i├žin kontrol edilmesi ┼čartt─▒r.

Is─▒r─▒k

Acil M├╝dahale

Basit ─▒s─▒r─▒klar: Basit ─▒s─▒r─▒klara (deri a├ž─▒lm─▒┼č ama y─▒rt─▒lma ┼čeklinde de─čil ve hafif kanama) da di─čer hafif yaralar gibi m├╝dahale edilmelidir. Yara su ve sabun ile y─▒kan─▒p ├╝zerine antibiyotikli bir merhem s├╝r├╝lmeli, ─▒s─▒r─▒lan ki┼činin son 5 y─▒l i├žinde tetanoz a┼č─▒s─▒ olup olmad─▒─č─▒ ├Â─črenilmelidir. E─čer a┼č─▒s─▒ yoksa doktora veya acil yard─▒ma ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

├ľnemli ─▒s─▒r─▒klar: Is─▒r─▒k sonucu yara yeri ├žok derin veya par├žalanm─▒┼č ise ve kan dinmiyorsa, kan─▒ durdurmak i├žin ├╝zerine tampon yap─▒lmal─▒ ve hemen acil yard─▒m ├ža─čr─▒lmal─▒d─▒r.

Mikrop kapman─▒n belirtileri: Yara y├╝zeysel dahi olsa, ─▒s─▒r─▒lmadan sonraki saatler ve g├╝nlerde mikrop kap─▒p kapmad─▒─č─▒ yak─▒ndan izlenmelidir. ┼×i┼čme, k─▒zarma, cerahatli ak─▒nt─▒ veya a─čr─▒ varsa derhal doktora ba┼čvurulmal─▒d─▒r. Baz─▒ hastal─▒klar ─▒s─▒rma veya ├žizilme yoluyla bula┼čabilir. Yara ├ževresinde ┼či┼čme ve a─čr─▒dan ba┼čka ate┼č, ba┼č a─čr─▒s─▒ veya di─čer grip benzeri belirtiler olabilir, bu gibi durumlarda derhal doktora ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

─░nsan Is─▒r─▒klar─▒

─░nsan ─▒s─▒r─▒─č─▒ iki t├╝rd├╝r. Birincisi, genelde ─▒s─▒r─▒k olarak tan─▒mlanan alt ve ├╝st di┼čler aras─▒nda kalan etin s─▒k─▒┼čmas─▒n─▒ ifade eder. ─░kincisi, kavga ─▒s─▒r─▒─č─▒ denen ve ├žene veya a─čza yumruk atan ki┼činin elini kar┼č─▒ taraf─▒n di┼člerinin y─▒rtmas─▒yla olu┼čan yarad─▒r. ─░nsan ─▒s─▒r─▒─č─▒ ─▒s─▒r─▒klar─▒n en tehlikelisidir. ├ç├╝nk├╝ ki┼čiler utan├žtan veya mahkemeye verilme korkusuyla doktora ba┼čvurmaya ├žekinirler. Ayr─▒ca insanlar─▒n a─č─▒zlar─▒ndaki bakteriler ├žok tehlikeli olabilir. Salya ile yaraya ge├žen bakteriler v├╝cutta ├Ânemli iltihaplara neden olabilirler. Ayr─▒ca ─▒s─▒r─▒k deri alt─▒na ge├žip tendon ve eklemleri de yaralayabilir.

Acil Bak─▒m

E─čer bir insan taraf─▒ndan ─▒s─▒r─▒l─▒n─▒rsa, derhal doktora haber verilmeli. Kurban ─▒s─▒r─▒─č─▒ kesinlikle kendi ba┼č─▒na tedavi etmemelidir. Mikrop kapmas─▒ halinde hastanede uzun s├╝re kal─▒nmas─▒ gerekebilir, eklemlerde kal─▒c─▒ sertlikler ve hatta kesilmeye kadar varan sorunlar ├ž─▒kabilir. Kan tampon yaparak durdurulmal─▒d─▒r, yara su ve sabunla temizlendikten sonra sar─▒lmal─▒d─▒r. Daha sonra doktora veya acil servise ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

Is─▒r─▒k

B├Âcek Is─▒rmalar─▒ ve Sokmalar─▒

├ľr├╝mcek Is─▒r─▒─č─▒

Kara ├ľr├╝mcek (Latrodectus mactans) 1. 5 cm. b├╝y├╝kl├╝kte parlak ve siyah renktedir ve genelde midesinde kum saati ┼čeklinde k─▒rm─▒z─▒ bir leke vard─▒r. Kahverengi ├Âr├╝mcek (Laxosceles reclusa) uzun bacakl─▒ ve v├╝cudu ortalama 1 cm. civar─▒ndad─▒r. Her iki t├╝r de genelde karanl─▒k k├Â┼čelerde saklan─▒rlar. Kara ├Âr├╝mcek ─▒slak yerleri sever (ya┼č odun k├╝meleri, ─▒slak toprak birikintileri gibi). Kahverengi ├Âr├╝mcek ise kuru ├ževreleri tercih eder. Kara ├Âr├╝mce─čin ─▒s─▒r─▒─č─▒ ├žok ufak i─čne batmas─▒ gibi bir his yarat─▒r. Bazen ─▒s─▒r─▒lan ki┼či bunu hissetmeyebilir. Ba┼člang─▒├žta ├Ânce hafif bir ┼či┼čme ve belli belirsiz k─▒rm─▒z─▒ noktac─▒klar olu┼čur. Fakat birka├ž saat i├žinde ┼čiddetli bir a─čr─▒ ve sertlik belirir.

├ť┼č├╝me, titreme, ate┼č, bulant─▒ ve ┼čiddetli kar─▒n a─čr─▒s─▒ bunlar─▒ takip eder. Is─▒r─▒k pek ender olarak ├Âl├╝me neden olur. Kahverengi ├Âr├╝mce─čin ─▒s─▒r─▒─č─▒ ├Ânce hafif bir s─▒z─▒ sonra ─▒s─▒r─▒k ├ževresinde k─▒rm─▒z─▒l─▒k ve 8 saat i├žinde ┼čiddetli bir kar─▒n a─čr─▒s─▒ yapar. Is─▒r─▒─č─▒n ├ževresinde i├ži s─▒v─▒ dolu bir sivilce belirir, sivilcenin derisi d├╝┼čer ve k├Ât├╝, derin bir yara b─▒rak─▒r. V├╝cudun reaksiyonu hafif ate┼č ve bulant─▒dan b├╝y├╝k halsizlik haline kadar de─či┼čebilir.

Is─▒r─▒k

Akrep Is─▒rmalar─▒ Baz─▒ akreplerin zehri ├Âld├╝r├╝c├╝ olabilir. Serin, nemli yerlerde ya┼čarlar; bodrum, ├ž├Âpl├╝kler ve odunluklar en sevdi─či yerlerdir. Genelde ak┼čam serinli─činde ─▒s─▒r─▒rlar. ├ľld├╝r├╝c├╝ olan t├╝rlerle (Centruroides salpturatus) zarars─▒z t├╝rleri ay─▒rt etmek ├žok zor oldu─čundan, t├╝m akrep ─▒s─▒r─▒klar─▒n─▒ acil tedaviye almak gerekir.

Ar─▒, E┼ček Ar─▒s─▒, B├╝y├╝k E┼ček Ar─▒s─▒, Ate┼č Kar─▒ncas─▒ veya Sar─▒ceket sokmas─▒

Hymenoptera ailesinden gelen b├Âceklerin zehrine alerjisi olan insan say─▒s─▒ onda birdir. B├Âyle alerjisi olan ki┼čilerde ise ar─▒n─▒n veya Hymenoptera ailesinden gelen bir b├Âce─čin sokmas─▒ acil tedavi gerektiren ├Âl├╝mc├╝l olabilecek ve anafilaktik reaksiyon denilen bir duruma yol a├žar. Ar─▒ sokmas─▒na reaksiyon belirtileri, g├Âzlerin ├ževresinde, dilde, dudaklarda veya bo─čazda ┼či┼čme, nefes almakta zorluk, ├Âks├╝rme ve h─▒r─▒lt─▒ ve v├╝cutta hissizlik ve kramplar ┼čeklinde ortaya ├ž─▒kar. Ciltte ├╝rtiker g├Âr├╝l├╝r. Dil s├╝r├žer ve huzursuzluk, zihinde bulan─▒kl─▒k, bulant─▒ hissi ve kusma ve hatta bayg─▒nl─▒k olabilir.

Kene Is─▒r─▒klar─▒ Keneler, bitler gibi, ├že┼čitli ku┼č ve hayvan cinslerinin t├╝yleri aras─▒nda ya┼čarlar. Esas tehlike keneden de─čil fakat kenenin ta┼č─▒d─▒─č─▒ ve Lyme Hastal─▒─č─▒ denilen bir hastal─▒─ča yol a├žan bakterilerden gelmektedir. Lyme hastal─▒─č─▒ bir cins artirit (eklem romatizmas─▒) belirtisi verir ama ayr─▒ca ba┼čka t├╝r belirtileri de olabilir. Kenelerin ya┼čad─▒─č─▒ t├╝rden s─▒k otluk veya ├žal─▒l─▒k alanlardan ge├žilmi┼čse ve ciltte yuvarlak k─▒rm─▒z─▒ lekeler g├Âr├╝l├╝rse, iltihap yapabilen kenedeki bakteriden ┼č├╝phelenilebilir. Kene g├Âr├╝nmemi┼č dahi olsa ─▒s─▒rabilir.

Is─▒r─▒k

Acil Tedavi

Hafif b├Âcek ─▒s─▒r─▒klar─▒: Bir ar─▒n─▒n veya b├Âce─čin i─čnesi deride kalm─▒┼čsa, dikkatli ┼čekilde ├ž─▒kar─▒lmal─▒d─▒r. Ar─▒ i─čnelerinin ├Âzellikle u├žlar─▒ ├ž─▒kar─▒l─▒rken daha fazla zehir ak─▒tmamaya dikkat edilmelidir. Hafif b├Âcek ─▒s─▒rmalar─▒nda yaran─▒n ├╝st├╝ne karbonat, so─čuk, ─▒slak bir bez veya buz k├╝pleri koyarak ac─▒ hafifletilebilir. Hidrokortizonlu merhem veya kalamin losyonu s├╝rerek ka┼č─▒nt─▒ ve ┼či┼čme azalt─▒labilir. E─čer v├╝cut hafif ─▒s─▒rmalara kar┼č─▒ kuvvetli reaksiyon verirse doktora ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

Zehirli sokmalar: Kara ├Âr├╝mcek, kahverengi ├Âr├╝mcek veya akrep sokarsa veya Hymenoptera ailesinden b├Âcek ─▒s─▒rmalar─▒na alerji varsa derhal acil yard─▒m istenmelidir. Acil yard─▒m ├ža─čr─▒s─▒nda yap─▒lmadan ├Ânce a┼ča─č─▒daki ├Ânlemler al─▒nmal─▒d─▒r:

Is─▒r─▒k kolda veya bacaktaysa, eklemin ├╝st├╝nden (yara ile kalp aras─▒nda) sar─▒l─▒r. Bu zehirin yay─▒lmas─▒n─▒ durduracak veya yava┼člatacakt─▒r. Sarg─▒ derinin hemen alt─▒ndaki kan─▒n akmas─▒n─▒ yava┼člatacak kadar s─▒k─▒ fakat kol veya bacaktaki kan dola┼č─▒m─▒n─▒ engellemeyecek kadar da gev┼ček sar─▒lmal─▒d─▒r.

Is─▒r─▒─č─▒n ├╝zerine so─čuk suyla ─▒slat─▒lm─▒┼č veya aras─▒na buz konmu┼č bir bez konur.

Sarg─▒ 5 dakika sonra a├ž─▒lmal─▒ fakat kol ve bacak yere do─čru sallan─▒r bir durumda b─▒rak─▒lmal─▒.

Is─▒r─▒k

Derhal acil yard─▒m ├ža─čr─▒lmal─▒.

Ar─▒ sokmalar─▒na kar┼č─▒ kurbanda alerji varsa doktoru kendisine ├Âzel bir ila├ž paketi haz─▒rlayabilir. ├ľzellikle Hymenoptera ailesinden bir b├Âce─čin ─▒s─▒rma olas─▒l─▒─č─▒ y├╝ksek oldu─ču mevsimlerde bu paket bulunmal─▒d─▒r. Bunun i├žinde cilt alt─▒ i─čnesi ve epinefrine (adrenalin) de bulunmal─▒d─▒r.

Kene ─▒s─▒r─▒─č─▒: Ciltte dola┼čan bir kene g├Âr├╝l├╝rse, dikkatlice al─▒nmal─▒d─▒r. Parmaklar─▒n aras─▒nda ezilmemeli, ya ate┼če at─▒lmal─▒ ya da iki ta┼č aras─▒nda ezilmelidir. Sonra eller y─▒kanmal─▒d─▒r. Kene e─čer ─▒s─▒rm─▒┼čsa ve deriye yap─▒┼čm─▒┼čsa ├žekerek ├ž─▒kartmaya ├žal─▒┼č─▒lmamal─▒d─▒r. ├ťzerine ya─č d├Âk├╝lmesi, kenenin nefes almas─▒n─▒ zorla┼čt─▒racakt─▒r. B├Âylece gev┼čeyen kene c─▒mb─▒zla al─▒nabilir. Kene ├ž─▒kar─▒ld─▒ktan sonra o b├Âlge su ve sabunla y─▒kanmal─▒ ve birka├ž g├╝n hastal─▒k belirtileri olup olmad─▒─č─▒ g├Âzlemlenmelidir.

Is─▒r─▒k

Y─▒lan Is─▒rmalar─▒

Y─▒lan ─▒s─▒r─▒─č─▒, bir y─▒lan─▒n di┼čleri ile sebep oldu─ču yaralanmad─▒r. Y─▒lanlar ├žo─ču zaman avlar─▒n─▒ ─▒s─▒r─▒rlar, ancak s─▒k g├Âr├╝lmese de, genellikle savunma ama├žl─▒ olarak insanlar─▒ da ─▒s─▒rd─▒klar─▒ olur. ├ço─ču y─▒lan zehirsizdir ve s─▒kl─▒kla avlar─▒n─▒ zehir kullanmaktan ziyade bo─čarak ├Âld├╝r├╝rler. Yine de zehirli y─▒lanlar Antarktika haricinde her k─▒tada bulunurlar.

Is─▒r─▒klar i├žin ├Ânerilen ilkyard─▒m y├Ântemleri y─▒lan─▒n ya┼čad─▒─č─▒ b├Âlgeye g├Âre de─či┼čir. Baz─▒ t├╝rlerin ─▒s─▒r─▒─č─▒nda etkili olan bir tedavi ba┼čka bir t├╝r├╝n ─▒s─▒r─▒─č─▒nda etkisiz olabilir. Y─▒lanlar─▒n fiziksel g├Âr├╝n├╝┼čleri farkl─▒ olabilece─či i├žin, genellikle bir t├╝r├╝ tan─▒mlaman─▒n pratik bir yolu yoktur ve b├Âyle durumlarda profesyonel t─▒bbi yard─▒m aranmal─▒d─▒r. Is─▒r─▒─č─▒n sonucu, y─▒lan─▒n t├╝r├╝, ─▒s─▒r─▒lan v├╝cut b├Âlgesi, enjekte edilen zehir miktar─▒ ve kurban─▒n ya┼č─▒ gibi bir├žok etmene ba─čl─▒d─▒r. B├╝t├╝n ─▒s─▒r─▒klarda meydana gelen, deh┼čet ve ta┼čikardi gibi semptomlar, kurban─▒n ya┼čad─▒─č─▒ panikten kaynaklan─▒r ve psikolojiktir.

Zehirli olmayan y─▒lanlar─▒n ─▒s─▒r─▒klar─▒ da s─▒kl─▒kla di┼čin sebep oldu─ču y─▒rt─▒lma veya sonu├žta olu┼čan enfeksiyon y├╝z├╝nden hasar verebilir. Bir ─▒s─▒r─▒k ayr─▒ca potansiyel olarak ├Âl├╝mc├╝l olan anaflaktik reaksiyonu tetikleyebilir. Y─▒lanlara atfedilen ├Âl├╝mlerin say─▒s─▒ b├Âlgelere g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterir. Avrupa ve Kuzey Amerika’da ├Âl├╝m oran─▒ g├Âreli olarak d├╝┼č├╝k olsa da y─▒lan ─▒s─▒r─▒klar─▒ ile birlikte gelen morbidite ve mortalite d├╝nyan─▒n pek├žok b├Âlgesi, ve ├Âzellikle de sa─čl─▒k tesislerinin k─▒s─▒tl─▒ oldu─ču k─▒rsal kesimler i├žin ciddi bir sa─čl─▒k problemidir.

G├╝ney Asya, G├╝neydo─ču Asya ve Sahraalt─▒ Afrikas─▒ en fazla ─▒s─▒r─▒─č─▒n meydana geldi─či yerlerdir. Ayr─▒ca Neotropik ve di─čer ekvatoryal ve subtropikal b├Âlgelerde de y├╝ksek vaka say─▒s─▒ olmaktad─▒r. Her y─▒lan binlerce insan y─▒lan ─▒s─▒r─▒klar─▒ sebebiyle ├Âlmektedir.Ancak, koruyucu ayakkab─▒lar giymek, tehlikeli y─▒lanlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ bilinen yerlerden uzak durmak gibi insanlar─▒n alabilece─či ├žok say─▒da engelleyici tedbir bulunmaktad─▒r.

Y─▒lanlar─▒n ├žo─ču zehirli de─čildir. Fakat, ├ž─▒ng─▒rakl─▒ y─▒lan, baz─▒ su y─▒lanlar─▒ ve ├žamur y─▒lan─▒, engerek cinsi y─▒lanlar ve daha bir├žoklar─▒ da zehirli t├╝rler oldu─ču i├žin hi├žbir zaman temas edilmemelidir. Zehirli y─▒lanlar─▒n ├žo─čunun g├Âzleri ├žizgi halinde ve ovaldir. Ba┼člar─▒ ise ├╝├žgen bi├žimindedir ve ba┼člar─▒n─▒n her iki yan─▒nda g├Âzleriyle burun delikleri aras─▒nda ince bir ├žukurluk vard─▒r. Bunlara topluca ├žukurlu zehirliler denilmesi de bu nedenledir. ├ç─▒ng─▒rakl─▒ y─▒lanlar─▒n ise kuyruklar─▒ ├ževresindeki siyah halkalardan ├ž─▒ng─▒rak gibi bir ses gelir.

Su y─▒lan─▒n a─čz─▒n─▒n i├ži beyaz─▒ms─▒ pamuk gibi bir tabakayla kapl─▒d─▒r. ├çamur y─▒lan─▒n uzunlu─ču boyunca k─▒rm─▒z─▒, sar─▒ ve siyah renkli halkalar vard─▒r.

Is─▒r─▒k

Acil Tedavi

Y─▒lan zehirli de─čilse ─▒s─▒r─▒k g├╝zelce y─▒kan─▒p, bir antibiyotik merhem s├╝r├╝p sar─▒lmal─▒d─▒r. Bu t├╝r ─▒s─▒rmalar genelde tehlikeli de─čil ama korkutucudur. Y─▒lan─▒n zehirli oldu─čundan ┼č├╝pheleniliyorsa a┼ča─č─▒daki ├Ânlemler al─▒nmal─▒d─▒r. Is─▒r─▒ld─▒ktan sonra hemen sakin ┼čekilde uzan─▒lmal─▒ ve m├╝mk├╝nse ─▒s─▒r─▒─č─▒n bulundu─ču b├Âlge kalbe g├Âre daha alt d├╝zeyde tutulmal─▒d─▒r. Bu pozisyon zehrin kan dola┼č─▒m─▒na girmesini geciktirir.

Is─▒r─▒k ├ževresi k─▒zar─▒p ┼či┼čmeye ba┼člar ve a─čr─▒ hissedilirse, b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla y─▒lan zehirlidir. Is─▒r─▒k kol veya bacaktaysa, kalple ─▒s─▒r─▒lan b├Âlge aras─▒nda ─▒s─▒r─▒─č─▒n 4-5 santim ├╝zerinden s─▒k─▒ bir sarg─▒ yap─▒n. Sarg─▒ deri alt─▒ndaki dola┼č─▒m─▒ yava┼člatacak kadar s─▒k─▒ fakat kol ve bacaktaki dola┼č─▒m─▒ engellemeyecek kadar hafif olmal─▒d─▒r. Sarg─▒y─▒ ├ž─▒karma i┼člemi bir doktor taraf─▒ndan yap─▒lmal─▒d─▒r.

Y─▒lan─▒n zehirli oldu─ču anla┼č─▒lm─▒┼čsa ve hastaneden 2 saatten fazla uzakl─▒kta bulunuluyorsa ve ─▒s─▒rma 15 dakika ├Ânce olmu┼čsa, steril bir b─▒├žak veya jiletle di┼č yerlerinin her birinin ├╝zerine 5-6 mm. derinlikte kesikler yap─▒lmal─▒. Bu kesiklerin kol veya baca─č─▒n boyunca olmas─▒ ┼čartt─▒r. Is─▒ran mercan y─▒lan─▒ ise bu kesikler yap─▒lmamal─▒, zehir emilmeli ve t├╝k├╝r├╝lmelidir.

En k─▒sa s├╝rede acil yard─▒m ├ža─čr─▒lmal─▒d─▒r.

Deniz Anas─▒ Sokmalar─▒

Denizanas─▒n─▒n ├že┼čitli t├╝rleri ve daha ba┼čka deniz canl─▒lar─▒ dokunga├žlar─▒nda zehir ta┼č─▒rlar. Dokunduklar─▒ anda hatta hayvan ├Âl├╝ oldu─ču durumlarda bile zehirleyebilirler. Ac─▒, a─čr─▒, yara (lezyon) ve k─▒rm─▒z─▒la┼čma en ├Ânemli belirtilerdir. Kana kar─▒┼čan zehir b├╝y├╝k miktarda ise, nefes darl─▒─č─▒, bulant─▒, mide kramplar─▒ ve ruhsal bunal─▒m hissi olur. Daha ciddi sokmalar kas kramplar─▒na, bayg─▒nl─▒─ča, ├Âks├╝r├╝─če, kusmaya ve nefes almakta g├╝├žl├╝─če neden olur. Daha seyrek olmakla birlikte ├Âl├╝me g├Ât├╝recek reaksiyonlar g├Âr├╝lebilir.

Acil Bak─▒m

Zehirli Denizanas─▒ t├╝r├╝nden bir canl─▒n─▒n ─▒s─▒rmas─▒ halinde derhal sudan ├ž─▒k─▒lmal─▒d─▒r. ┼×iddetli a─čr─▒ ve kramplar y├╝zmeyi engelleyip, bo─čulmaya neden olabilir. Is─▒rman─▒n verece─či ─▒zd─▒rab─▒, sirke, tuz, ┼čeker ve hatta kuru kum serperek hafifletilebilir. Yava┼č├ža bu malzeme yaran─▒n ├╝zerine yay─▒lmal─▒d─▒r.

Yara temizlendikten 15-20 dakika sonra o b├Âlge deniz suyuyla y─▒kanmal─▒d─▒r. Tatl─▒ su kullan─▒lmas─▒ ve derinin ovalanmas─▒ daha ├žok zehir yay─▒lmas─▒na yol a├žar. Cilde yap─▒lm─▒┼č olan dokunga├žlar al─▒nmal─▒d─▒r. Bunun i├žin deniz suyu, kum veya talk pudras─▒, un veya karbonatla yap─▒lm─▒┼č bir macun kullan─▒lmal─▒d─▒r. Art─▒k kalan par├žac─▒klar b─▒├žak veya deniz kabu─ču gibi sert kenarl─▒ bir madde ile s─▒yr─▒lmal─▒d─▒r. Bu i┼člemi yaparken m├╝mk├╝nse eldiven tak─▒lmal─▒d─▒r.

0,5ÔÇ▓lik hidrokortizon merhemi kullan─▒l─▒r. Bu, k─▒zar─▒kl─▒k ve ┼či┼čli─či hafifletir. Uyu┼čturucu etkisi olan benzokain gibi bir merhem a─čr─▒y─▒ ve kalemin losyonu ka┼č─▒nt─▒y─▒ azaltabilir. Aspirin ve asetominofen gibi hafif analjezikler kullan─▒labilir. Daha ┼čiddetli ─▒s─▒r─▒klarda mutlaka doktor tavsiyesi gerekir.