Fırtına

Fırtına rüzgarın hızlı bir şekilde esmesine denir. Rüzgar hızı 27 knot üzerine çıktığında, yani 7 bofor ve üzeri olduğunda rüzgara artık fırtına denir.

Hızlı esen rüzgar kendi kuvvetinin yanında çevresini de etkiler. Öncelikle estiği denizde veya okyanusta suları kabartarak büyük dalgalar oluşturur. Fırtınaya yakalanan yelkenli tekneler, herhangi bir liman ya da marinaya sığınamayacak kadar açıktaysalar, fırtınaya hazırlık yapmaları gerekir. Şiddetli rüzgara karşı yapılacak en etkili önlem, yelkene camadan vurmaktır. Bunun anlamı yelkenin alanını küçülterek, rüzgardan daha az faydalanmaktır. Bu şekilde rüzgarın tekneyi bayıltıcı etkisinin birazda olsa önüne geçilmiş olunur. O da yetmiyorsa teknedeki ana yelken indirilir ve ön yelkenle (flok veya cenova) seyire devam edilir.

Geceleyin seyir yapan yatlar ve tekneler şiddetli rüzgarlara yakalandıklarında tüm ekipte güvenlik çakarları bulunmalıdır. Ayrıca ekip güvertede duruyorsa güvenlik bakımından herhangi bir yere bağlı olmaları tavsiye edilir. Çünkü hem dalgalı, sert rüzgarlı bir denizde hem de geceleyin, suya düşen kişinin kurtarılması çok zordur. Ayrıca fırtınalı havalarda tekne dalgalar veya sağnak yağmur sonucu su alır, bunu boşaltmak için gerektiğinde sintine motorlarını açık bırakmak gerekebilir. Tabiki bazı fırtınalar şimşekli ve gökgürültülü olabilir. Böyle durumlarda en güvenli yerler kapalı alanlardır. Eğer tanker, şilep, büyük yolcu gemileri gibi yıldırım tehlikesine karşı sistemlenmiş bir tekne değilse, en kısa sürede limana dönmek yapılacak en doğru davranıştır.

Şimşeğin hareketi rastgele bir harekettir ne zaman nasıl oluşacağı bilinemez. Genelde bulutlar arası gezen bu elektriksel hareket bazen yer yüzünü de etkisi altına alabilir. Şimşekli havalarda eğer denizdeysek, mümkün olduğunca metal ve metalik olan tüm aksesuarlardan uzak durmalıyız. Yıldırım vurursa büyük olasılıkla en yüksek yer olan yelken direğine isabet edecektir. Dolayısıyla direğin altına kalın bir kablo takılıp denize atılırsa, bir ölçüde de olsa topraklama yapılabilir.

Ülkemizde tropik kuşaklardaki gibi veya okyanuslardaki gibi çok şiddetli fırtınalar oluşmaz. Ama gene de tedbir almak gerekir. En azından denizdeyken ve denize çıkarken hava raporlarına bir göz atmak akıllıca olacaktır.

Hortum, kümülus bulutları ile baÄŸlantılı olarak silindir ÅŸekilinde dönerek gezen bir rüzgâr türüdür. Bu “hortum” bulutlardan yere kadar uzanır ve büyük yıkıcı güce sahip olan bir doÄŸa felaketidir. Hortumlar hakkında bir bilimsel teori ilk olarak 1917 yılında Alfred Wegener tarafından üretilmiÅŸtir ve bu teori günümüzde de doÄŸru olarak kabul edilmektedir.

Bir denizin ya da gölün üzerinde meydana gelen bir hortum, yerden emdiÄŸi sular ile bir “Su hortumu” oluÅŸturur.

Bir hortumun oluşması

Bir hortumun meydana gelmesi çok karmaşıktır, ve hâlâ tatmin edici bir bilimsel açıklama ortaya sürülememiÅŸtir. Ayrıntılara yönelik soruların hepsi cevaplandırılamamış olmasına raÄŸmen, bir hortum’un mekanik özellikleri iyi tanınmaktadır. Belli koÅŸullar altında dünyanın her yerinde ve her zaman hortumlar oluÅŸabilir. Atmosferin bir hortum üretmesinde, ne belli bir zaman ne de belli bir coÄŸrafya sınırı bulunur. Ama bir hortum oluÅŸma olasılığı az veya çok olan bölgeler ve zamanlar kabaca ÅŸekilde belirlenebilir.

Bir hortum için elverişli olan hava koşulları

Bir hortumun oluşabilmesi için atmosferin yüksek bölümlerine kadar çıkabilecek konveksiyon olması gerekir: Atmosferin katlarını zayıflatan, dik olarak göğe çıkan ve yükseldikçe soğuyan hava; atmosferin 1 - 2 kilometre yükseklerine kadar nemli hava bulunması ve bu nemli konveksiyonu başlatacak, güneş ışıklarının yere çarpmasıyla oluşan bir sıcak hava termiği.

Bu tür fırtınaların oluÅŸması için katkıda bulunan diÄŸer bir etken, havada ve bulutlardaki su buharında bulunan ısıdır. Ancak kondensasyon ile etkili hale gelen bu ısı katkısı hali hazırda var olan ısı ile birlikte bir nemli konveksiyon’u mümkün kılar. Nemli konveksiyon olmadan diÄŸer koÅŸullar, kücük-tromb denilen zararsız hortumlar oluÅŸturabilirler ama eÄŸer bu küçük-tromb’lar nemli konveksiyon termiÄŸi ile temasa geçerse bunlar da gerçek bir hortum oluÅŸturabilir. Dünyanın kuzey yarımküresinde oluÅŸan hortumlar, saatin tersi yönde, güney kümede oluÅŸan hortumlar saat yönünde döner.

Kasırga (Hurricane)

Atlantik okyanusundan gelip kara kıtasına vurana Hurricane (kasırga) deniyor. En büyük ve korkunç olanı. Deniz ve gölleri taşırdıgı için ardından sel felaketlerine yol açıyor. O yüzden hasar çok oluyor. Ölüm çok olabiliyor. Sadece Amerika kıtasında oluyor. (Karayiplerdeki adalar ve Meksika Körfezi kıyılarından içeriye dogru)

Tayfun (Typhoon)

Pasifik okyanusundakilere (batı pasifik) typhoon (tayfun) deniyor. Tayfun (Typhoon) ve Kasırga (Hurricane) hemen hemen aynı şeyler. Aradaki fark sadece oluştuğu bölgeler.

Hortum (Tornado)

Tornado (hortum) okyanustan gelmiyor. Düz arazide oluÅŸuyor. Yukardan gelip yere inen, araba uçuran hortum. Kasırga (Hurricane) kadar büyük degil. Ev, agac, arabalara falan zarar veriyor. Ölüm çok fazla olmuyor. Sadece ABD’de oluyor. Lavabodaki su girdabı gibi olusuyor. Geri çekilirken arabaları falan alıp baÅŸka yere atıyor.

Siklon (Cyclone)

Cyclone (siklon) hint okyanusunda oluşuyor. Hurricane (Kasırga) veya Typhoon (Tayfun) kadar hasar verici ve büyük değil.

[Kaynak: vikipedia.org, bostom.com]