Etiket: kalp krizi

Trafik Kazalar─▒nda Temel ─░lkyard─▒m

Trafik Kazalar─▒nda ─░lkyard─▒m Nas─▒l Olmal─▒d─▒r?
Temel ─░lkyard─▒m Bilgileri

Trafik kazalar─▒na kurban verdi─čimiz y├╝zlerce ki┼čiden pek az─▒ olay yerinde ya┼čam─▒n─▒ yitirmektedir. Y├╝zde 80 gibi korkun├ž orandaki kay─▒plar ise yaral─▒n─▒n bilin├žsizce ara├žtan ├ž─▒kart─▒lmas─▒ ve karga tulumba ta┼č─▒narak hastaneye g├Ât├╝r├╝lmesi s─▒ras─▒nda olu┼čmaktad─▒r.

Herhangi bir ilkyard─▒m bilgisinden yoksunsan─▒z bile, uzman ekipler gelmeden yaral─▒ya el s├╝r├╝lmesini engellemeniz, emin olun onun hayat─▒n─▒ kurtarmada ├žok ciddi bir rol ├╝stlenecektir.

Dikkat: Burada verilen bilgiler ├žok temel ve basit i┼člemlerden ibarettir. Sa─čl─▒kl─▒ bir ilkyard─▒m m├╝dahalesinde bulunabilmek i├žin bu e─čitimi alman─▒z─▒ ┼čiddetle tavsiye ediyoruz. Unutmay─▒n! ─░lkyard─▒m hayat kurtar─▒r.

Dikkat!

Soluk al─▒p veren ve nab─▒z vuru┼člar─▒ hissedilen bir hastaya bayg─▒n olsa bile kesinlikle kalp-akci─čer canland─▒rmas─▒ yap─▒lmaz!

Kanamay─▒ Durdurun

Trafik kazas─▒nda kanamal─▒ bir kazazede ile kar┼č─▒la┼čman─▒z m├╝mk├╝nd├╝r. Kesik ve darbe sonucu olu┼čan yaralanmalarda yap─▒lacak temel eylem, kanama olan b├Âlgeye bast─▒rmakt─▒r.

Yard─▒m Gelene Kadar

Hasta bayg─▒n, ama soluk al─▒p verebiliyorÔÇŽ Veya ┼čuuru a├ž─▒kÔÇŽ ─░stedi─činiz yard─▒m gelene kadar hastay─▒ nas─▒l bekleteceksiniz? Bunun en rahat ve g├╝venli ┼čekli ÔÇťRecovery PozisyonuÔÇŁdur.

Ara├ž Yang─▒nlar─▒

Bir ara├ž yang─▒n─▒ ile kar┼č─▒la┼čabiliriz. Yang─▒na m├╝dahale edebilmemiz i├žin ├Ân ko┼čul arac─▒m─▒zda bir yang─▒n s├Ând├╝r├╝c├╝ bulundurmakt─▒r. devam─▒

Bir trafik kazas─▒ ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒─č─▒m─▒z takdirde yap─▒lacak i┼člemler belli kurallarla s─▒n─▒rlanm─▒┼čt─▒r.

a) Yard─▒m ├ža─č─▒r─▒n

Genellikle, trafik kazas─▒ ile kar┼č─▒lasan bir ki┼či hemen 155 veya 156 numaral─▒ telefonlarla polise haber verir. Oysa ilk aranmas─▒ gereken yer 112 Acil AmbulansÔÇÖt─▒r. Polisin ambulans─▒ harekete ge├žirmesi zaman kayb─▒na yol a├žar. Bu da ya┼čamla ├Âl├╝m aras─▒ndaki s├╝re├žte ciddi bir etkendir. 112 Acil Ambulans servisinin operasyon merkezi, zaten ihbar─▒ ald─▒ktan sonra polisi bilgilendirecektir. ├ľncelikle aranmas─▒ gereken yer 112ÔÇ▓dir. ─░hbar─▒ yaparken olay─▒n tam olarak aktar─▒lmas─▒n─▒ sa─člay─▒n (Hastan─▒n durumu, bulundu─ču yer, tam olarak adres, cinsiyet, ya┼č, kazan─▒n t├╝r├╝ v.b.)

b) Ek kazalara meydan vermeyin

Bu durumda yap─▒lacak i┼člemler kazazedenin oldu─ču kadar sizin ya┼čam─▒n─▒z─▒ da g├╝vence alt─▒na alacakt─▒r.

  • Trafik kazas─▒na m├╝dahale ederken arac─▒n─▒z─▒ g├╝venli bir yerde durdurun ve fla┼č├Ârlerinizi a├ž─▒n.
  • ├ťzerinizde dikkat ├žekici renkte (tercihen fosforlu) bir giysi olmas─▒na dikkat edin. Aksi halde bir trafik kazas─▒na da siz kurban olabilirsiniz. E─čer b├Âyle bir giysi s├Âz konusu de─čilse, atletinizi ├ž─▒kart─▒p giysinizin ├╝zerine giyin. Ama en iyisi b├Âyle dikkat ├žekici yelek veya ceket benzeri bir giysiyi bagaj─▒n─▒zda bulundurun.
  • Trafik uyar─▒ i┼čaretlerini koyun veya zaman kazanmak i├žin birisinden bu konuda size yard─▒m etmesini isteyin. Yine ayn─▒ dikkat ├žekici giysiye sahip birine, belli bir mesafede trafikteki ara├žlar─▒ uyarmas─▒n─▒ s├Âyleyin.

─░lk Yard─▒m Nedir?

Herhangi bir kaza yada ya┼čam─▒ tehlikeye d├╝┼č├╝ren durumda,sa─čl─▒k g├Ârevlilerinin yard─▒m─▒ sa─član─▒ncaya kadar,hayat─▒n kurtar─▒lmas─▒ yada durumun daha k├Ât├╝ye gitmesini ├Ânlemek amac─▒yla, ila├žs─▒z olarak yap─▒lan uygulamalara ilk yard─▒m denir.

─░lk Yard─▒m Uygulamas─▒nda Kesinlikle ─░la├ž Kullan─▒lmaz

─░lk Yard─▒mda Ama├ž Nedir?

  1. Ya┼čam─▒ koruma ve s├╝rd├╝r├╝lmesini sa─člama
  2. Durumun k├Ât├╝le┼čmesini engelleme
  3. ─░yile┼čmesini kolayla┼čt─▒rma

─░lkyard─▒mc─▒n─▒n ├ľzellikleri ve Sorumluluklar─▒ Nedir?

  1. Sakin ve tela┼čs─▒z olmal─▒.
  2. Hastay─▒ sakinle┼čtirmeli.
  3. ├çevreyi de─čerlendirip s├╝ren bir tehlike olup olmad─▒─č─▒n─▒ belirlemeli.
  4. Kendi can g├╝venli─čini tehlikeye atmamal─▒.
  5. ├çevredeki ki┼čileri, sa─čl─▒k kurulu┼člar─▒, itfaiye ve g├╝venli─če haber vermeleri i├žin organize etmeli.
  6. Hastan─▒n durumunu de─čerlendirerek uygun ilk yard─▒ma ba┼člamal─▒.
  7. Hastan─▒n sa─čl─▒k kurulu┼čuna bir an ├Ânce ula┼čmas─▒n─▒ sa─člamal─▒.

─░lk Yard─▒m─▒n ABCÔÇÖsi Nedir?

  1. Soluk yolunun a├ž─▒lmas─▒.
  2. Solunumun d├╝zeltilmesi.
  3. Dola┼č─▒m─▒n etkinli─čini sa─člama.

Soluk Yolu Nas─▒l A├ž─▒l─▒r?

  1. A─č─▒zda toz toprak, k─▒r─▒k takma di┼č ve yabanc─▒ cisimler varsa ├ž─▒kar─▒l─▒r.
  2. Bilinci kapal─▒ ki┼čilerde dil arkaya d├╝┼č├╝p havayolunu t─▒kayabilir. Bu durumda ba┼č geriye itilip ├žene yukar─▒ kald─▒r─▒larak soluk yolu a├ž─▒l─▒r.

Solunum Yolu Nas─▒l D├╝zeltilir? (Yapay Solunum)

Solunumu duran ki┼čiye derhal yapay solunum uygulanmal─▒d─▒r.

  1. Hasta sert bir zemine yat─▒r─▒l─▒r.
  2. A─č─▒z i├ži temizlenerek varsa yabanc─▒ cisimler ├ž─▒kar─▒l─▒r.
  3. ├çenesi yukar─▒ kald─▒r─▒larak ba┼č hafif├že arkaya itilir.
  4. A─č─▒zdan a─čza solunum yap─▒lacaksa burun kapat─▒l─▒r. Burundan solunum yap─▒lacaksa a─č─▒z kapat─▒l─▒r.
  5. Derin bir soluk al─▒n─▒p, solunum yapt─▒r─▒lacak ki┼činin a─čz─▒na (yada burnuna) a─č─▒z yerle┼čtirilir.
  6. Hastan─▒n g├Â─čs├╝n├╝n kabarmas─▒na yetecek ┼čiddette soluk verilir.

Dola┼č─▒m─▒n Etkinli─či Nas─▒l Sa─član─▒r? (Kalp Mesaj─▒)

  1. Kalp durmu┼čsa hemen kalp mesaj─▒na ba┼član─▒r.
  2. Hasta sert bir zemine yat─▒r─▒l─▒r ve bir yan─▒na diz ├ž├Âk├╝l├╝r.

Yara i├žindeki yabanc─▒ cisim, kemik par├žas─▒ vs. ├ž─▒kar─▒lmamal─▒d─▒r.

  1. G├Â─č├╝s kemi─činin (iman tahtas─▒) ├╝├žte bir alt ucuna bir elin ayas─▒ s─▒k─▒ca yerle┼čtirilir, di─čer elin ayas─▒ bunun ├╝st├╝ne konur. Parmaklar hastaya temas etmemelidir.
  2. Kollar dik tutularak (Bilek ve dirsekler b├╝k├╝lmeden) sabit ve ritmik bir ┼čekilde g├Â─čse 4-5 cm bast─▒r─▒l─▒r.
  3. Arada nab─▒z kontrol edilerek dakikada 60 kez olmak ├╝zere dola┼č─▒m ba┼člay─▒ncaya kadar devam edilir.

Bay─▒lmalarda Uygulanacak ─░lkyard─▒m Kurallar─▒

  1. Elbiseleri boyundan, g├Â─č├╝sten ve kar─▒ndan gev┼četilir.
  2. Hastan─▒n beynine kan gitmesini sa─člamak i├žin d├╝z bir yerde s─▒rt├╝st├╝ yat─▒r─▒larak, ayaklar─▒ yukar─▒ kald─▒r─▒l─▒r ve sonrada ┼čok pozisyonunda bekletilir. Kesinlikle ba┼č─▒n─▒n alt─▒na yast─▒k konmaz.
  3. Hastaya uyar─▒c─▒ kokular koklat─▒l─▒r. (Amonyak vb.)
  4. Hastan─▒n zorlanmaks─▒z─▒n kendine gelmesi beklenir.
  5. Kendine geldi─činde su, ├žay gibi i├žecekler azar azar verilmelidir.

G├Â─č├╝s Yaralanmalar─▒nda ─░lkyard─▒m

  1. Yaral─▒, yar─▒ oturur duruma getirilir
  2. Havan─▒n akci─čerler dolmas─▒na engel olmak i├žin a├ž─▒k olan yara yerine temiz bir bez kapat─▒p bas─▒n├ž yapmadan sar─▒l─▒r
  3. Kazazedenin ─▒s─▒ kayb─▒ ├Ânlenir.

Kar─▒n Yaralanmalar─▒nda ─░lkyard─▒m

  1. Hastaya a─č─▒zdan yiyecek i├žecek verilmez.
  2. Yaral─▒ ba┼č─▒ hafif y├╝ksek, dizlerinin alt─▒na rulo edilmi┼č bir battaniye konularak s─▒rt ├╝st├╝ yat─▒r─▒l─▒r
  3. Herhangi bir organ d─▒┼čar─▒ ├ž─▒km─▒┼č ise asla el s├╝r├╝lmez. Geni┼č bir gaz bezi varsa serum fizyolojik ile ─▒slat─▒larak bas─▒n├ž yapmadan organlar─▒n ├╝zerine ├Ârt├╝l├╝r.
  4. Yaral─▒ zaman ge├žirmeden sevk edilir.

Egzoz Zehirlemelerinde ─░lkyard─▒m

  1. Hasta derhal temiz havaya ├ž─▒kar─▒l─▒r.
  2. ┼×uuru tam kapal─▒ olmayanlar temiz havada derin solunum yapt─▒r─▒l─▒r.
  3. ┼×uuru kapal─▒ veya solunum yapmakta g├╝├žl├╝k ├žeken hastalara suni solunum tatbik edilir.
  4. Beden ─▒s─▒s─▒n─▒n d├╝┼čmesini engellemek i├žin ├╝st├╝ ├Ârt├╝l├╝r.
  5. Hasta en seri ┼čekilde sa─čl─▒k merkezine g├Ânderilir.

Sindirim Yolu ─░le Olan Zehirlemelerinde ─░lkyard─▒m

  1. Zehrin sulanmas─▒ ve emilimin yava┼člamas─▒ i├žin hastalara; s├╝t, yumurta ak─▒, ni┼časta sol├╝syonlu su i├žirilir
  2. Kusmas─▒na yard─▒m edilir.
  3. Asitle olan zehirlenmelerde, hasta hi├žbir zaman kusmaya zorlanmaz. Su ve s├╝t yumurta ak─▒ kar─▒┼čt─▒r─▒larak i├žirilir.
  4. Alkali ile olan zehirlenmelerde: 1/4 oran─▒nda sirke ile haz─▒rlanm─▒┼č 500ml su veya limon suyu i├žirilir.

Kanamalarda ─░lk Yard─▒m Nas─▒l Yap─▒l─▒r?

  1. Kanayan uzuv (kol, bacak vs.) y├╝kseltilir.
  2. Yara ├╝zerine temiz gazl─▒ bez, mendil veya ├žama┼č─▒r par├žas─▒ konur ve s─▒k─▒ca bast─▒r─▒l─▒r.
  3. Kanama durmazsa kanayan yerin 5 cm yukar─▒ k─▒sm─▒na bandaj uygulan─▒r.

Burun Kanamas─▒nda ─░lk Yard─▒m Nas─▒l Yap─▒l─▒r?

  1. Burnu kanayan ki┼činin ba┼č─▒ hafif├že ├Âne e─čilir.
  2. Hasta burun ├╝zerine bas─▒n├ž yapar
  3. Bu s─▒rada a─č─▒zdan soluk al─▒p verir ve asla s├╝mk├╝rmez.

Burun kanamas─▒nda hastan─▒n ba┼č─▒ geriye do─čru kald─▒r─▒lmaz.

Elektrik Çarpmalarında İlk Yardım Nasıl Yapılır?

  1. ├ľnce ilk yard─▒mc─▒ kendi g├╝venli─čini sa─člar.
  2. Elektrik ak─▒m─▒n─▒n yaral─▒ ile temas─▒ kesilir. Bu yap─▒lmadan ├Ânce yaral─▒ya dokunulmaz
  3. Kuru tahta par├žas─▒ ve lastik gibi elektrik ge├žirmeyen maddelerle hasta ├žekilerek veya kablo itilerek ak─▒mdan kurtar─▒l─▒r.
  4. Solunum durmu┼čsa yapay solunuma, kalp durmu┼čsa kalp mesaj─▒na ba┼član─▒r.
  5. Yan─▒k varsa so─čuk su ile y─▒kan─▒r.

Turnike Nas─▒l Yap─▒l─▒r?

K─▒r─▒klarda ─░lk Yard─▒m Nas─▒l Yap─▒l─▒r?

  1. Hasta sars─▒lmaz ve hareket ettirilmez.
  2. Kanama varsa durdurulur.
  3. Hasta ta┼č─▒nmadan ├Ânce k─▒r─▒k b├Âlgesi hareketsiz hale getirilir. (Bunun i├žin tahta gibi sert cisimler kullan─▒labilir.)
  4. A├ž─▒k k─▒r─▒k varsa (k─▒r─▒k u├žlar─▒ g├Âr├╝l├╝yorsa) k─▒r─▒k kemik par├žalar─▒na kesinlikle dokunulmaz ve bunlar yerle┼čtirilmeye ├žal─▒┼č─▒lmaz. Yara ├╝zerine temiz bir gazl─▒bez kapat─▒l─▒r.

Yan─▒klarda ─░lk Yard─▒m Nas─▒l Yap─▒l─▒r?

  1. So─čuk musluk suyu ile a─čr─▒ azalt─▒l─▒r.
  2. Hastan─▒n tak─▒lar─▒ ├ž─▒kart─▒l─▒r.(Daha sonra olu┼čabilecek ┼či┼čler nedeniyle ├ž─▒karmak zorla┼čabilir.)
  3. Olu┼čan kabarc─▒klar patlat─▒lmaz.
  4. Yanan k─▒s─▒mlar─▒n ├╝zeri temiz gazl─▒ bezle kapat─▒l─▒r hi├žbir ┼čey s├╝r├╝lmez.
  5. Hastan─▒n bilinci yerinde ise bol su i├žirilir.

Yan─▒k y├╝zeyine di┼č macunu, sal├ža, yo─čurt gibi maddeler kesinlikle s├╝r├╝lmemelidir.

Yaralanmalarda ─░lk Yard─▒m Nas─▒l Yap─▒l─▒r?

  1. Kanama varsa kontrol edilir.
  2. Yaran─▒n kirlenmesi ├Ânlenir.
  3. Varsa kopan par├ža korunur.(Islak bir gazl─▒ beze sar─▒l─▒p bir naylon torbaya konulur,bu torba da i├ži buz dolu ba┼čka bir torbaya konulur.)

┼×ok

De─či┼čik nedenlerle kalbin pompalama etkinli─činin zay─▒flamas─▒, ya da damarlarda pompalanacak yeterli kan olmamas─▒ halinde, ciltte, bilin├žte ve kaslarda ortaya ├ž─▒kan ilerleyici nitelikte belirtilerin t├╝m├╝ne ┼čok denir. M├╝dahale edilmezse, belirtiler ilerler, ki┼či ├Âlebilir.

A┼č─▒r─▒ kanamalar, ishal, yan─▒klar, kusma, kalp krizi, a┼č─▒r─▒ korku ve heyecan, allerjik olaylar, a┼č─▒r─▒ a─čr─▒l─▒ olaylar ┼čok nedeni olabilir.

┼×ok belirtileri:

  • So─čuk, soluk, nemli deri
  • Eller ve ayaklarda so─čuma, his kayb─▒
  • Nab─▒z say─▒s─▒nda artma, nabz─▒n zay─▒flamas─▒
  • Solunumun say─▒ca artmas─▒, ancak y├╝zeyselle┼čmesi
  • G├Âz kararmas─▒, halsizlik
  • Bulant─▒, kusma
  • Huzursuzluk
  • A┼č─▒r─▒ susuzluk hissi, a─čz─▒n kurumas─▒d─▒r.

Ba┼člang─▒├žta a├ž─▒k ya da bulan─▒k olabilen bilin├ž, zamanla kapanabilir. ┼×okla m├╝cadelede temel ilke, kan kayb─▒ varsa daha fazla kayb─▒n ├Ânlenmesi, mevcut kan─▒n daha hayati organlarca kullan─▒lmas─▒ i├žin uygun pozisyon verilmesidir.

┼×ok pozisyonu i├žin kazazede, bilinci a├ž─▒ksa s─▒rt├╝st├╝, bilinci kapal─▒ ise, yan g├╝venli pozisyonda yat─▒r─▒l─▒r. Daha sonra ayaklar─▒ 30 cm yukar─▒ kald─▒r─▒l─▒r. ├ťzeri battaniye ile ├Ârt├╝l├╝r ve 112ÔÇ▓ye haber verilir.

Bilin├ž Kayb─▒

Beyine giden kan miktar─▒n─▒n azalmas─▒ sonucu, be┼č duyu organ─▒ndan gelen uyar─▒lara ge├žici olarak cevap verememe haline bilin├ž kayb─▒, ya da bay─▒lma denir. Bu durumdaki bir ki┼či, s├Âzle ya da dokunarak kendisine ula┼čmaya ├žal─▒┼čan ilkyard─▒mc─▒ya cevap veremez, ancak, a─čr─▒ yaratan bir uyarana refleks kar┼č─▒l─▒k verir.

Basit bay─▒lmalar genellikle uzun s├╝ren a├žl─▒klar, a─č─▒r yorgunluk, uykusuzluk, ani korku ya da ac─▒lar sonucu olarak ortaya ├ž─▒kar.

Bu durumdaki bir kazazedeye a─č─▒zdan yiyecek, i├žecek verilmez, giysileri rahatlat─▒l─▒r, ayaklar─▒ yukar─▒ya kald─▒r─▒l─▒r, kusma olabilece─či i├žin yan g├╝venli pozisyonda tutulur. Kendine gelmeye ba┼člayan kazazede hemen aya─ča kald─▒r─▒l─▒p, y├╝r├╝meye zorlanmamal─▒d─▒r.

Koma

Bilin├ž kayb─▒n─▒n en ileri durumu komad─▒r. S├Âzl├╝ uyaranlara ek olarak, komadaki ki┼či a─čr─▒l─▒ uyar─▒lara da cevap vermez. Kolunun kuvvetli bir ┼čeklide ├žimdiklenmesine, hatta cildine bat─▒r─▒lacak bir i─čneye hi├žbir tepki vermez. Beyin h├╝creleri canl─▒l─▒─č─▒n─▒ hala koruyor olmakla beraber, hi├žbir uyar─▒ya cevap ├ž─▒kartamayacak ├Âl├ž├╝de s─▒k─▒nt─▒dad─▒r.

Koma Nedenleri:

  • A─č─▒r kafa darbeleri (kafada darbe izleri, nedensiz p├╝sk├╝r├╝r tarz kusma)
  • Beyin kanamalar─▒ ve inme (cebinden tansiyon ilac─▒ ├ž─▒kabilir, y├╝z ve v├╝cut simetrisi bozuktur)
  • Beyin t├╝m├Ârleri (d├╝zensiz, ┼čiddetli ba┼č a─čr─▒lar─▒ ve ├že┼čitli belirtiler)
  • Beyin zar─▒n─▒n iltihabi hastal─▒klar─▒ (y├╝ksek ate┼č, ciltte d├Âk├╝nt├╝ler)
  • ─░la├ž zehirlenmesi (etrafta bo┼č ila├ž ┼či┼česi ya da enjekt├Âr, kusmukta ila├ž)
  • A┼č─▒r─▒ alkol al─▒m─▒ (nefesinde alkol kokusu)
  • Karaci─čer yetmezli─či (ince, bitkin bir v├╝cut, bazen ┼či┼čmi┼č bir kar─▒n)
  • ├ťre birikimi (cilt renginde de─či┼čiklik, zihinsel sorunlar, halsizlik)
  • ┼×eker hastal─▒─č─▒ (nefesi meyve kokar, kalp h─▒zl─▒, cilt kuru ve s─▒cakt─▒r, kar─▒n a─čr─▒s─▒ kusma)

Komadaki kazazedenin ├Âzellikleri:

  • Yard─▒m isteyemez, kolayca zarar g├Ârebilir
  • Dikkatli incelenmezse ├Âld├╝─č├╝ san─▒labilir
  • Solunum ve dola┼č─▒m─▒n bozulma riski vard─▒r
  • Soluk yolu her an t─▒kanabilir
  • Her an kusabilir
  • G├Âz kapa─č─▒ refleksi bozulmu┼čtur
  • ├ľ─č├╝rme ve ├Âks├╝r├╝k refleksi ├žal─▒┼čmayabilir

Komadaki kazazedeye m├╝dahale ABC ile ba┼člar. Solunum ve dola┼č─▒m normal ise koma pozisyonunda (yan g├╝venli pozisyon) tutulur ve nakledilir. Nedene uygun m├╝dahalelerle ya┼čam─▒ kurtulup, zaman i├žinde tamamen normale de d├Ânebilir.

Elektrik Çarpması

Elektrik ├žarpmas─▒ evlerdeki prizler-elektrikli aletlerden kaynaklanan elektrik ka├žaklar─▒, enerji iletim kablolar─▒n─▒n kopmas─▒ ya da direklere t─▒rman─▒lmas─▒, y─▒ld─▒r─▒m d├╝┼čmesi ile ortaya ├ž─▒kabilir.

Deri ├╝zerinde yan─▒k, solunum ve dola┼č─▒m sisteminde bozukluk, bilin├ž kayb─▒ sonucu d├╝┼čme ve buna ba─čl─▒ k─▒r─▒klar elektrik ├žarpmas─▒n─▒n muhtemel sonu├žlar─▒d─▒r. Elektrik ├žarpmas─▒n─▒n damarlar ├╝zerindeki etkisi, kal─▒c─▒, ge├ž ortaya ├ž─▒kan sorunlar yaratabilir. Tellere as─▒l─▒, ya da elektrik tellerine temas halinde yerde yatarken bulunan ki┼čide, elektrik ├žarpmas─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmelidir. Bazen kazazede bay─▒lmadan ├Ânce kablodan ayr─▒lmay─▒ ba┼čarm─▒┼č olabilir. Kimi k─▒sa s├╝reli, d├╝┼č├╝k voltajl─▒ elektrik ├žarpmalar─▒nda kazazedenin bilinci a├ž─▒k olup, cilt ├╝zerinde dahi hi├ž iz bulunamayabilir.

─░lkyard─▒m M├╝dahalesi ├ť├ž A┼čamadan Olu┼čur:

  1. Elektrik ak─▒m─▒ ┼čalterden kesilmeli, bu yap─▒lam─▒yorsa ├ž─▒plak kablo ile kazazedenin temas─▒ iletken olmayan bir cisim kullan─▒larak kesilmelidir.
  2. Kaza ortam─▒nda hemen ilkyard─▒m─▒n ABCÔÇÖsi kontrol edilmeli ve sa─članmal─▒, bilin├ž kayb─▒ var ise koma pozisyonu verilmelidir.
  3. Yan─▒k varsa bak─▒m─▒ yap─▒l─▒r, fiziksel ve psikolojik olarak rahatlat─▒l─▒r, kazazede aya─ča kald─▒r─▒lmadan nakli sa─član─▒r. D├╝┼čmeye ba─čl─▒ k─▒r─▒k varsa tespit i┼čleminden sonra nakil ger├žekle┼čtirilir.

Donuk

A┼č─▒r─▒ so─čuk ortamda uzun s├╝re kal─▒nmas─▒ sonucu donma ortaya ├ž─▒kar. Kazazede halsiz, uykuludur. Donuk v├╝cut b├Âl├╝mleri beyaz, sert, so─čuktur. Hen├╝z donmam─▒┼č k─▒s─▒mlar k─▒zar─▒k olabilir. Hareketleri a─č─▒r ve a─čr─▒l─▒d─▒r. Ciltte su dolu keseler g├Âr├╝lebilir. Donmu┼č k─▒s─▒mlarda duyu kayb─▒ vard─▒r.

Karla ovu┼čturmak, masaj yapmak, kuma┼č par├žalar─▒ s├╝rterek ─▒s─▒tmaya ├žal─▒┼čmak, s─▒cak odaya ya da s─▒cak suya sokmak, bandaj yapmak, cilde ila├žlar s├╝rmek, alkol ya da sigara vermek sak─▒ncal─▒d─▒r.

─░lkyard─▒mc─▒ ├Ânce kazazedenin ─▒slak giysilerini ├ž─▒kart─▒p kurumas─▒n─▒ sa─člamal─▒d─▒r. Donmu┼č b├Âlgeler temas, s├╝rt├╝nme, do─črudan ─▒s─▒dan korunmal─▒, y├╝ksekte tutularak bir battaniye ile sar─▒lmal─▒d─▒r. Is─▒tma i┼člemi yava┼č ve a┼čamal─▒ olarak yap─▒lmal─▒d─▒r. Il─▒k su bu ama├žla kullan─▒labilir. Kazazedeye ─▒l─▒k i├žecekler ve ┼čekerli s─▒v─▒ g─▒dalar verilebilir.

G├╝lmenin Faydalar─▒ – Zararlar─▒

Beynimiz ve Tebess├╝m

Ni├žin tebess├╝m eder veya g├╝leriz? Kendi kendimizi g─▒d─▒klay─▒nca ni├žin g├╝lmeyiz? Mizah duygusu beynimizin hangi k─▒sm─▒nda yer al─▒r? Bunlar gibi bir├žok soru, bu konuda fazla ara┼čt─▒rma yap─▒lmad─▒─č─▒ i├žin hen├╝z cevapland─▒r─▒lamam─▒┼čt─▒r. G├╝lmek ve kahkaha klinik bir h├ódise olmad─▒─č─▒ i├žin, bu konuda fazla ├žal─▒┼čma yap─▒lmad─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. ─░nsanlar fazla tebess├╝m ettikleri ve mutlu olduklar─▒ i├žin doktora gitmezler. Ancak baz─▒ insanlar g├╝lme krizleri y├╝z├╝nden doktora ba┼čvurmaktad─▒rlar. Beyinde baz─▒ b├Âlgelerin hasar g├Ârmesi sonucu, kontrol edilemeyen g├╝lmeler olu┼čabilmektedir. Baz─▒ epilepsi (sara) tiplerinde de a┼č─▒r─▒ g├╝lmeler olabilmektedir.

1962 y─▒l─▒nda TanganikaÔÇÖda bir okulda bir k─▒zda g├╝lme krizi ba┼člar. K─▒sa bir s├╝rede bu kriz b├╝t├╝n okula yay─▒l─▒r. Bula┼č─▒c─▒ bir hastal─▒k gibi yay─▒lan bu kriz y├╝z├╝nden okul ├╝├ž hafta s├╝reyle tatil edilir. Nature dergisinin 1998 y─▒l─▒nda yay─▒mlanan 391. say─▒s─▒nda ÔÇťElektrik Ak─▒m─▒ Kahkahay─▒ Uyar─▒rÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ bir makalede beyin ve g├╝lme ile ilgili bilgiler kamuoyuna sunulur. 16. yyÔÇÖda bir k─▒z─▒n beyninin bir k─▒sm─▒ epilepsi y├╝z├╝nden ├ž─▒kar─▒l─▒r. Ameliyat s─▒ras─▒nda doktorlar k─▒z─▒n beyninin serebral kortex (beyin kabu─ču) denilen k─▒sm─▒nda bir b├Âlgeyi elektrik ak─▒m─▒yla uyar─▒rlar. Sol ├╝st frontal gyrus adl─▒ 2├Ś2 cm boyutundaki saha her uyar─▒ld─▒─č─▒nda, k─▒z daima g├╝lmektedir. Beynin bu b├Âlgesi motor (hareketle ilgili) b├Âlgedir.

gulme

Makalenin yazarlar─▒na g├Âre beyinde mizah ile ilgili ├╝├ž b├Âl├╝m vard─▒r.

  1. Mizah─▒n hiss├« k─▒sm─▒ ile ilgili b├Âl├╝m: G├╝lmenin olmas─▒ i├žin bir tetikleyenin olmas─▒ l├óz─▒md─▒r. Mizah├« bir h├ódise mizah duygusunu uyand─▒rabilir. Beyinde duygular─▒n merkezi de limbik sistemdir.
  2. Mizah─▒n d├╝┼č├╝nme k─▒sm─▒ ile ilgili b├Âl├╝m (Cognitive part): Mizah─▒n, mizah olarak alg─▒lanmas─▒ i├žin gerekli olan b├Âl├╝md├╝r. Yani bu b├Âl├╝m olmazsa yap─▒lan bir l├ótife, espri olarak alg─▒lanmaz.
  3. G├╝l├╝msemenin olmas─▒ i├žin y├╝z kaslar─▒n─▒ ├žal─▒┼čt─▒ran motor b├Âl├╝m: Kaslar, kaslar─▒ ├žal─▒┼čt─▒ran sinirler ve sinir ba─člant─▒lar─▒ndan m├╝te┼čekkildir.

Bu ├žal─▒┼čmalara ra─čmen h├ól├ó beyin-g├╝l├╝mseme m├╝nasebeti hakk─▒nda ├žok az ┼čey biliyoruz. ÔÇťG├╝l├╝mseme nedir? Ni├žin g├╝l├╝yoruz? G├╝lerken beynimizin i├žinde neler oluyor?ÔÇŁ gibi sorular─▒n cevab─▒n─▒ tam olarak veremiyoruz.

G├╝lmenin Faydalar─▒-Zararlar─▒

Gelotoloji, g├╝lmenin fizyolojik ├Âzelliklerini inceleyen bir bilim dal─▒d─▒r. Bu bilime g├Âre, g├╝lme, ses ve hareketten ├Âte bir ┼čeydir. G├╝lme s─▒ras─▒nda bir├žok kas koordineli bir ┼čekilde ├žal─▒┼č─▒r:
1- Kan bas─▒nc─▒ artar,
2- Kalb h─▒zl─▒ atar,
3- Solunum de─či┼čir,
4- N├Ârokimyev├« madde seviyesi azal─▒r,
5- ─░mm├╝n sistem canlan─▒r, harekete ge├žer.

G├╝lme sonucu kaslar yumu┼čad─▒─č─▒ i├žin insanlarda bir rahatlama olur. Baz─▒ hastahanelerde morali art─▒rmak i├žin ÔÇťmizah odalar─▒ÔÇŁ vard─▒r.

Psikon├Âroimm├╝noloji; psikoloji, n├Âroloji ve imm├╝noloji kelimelerinin birle┼čiminden olu┼čmu┼čtur. Stresin ve ├╝z├╝nt├╝n├╝n, sinir sistemine nas─▒l tesir etti─čini ara┼čt─▒r─▒r. Psikon├Âroimm├╝nolojiye g├Âre hastal─▒klar─▒n %50ÔÇÖsinin sebebi; ├╝z├╝nt├╝, stres, hayat─▒ yanl─▒┼č anlama, karamsarl─▒kt─▒r. G├╝l├╝mseme, otonom sinir sistemini harekete ge├žirerek stres hormonlar─▒n─▒n ve n├Ârotransmitterlerin seviyesini de─či┼čtirir. 60 dkÔÇÖl─▒k bir komedi program─▒ kortizolu, b├╝y├╝me hormonunu ve kate┼čolaminlerin seviyesini azalt─▒r.

Kortizol, imm├╝n sistemini bask─▒lar; g├╝lme ile bu bask─▒ ortadan kalkar. Yine g├╝l├╝mseme ile:

  • Mikroplarla sava┼čan ve savunma sistemimizin bel kemi─či olan imm├╝noglob├╝nlerin (antikor) seviyesi artar.
  • Tabi├« ├Âld├╝r├╝c├╝ h├╝crelerin ve anormal h├╝creleri yok eden h├╝crelerin aktivitesi artar.
  • ─░mm├╝n sisteme destek olan plasma sitokininlerin ve gama interferonlar─▒n seviyesi iki kat artar.

Stanford ├ťniversitesi T─▒p Fak├╝ltesi profes├Ârlerinden W. Fry ve Hastal─▒─č─▒n Anatomisi adl─▒ kitab─▒n yazar─▒ N. CousinsÔÇÖe g├Âre g├╝lme, ankylosing spondylitis gibi hayat─▒ tehdit eden bir kollagen doku hastal─▒─č─▒nda bile kullan─▒labilir. 1990ÔÇ▓da 41 lise ├Â─črencisi ├╝zerinde bir seri deney yap─▒l─▒r. ├ľ─črenciler iki gruba ayr─▒l─▒r. Birinci gruba mizah├«, di─čer gruba s─▒radan bir konu┼čma dinlettirilir. Deney ├Âncesi ve sonras─▒ ├Â─črencilerin tansiyonlar─▒ ve lgA (imm├╝noglob├╝n) seviyeleri t├╝k├╝r├╝kte ├Âl├ž├╝l├╝r. lgA, viral ve bakteriyal enfeksiyonlara kar┼č─▒ v├╝cudun ilk savunma sil├óh─▒d─▒r. Mizah grubunda lgA miktar─▒ ├Ânemli nispette artm─▒┼čt─▒r. Di─čer grupta bir de─či┼čiklik olmam─▒┼čt─▒r.

G├╝l├╝nce y├╝z ifademiz de─či┼čir. Kol, bacak ve g├Â─č├╝s kaslar─▒m─▒z harekete ge├žer. Ancak tebess├╝m bu kadar faydal─▒ olmas─▒na ra─čmen kahkahan─▒n bir├žok zararlar─▒ vard─▒r. Peygamberimiz bu konuyu ÔÇťkahkaha kalbi ├Âld├╝r├╝rÔÇŁ diyerek y├╝zy─▒llar ├Ânce dile getirmi┼čtir.

Kahkaha kalp krizlerine, beyin kanamalar─▒na ve fel├žlere yol a├žabilir. Bununla ilgili vakalar rapor edilmi┼čtir. Kar─▒n b├Âlgesinden ameliyat olanlar kahkaha atmamal─▒d─▒rlar. ├ç├╝nk├╝ diki┼čleri y─▒rt─▒labilir. Kaburgalar─▒ k─▒r─▒lm─▒┼č insanlar─▒n fazla g├╝lmeleri de iyi de─čildir. Bu tip rahats─▒zl─▒klar─▒ olan insanlar─▒n yan─▒nda kahkaha att─▒racak espriler yap─▒lmamal─▒d─▒r.
Size bir tebess├╝m edemeyecek derecede yorgun birine rastlarsan─▒z, siz tebess├╝m├╝n├╝z├╝ esirgemeyiniz. ├ç├╝nk├╝ g├╝l├╝msemeye en ├žok muhta├ž olan kimse ba┼čkalar─▒na verecek tebess├╝m├╝ olmayan kimsedir.

S├Âz├╝m├╝z├╝ bir hik├óye ile bitirelim

Garson, servis yaparken m├╝┼čteriye g├╝l├╝mser, bundan mutlu olan m├╝┼čteri garsona iyi bir bah┼či┼č verir. Garson sevinir, iyi bir al─▒┼čveri┼č yapar. Eve d├Ânerken yolda bir dilenciye rastlar, bah┼či┼čin bir k─▒sm─▒n─▒ da ona verir. Dilenci de sevinir ve o paran─▒n bir k─▒sm─▒yla ekmek al─▒r. Kul├╝beci─čine d├Ânerken yolda zay─▒f bir kedi g├Âr├╝r, ona ac─▒r. Garsonun verdi─či parayla s├╝t al─▒r, kediyi eve g├Ât├╝r├╝r, sobay─▒ yakar ve uyurlar. Gece kul├╝bede yang─▒n ├ž─▒kar. Kedi yapt─▒─č─▒ g├╝r├╝lt├╝ ile dilenciyi uyand─▒r─▒r. Adam yanmaktan, mahalle de yang─▒ndan kurtulur.

Tebess├╝m deyip ge├žmeyin, bak─▒n nelere vesile oluyor.