Alyuvar, Eritrosit, kanda en çok sayıda bulunan hücre türüdür ve omurgalı hayvanlarda akciÄŸer veya solungaçlardan vücut dokularına oksijen taşımasının baÅŸlıca aracıdır. Alyuvar veya kırmızı kan hücreleri olarak da bilinen eritrosit sözcüğü Yunanca erythros (kırmızı) ve kytos (oyuk) sözcüklerinden türemiÅŸtir. Alyuvarları olan çoÄŸu canlıda oksijen taşımakta kullanılan molekül hemoglobin iken yumuÅŸakçalar gibi bazı canlılarda bakır içeren hemosiyanin bulunur. Alyuvarlar ilk kez 1658 yılında Jan Swammerdam’ca tanımlanmıştı. Bu iÅŸi için bayağı bir erken dönem mikroskobu kullanmıştır. Modern bilimadamları kan hücrelerini artık labaratuvarda yapabiliyorlar. ABD’de Worcester’da kırmızı kan hücresini geliÅŸtiren ÅŸirketin (Advanced Cell Technology) baÅŸ uzmanı Robert Lanza, “kan stoklarında kıtlık yaÅŸar mıyız diye endiÅŸelenilmesine gerek kalmadı” diyor. Labaratuvarda sıfır gurubu kan hücreleri üretiliyor.

Eritrosit - kırmızı kan hücreleri

Bir insan saçı

Beyin: 100 milyar üzerinde nöron

Kulakta bulunan kıl

Gözdeki kan damarları

İnsan Alyuvarları

Ortalama bir insan alyuvarının çapı 6-8 µm’dir. Normal alyuvar hacmi 80-100fl dir. Tek bir insan alyuvarı yaklaşık 270 milyon hemoglobin molekülü, ve her bir hemoglobin molekülü dört hem grubu içerir. Oksijeni baÄŸlayan hem grubudur, her hem grubu bir oksijen molekülü baÄŸlar, yani her hemoglobin molekülü dört adet oksijen molekülü baÄŸlayabilir. Dört tane oksijen molekülü baÄŸlayan hemoglobin bütünüyle doymuÅŸtur ve oksihemoglobin olarak adlandırılır. Oksihemoglobin parlak kırmızı renktedir. Oksihemoglobin baÄŸladığı 4 oksijen molekülünden bir veya daha fazlasını yitirirse, deoksihemoglobin olarak adlandırılır. Deoksihemoglobin koyu kırmızı renktedir. Toplardamalardaki kanda (venöz kan) daha çok deoksihemoglobin bulunur; bu nedenle toplardamalardaki kan, atardamarlardaki kandan (arteryel kan) daha koyu renktedir. Alyuvarların hücre zarı her bireyde deÄŸiÅŸen özel proteinler içerir. Bu proteinlerden dolayı insan kanları, ABO diye adlandırılan kan gruplarına ayrılır.

Dil

DiÅŸ

Kan pıhtısı

AkciÄŸer alveolleri

Akciğer kanser hücreleri

Memelilerde Alyuvarlar

Memeli alyuvarları bikonkav disk (iki yanından da basık yuvarlak) şeklindedir. Alyuvarların yapım yeri yassı kemiklerin iliğidir. Kemik iliğinde üretilme aşamasında olan olgunlaşmamış alyuvarların çekirdeği vardır (bölünme yetenekleri vardır) ve hemoglobin içermezler. Fakat gelişme süresinde alyuvar çekirdeğini dışarı atar ve hemoglobin içerir duruma gelir. Gelişme sona erdiğinde alyuvar çekirdeğin yanı sıra tüm organellerini yitirmiştir. Çekirdekleri olmadığı için DNA da içermeyen alyuvarlar bölünemezler (Omurgalı hayvanların nerdeyse tümünün alyuvarları çekirdeksizdir). Mitokondrileri de olmayan memeli alyuvarları, fermantasyon (mayalanma) yaparak, glikozun glikolize edilmesiyle (glikozu glikolitik fermentlerle parçalama) enerji üretirler. Bu tepkime sonucunda laktik asit oluşur. İki yandan basık yassı şekilleri (bikonkav disk) ve hiçbir organel içermemeleri oksijen taşınması konusunda onları uygun kılar, ve aynı nedenlerden dolayı uzun bir süre yaşayabilirler. Ortalama yaşam süreleri 120 gündür.

Villi küçük bağırsak

Yumurta

Döllenmiş yumurta

6 günlük bir insan embriyosu

Omurgalı Hayvanlarda Alyuvarlar

Alyuvarlar büyük oranda hemoglobin içerirler. Hemoglobin moleküllerine akciÄŸerler veya solungaçlarda oksijen baÄŸlanır. Böylece içinde oksijen baÄŸlı hemoglobin taşıyan alyuvar vücuttaki dokulara oksijeni ulaÅŸtırabilir. Hemoglobin ayrıca karbon dioksitin de az bir bölümünü taşır. (Ä°nsanlarda oksijenin %2’si ve karbondioksitin çoÄŸu kan plazmasında çözünmüş olarak taşınır) Benzer bir protein olan miyoglobin ise kaslarda oksijen depolamaya yarar. Alyuvarların rengi hemoglobindeki hem grubundan gelir. Tek bir alyuvar saman rengindedir, fakat bir aradayken eÄŸer hemoglobine oksijen baÄŸlıysa parlak kırmızı renkte, eÄŸer hemoglobine oksijen baÄŸlı deÄŸilse mavimsi-mor renkte gözükürler.

[Kaynak: Wikipedia]